Жол - жоралары, салт - дәстүрлері, түрлі ырымдары мен кәде түрлері өте көп
Құдаларға көрсетілетін құрмет пен әзіл-сықаққа құрылған салт
Қазақ қоғамында жол-жора, салт-дәстүр, ырым мен кәде түрлері өте көп. Солардың ішінде қыз алуға келген құдаларға көрсетілетін құрмет те аз емес. Алайда әзіл-оспаққа, ойынға құрылған сынақтары да мол.
Құдаларды «құдайындай сыйлау» дәстүрі сақтала отырып, ел ішінде «құда тартар» деп аталатын кәделі ғұрыптан аттап өтпейді.
«Құда тартар»: ойын, күлкі және сын
«Құда тартар» — сауық-сайранға, әзілге, әрі сынға құрылған салт. Кәдесін сұрай келген әйелдер бастаған топ құдалардың жанына лап қояды да, оларды көкпар тартқандай тарта жөнеледі. Бұл іске қарулы жігіттер де, жас әйелдер де араласады.
Кейбір көріністері
- Құдаларды теріс қаратып өгізге мінгізу.
- «Кірлеп кетіпті ғой» деп өзенге апарып сүңгіту.
- Аяғын жоғары қаратып үйдің шаңырағына асып қою.
Мағынасы мен әсері
Мұндай әрекеттер — жұртты күлдіретін, кейде қиын, тіпті ерсілеу көрінетін қимылдарға ұласуы мүмкін. Бірақ салттың өзегі — әзіл арқылы жақындасу, қауымның көңілін көтеру және қонақ-кәденің сәнін кіргізу.
Құдалардың ұстанымы: реніш емес, жарасым
Бұл жерде құдалардың ашуланбай, ойын шартына көнуі — дәстүрдің маңызды бөлігі. Қолынан келсе, олар да құдағи жағына әзіл ретінде күш көрсетіп, қарсы жақты қоса құшақтай кетеді. Сөйтіп, жағдай көпшіліктің көңілін көтеретін үлкен ойын-сауыққа айналады.
Тарихи дерек
Қазақтың құдалық және неке дәстүрлерін өткен ғасырларда П. Маковецкий, Н. Гродеков, Л. Баллюзек, А. Левшин сияқты орыс зиялылары кеңінен зерттеп, өз еңбектерінде қызыға жазған.