Қазақша рефераттар

Құрбан айтта құрбан шалудың үкімі

Қысқаша мазмұн

Бұл мәтінде құрбан ұғымының мәні, Құрбан айттағы құрбан шалудың үкімі, кімге уәжіп болатыны, уақыты, қандай мал жарайтыны, ортақтасу ережелері, жарамсыз кемшіліктер, өкіл тағайындау, сою тәртібі және ет пен теріні тарату мәселелері жүйелі түрде баяндалады.

1) «Құрбан» сөзінің анықтамасы

Араб тіліндегі мағынасы: Тілімізге орныққан «құрбан» сөзі араб тілінде «жақындау» деген мағынаны білдіреді.

Терминдік мағынасы: Алла Тағаланың разылығына жақындау ниетімен Құрбан айт күндерінде шалынатын арнайы малдың атауы. [1]

Хадистердегі мәні

Пайғамбарымыздың (ﷺ) хадистерінде құрбан шалудың артықшылығы мен сауапты амал екені айтылады: «Адам баласы Құрбан айт күнінде қан ағызудан сүйіктірек іспен Аллаһ Тағалаға жақындаған емес... Сондықтан құрбандарыңды көңіл ризашылығымен шалыңдар». [2]

Тағы бір хадисте Алла разылығы үшін шалынған құрбанның әрбір қылы үшін сауап жазылатыны сүйіншіленеді. [3]

2) Құрбан айтта құрбан шалудың үкімі

Ханафи мәзһабында шамасы жеткен адамға Құрбан айтта құрбан шалу уәжіп.

Құраннан дәлел

Алла Тағала Құран Кәрімде пайғамбарымызға (ﷺ): «Намаз оқы және құрбан шал» — деп әмір еткен. [4]

Хадистен дәлел

Пайғамбарымыз (ﷺ): «Кімде-кім мүмкіндігі бола тұра құрбан шалмаса, біздің намаз оқитын жерімізге жақындамасын!» — деп ескерткен. [5]

3) Құрбан шалу кімге уәжіп?

Құрбан шалудың уәжіп болуы үшін төмендегі шарттар қажет:

  • 1) Мұсылман болуы

  • 2) Жолаушы болмауы

    Құрбан айт уақытында сапарда болмауы.

  • 3) Нисап мөлшеріне ие болуы

    Негізгі қажеттерден тыс.

Нисап мөлшері

Нисап — 85 грамм алтын немесе соның құнына тең ақша. Зекеттегідей, құрбанның уәжіп болуы үшін бұл мөлшерге жеткен малға бір жыл толуы шарт емес.

Құрбан шалған кезде ниет ету міндетті. Өйткені малды ғибадат үшін союмен қатар, тек етін пайдалану ниетімен де союы мүмкін. [6]

Ескерту

Нисап мөлшерінде артық қаржысы болмаса да, кедей мұсылман адам құрбан шала алады. Бұл жағдайда шалынған құрбан нәпіл құрбан үкімінде болады.

4) Құрбан шалудың уақыты

Құрбан шалудың уақыты Құрбан айттың бірінші күні айт намазынан кейін басталып, үшінші күні ақшамға аз уақыт қалғанға дейін жалғасады.

Егер адам маңызды шариғи себеппен айт намазына бара алмаса, айт намазы оқылатын уақыт өткеннен кейін құрбанын шала береді.

Айт намазынан бұрын шалынған мал құрбандыққа есептелмейді.

5) Құрбандыққа жарамды малдар

Құрбандыққа тек төмендегі малдар шалынады: қой, ешкі, сиыр, түйе.

Жас мөлшері

  • Қой, ешкі — кемінде 1 жас
  • Сиыр — кемінде 2 жас
  • Түйе — кемінде 5 жас

Алты-жеті айлық қозы бір жасар қой сияқты семіз әрі етті болса, құрбандыққа жарайды.

Абзал саналатын түрлері

  • Қой мен ешкінің еркегін шалу абзал
  • Сиырдың ұрғашысын шалу абзал

Елік, арқар сияқты аңдар, сондай-ақ тауық, қораз, қаз, үйрек сияқты құстар құрбан ретінде сойылмайды.

6) Бірігіп құрбан шалу

Қой немесе ешкіні бір адам ғана құрбан ретінде шала алады. Ал сиыр немесе түйені бір адамның өзі үшін жеке шалуға да, жеті адамға дейін ортақ шалуға да болады.

Маңызды шарт

Ортақтасып шалынған құрбанда әрбір қатысушының ниеті құрбан болуы керек. Егер бір адам құрбан ниетімен, ал екіншісі тек ет алу ниетімен ортақтасса, шалынған мал барлығына да құрбан болып есептелмейді.

7) Құрбандыққа жарамайтын малдар

Төмендегі кемшіліктері бар малдар құрбандыққа жарамсыз:

  • Бір көзі соқыр

  • Сойылатын жерге жете алмайтындай көтерем

  • Құлағы немесе құйрығы тумадан жоқ, не басым бөлігі кесілген

  • Тістерінің көбі түсіп қалған

  • Емшек ұшы жұлынып қалған

  • Бір мүйізі немесе екеуі де түбінен сынған

Кемшілік кейін пайда болса

Құрбан шалуы уәжіп болған адамның сатып алған малында жоғарыдағы кемшіліктердің бірі сатып алғаннан кейін пайда болса немесе мал өліп қалса, қайтадан құрбандыққа жарайтын мал сатып алып шалуы керек.

