Қыздың сыңсуы - жарасымды әрі тәрбиелік мәні бар салтанатты салт
Сыңсу: қыздың қимастықпен айтылған қоштасу жыры
Халқымыздағы тұрмыс-салт жырларының ең көп тараған түрлерінің бірі — сыңсу (мысалы, «Күйеу келтір, қыз ұзат» жинағында келтіріледі). Ұзатылар қыз өз босағасынан аттанар алдында ағайын-туғанын аралап, әр үйдің үлкен-кішісіне сәлем беріп, қош айтысады. Алайда бұл — жай ғана дәстүрлі қоштасу емес, сезім мен ойды өлеңге сыйғызған салт.
Жеңгесін ертіп, ағайын-туысты аралаған қыз құр жүрмейді. Ол балалық дәуреннің, оң жақта еркелеп өскен бақытты күндердің артта қалғанын, аяулы ата-ананың, жақын-жуықтың өзін мәпелеп өсірген еңбегін өлеңмен айтып, көңілі босап, өксіп те алады. Осындай өлеңмен айтылған қимастық жыры сыңсу деп аталады.
Сыңсудан үлгі
Базардан келген құйысқан,
Тарамай шашым ұйысқан.
Келіп-кетіп жүріңдер,
Сағындырмай, туысқан.
Бұл шумақта қыз тек мұңын ғана емес, туыстарына деген өтінішін де білдіреді: «Сағындырмай келіп-кетіп тұрыңдар» деген тілек — араның суып кетпеуін, байланыс үзілмеуін аңсау.
Тәрбиелік мәні мен мәдени салмағы
Жарасым мен әдептің көрінісі
Қыздың сыңсуы — жарасымды, салтанатты әрі тәрбиелік мәні зор ғұрып. Ол адамгершілік пен әдеп тұрғысынан да орынды дәстүр: қыз өзіне жақсылық жасаған жандарға алғыс айтып, қимастығын білдіріп, үлкеннің батасын, елдің ықыласын алады.
Қимастықты мойындау — әлсіздік емес
Балалық күндерден бастап ағайын ортасында өсіп, сол ортадан бөлініп шығу — оңай іс емес. Сыңсу осы өтпелі сәттің табиғи психологиялық салмағын жеңілдетіп, қыздың ішкі күйін мәдениетті түрде жеткізудің жолы болған.
Бүгінгі жағдайға көзқарас
Қазіргі кезде бұл дәстүрдің алтын арқауы босаңсығандай. Кейде ауыл-үйді аралап сыңсу айтып, көңіл босатудың орнына, қыздың оң жақтан аттанар сәтінде күліп, қуанып жүрген көріністері де кездеседі.
Мұны ұлттық тәрбиенің, ұлттық мәдениеттің кей қырлары ұмыт қалып бара жатқанымен байланысты деп түсінуге болады. Дәстүрдің сыртқы рәсімі емес, оның ішкі мәні — қимастық, ризашылық, туыстық байланысты сақтау идеясы — қайта жаңғыруға лайық.