Хан атынан Бөгенбай, Қабанбай батырларға тапсырма алып баратын еді дейді көнекөздер
Барақ Бигелдіұлы туралы дерек
Барақ Бигелдіұлы 1693 жылы дүниеге келіп, 1771 жылы өмірден өткен. Ол Тама тайпасының Дәулеткелді руынан, Бағалақ атасынан тарайды.
Шежірелік таралуы
- Бағалақтан — Оймауыт
- Оймауыттан — Тоқсанбай
- Тоқсанбайдан — Бигелді
- Бигелдіден — Құлшыораз және Барақ
Тоқсанбайдың мінезі мен әулет құты
Деректерде Тоқсанбай әділдікті ту еткен, кең пейілді, көңілін түсірмей жүретін, қонақжай адам болғаны айтылады. Осы әулеттік сипат кейінгі ұрпаққа да жұғып, Бигелдіден тараған екі ұл — Құлшыораз бен Барақ — ел ішінде батыр, бауырмал жандар ретінде танылған.
Екі бауырдың екі жолы
Уақыт өте олардың жолы екіге айырылады: Құлшыораз Еділ–Жайық бойына көшсе, Барақ Түркістан жағына бет алады.
Ел ісіне ерте араласуы
Барақ 18 жасында би атанып, Төле бимен сөз қағыстырады. 25 жасында Телікөл маңында өткен жалпықазақтық құрылтайға Тама елінің атынан топ бастап келеді.
Құрылтай, үш жүз және Абылай ханмен байланысы
Телікөлдегі құрылтайда Барақ үш жүздің алқасына мүшелікке сайланады. Жорық кезінде Абылай ханмен танысып, екеуі анда болып достасады. Кейін Барақ хан әскеріне бағыт-бағдар беретін қолбасылардың бірі саналып, хан атынан құпия тапсырмалармен талай жортуылға шыққаны айтылады.
Ел аузында сақталған деректер
- Хан тарапынан сый-сияпатқа ие болғаны айтылады.
- Көнекөздер Барақтың хан атынан Бөгенбай мен Қабанбай батырларға тапсырма жеткізгенін де тілге тиек етеді.
Келіспеушілік, қайта табысу және соңғы сөз
Кейіннен Абылай хан мен Барақ арасында араздық туып, екі жақтың арасы суиды. Абылай хан таққа отырған кезде Кіші жүздің бірқатар билері секілді Барақ та ұлықтауға келмей қалады. Бұған наразы болған хан Барақтың үстінен іс қозғауды ойлағаны баяндалады.
«Ей, тақсыр, келді алдыңа Қара Барақ! Хан Барақ, Қара Барақ, Қарқаралы қыздай Тама Барақ. Хан барында — қара Барақпын, хан жоғында — хан Барақпын! Ісімді оңдап берсең — ісім сара, ісімді оңдамасаң — ісім қара…»
Қайта жарасу
Осы сөзден кейін екі дос қайта табысып, бір-бірінен кешірім сұрайды. Абылай хан өкініш білдіріп: «Жасыңыз ұлғайып қалған екен. Әйтпесе, оң жағымда отыратын-ақ адам едің» дегені айтылады. Бұл кездесуден көп ұзамай Барақ батыр дүние салады.
Мазарының орны
Барақ батырдың мазары Арқада, Жетіқоңыр құмында орналасқан. Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Сарысу ауылдық округіне қарасты Көктабан қыстауы маңында, «Барақ байдың жұрты» атанған жерде екені көрсетіледі.