Ал құрбан шалу уәжіп болмаса да, сауап үшін құрбан шалуды ниет еткен кедей адамның малында кемшілік пайда болса, сол малды шала береді. Тіпті кедей адам кемшілігі бар малды сатып алып, құрбан ретінде шалса да болады. Өйткені оның құрбаны — нәпіл құрбан, нәпіл ғибадатта жеңілдік бар. [7]

8) Құрбан шалуда өкілдік

Мүмкін болса, құрбан мойнына уәжіп болған адамның өзі шалғаны абзал әрі сауабы мол. Дегенмен басқа біреуге өкілдік беруге болады.

Уәжіп кісі телефон арқылы немесе хат секілді жолдармен өкіл тағайындай алады. «Менің орныма құрбан алып, шал» деп тапсырса, өкіл сол адамның атына құрбан алып, шалады.

9) Құрбан малы қалай шалынады?

Жануарға ізгілік

  • Малды қинамау үшін өткір пышақ қолдану керек.
  • Малды жерге жатқызғаннан кейін пышақты көз алдында жалақтатып, қайрау — мәкрүһ.
  • Қинамай сою — сүннет.

Бағыт және ниет

Мал құбылаға қарата жатқызылады және құрбан құрбан ниетімен бауыздалуы керек.

Оқылатын аят және тәкбір

Аят

إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لَا شَرِيكَ لَهُ

Инна салати уа нусуки уа махиая уа мамати лилләһи Раббил ‘аламинә лә шәрика ләһ.

«Күмәнсіз менің намазым және ғибадаттарым, өмірім де, өлімім де бүкіл әлемдердің Раббы Алла үшін. Оның еш серігі жоқ».

Тәкбір

اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ وَلِلَّهِ الْحَمْدُ

Аллаһу әкбар, Аллаһу әкбар, лә илаһа иллаллаһу уАллаһу әкбар, Аллаһу әкбар уа лиллаһил-хамд.

Маңызды ереже

Бауыздайтын адам міндетті түрде «Бисмиллаһи, Аллаһу әкбар» деп айтуы керек. Тек құрбан иесінің айтуы жеткіліксіз. Әдейі «Бисмиллаһ» демей қойылса, ол малдың етін жеуге болмайды, өйткені Алланың аты айтылмай бауыздалған мал еті — харам.

Егер құрбан иесі қасапшының қолының үстіне қолын қойып, бірге бауыздаса, екеуі де «Бисмиллаһ» деуі қажет.

Союдан кейін

Малдың жаны шыққаннан кейін ғана терісі сыпырылады. Жаны шықпай жатып басын кесіп тастау немесе терісін сыпыру — мәкрүһ.

10) Құрбандыққа шалынған малдың еті мен терісі

Бай болсын, кедей болсын — Құрбан айтта шалған құрбанның етінен жеуге болады.

Етті тарату (мұстахап)

Құрбан етін үш бөлікке бөліп тарату мұстахап:

  • Бір бөлігі — туған-туыс, көрші-қолаңға (бай болса да сыйға беріледі).
  • Екінші бөлігі — кедей және мұқтаж адамдарға.
  • Үшінші бөлігі — өз отбасына, бала-шағасына.

Дегенмен, толықтай мұқтаждарға таратуға да, толықтай өз отбасына қалдыруға да болады.

Сату және ақы төлеу мәселесі

  • Құрбанның етін, терісін, сирақтарын, басын және сүтін сату — мәкрүһ.
  • Егер сатылып кетсе, құнын кедейлерге садақа ретінде беру керек.
  • Терісін кедейлерге немесе қайырымдылық қорларына беруге болады.
  • Құрбанның ешбір бөлшегі қасапшының ақысы ретінде берілмейді.

11) Малды соймай, құнын ақшалай садақа етуге бола ма?

Құрбандықта негізгі мән — қан ағызу. Сондықтан мал сойып, қан ағызылмаса, құрбандық міндеті мойыннан түспейді.

12) Көз жұмған кісі үшін құрбан шалуға бола ма?

Марқұм адам өз атынан құрбан шалуды өсиет етіп қалдырмаса да, сауабын бағыштау ниетімен Құрбан айт күндерінде құрбан шалуға болады. Мұндай құрбанның етінен жеуге рұқсат.

Ал егер бұл құрбан өсиетті орындау ниетімен шалынса, оның етінен жеуге болмайды; ет толықтай садақа ретінде таратылуы тиіс.

Дереккөздер

  1. معجم اللغة العربية المعاصرة
  2. Тирмизи, «Адахи», 1
  3. Ибну Мажә, «Сәуәбул-адахи», 3118
  4. Кәусар сүресі, 3-аят
  5. Имам Ахмед ибн Ханбал риуаят еткен хадис
  6. «Ислам ғылымхалы», 472-бет
  7. «Ислам ғылымхалы», 475-бет