Қазақша рефераттар

Капитализмнің үш жетекші орталығы

Халықаралық экономикалық дамудың негізгі бағыттары

Үшінші ғылыми-техникалық революция (ҒТР) ғылым мен жаңа инновациялық технологияларға сүйене отырып, капиталистік қоғам үшін маңызды бағыттардың бірі болған халықаралық еңбек бөлінісі мен өнім алмасуды едәуір күшейтті. Соның нәтижесінде ХХ ғасырдың екінші жартысында «ашық экономика» феномені, яғни экономиканың интернационалдану үдерісі айқын қарқын алды.

Халықаралық өндірістің жаңа сипаты

ХХ ғасырдың басында қалыптаса бастаған халықаралық өндіріс электронды-есептеуіш техниканың кең қолданылуы және байланыс-коммуникацияның күшеюі есебінен кешенді маманданған, кооперацияланған әлемдік деңгейдегі өндіріс жүйесіне айналды.

Осы үдеріс ірі бірлестіктердің трансұлттық (ТҰК) және көпұлттық (КҰК) корпорацияларға айналуын жеделдетіп, оларды әлемдік шаруашылық байланыстарының қозғаушы күшіне шығарды.

ТҰК-тердің күшею логикасы

ТҰК-тер капиталын экспорттай отырып, әлемнің түрлі өңірлерінде көптеген филиалдар ашады. Олар ұлттық шекараларға формалды түрде тәуелсіз, негізінен ұйымдық, экономикалық және технологиялық қатынастарға сүйенетін әлемдік өндіріс алыптарына айналды.

Орналастыру қағидаты
Әр елдің ерекшеліктерін ескере отырып өндірісті оңтайлы орналастыру: шикізат базасы, маманданған жұмыс күші, технологиялық деңгей, саяси ахуал, құқықтық орта және басқа факторлар.
Нәтиже
Ірі экономикалық тиімділікке қол жеткізу, өндірістік тізбектерді кеңейту, капитал мен еңбек ресурстарының халықаралық деңгейде тікелей интеграциясын күшейту.

ТҰК-тердің тағы бір маңызды ерекшелігі — корпорациялар арасындағы жаңа, көпсалалы байланыстардың қалыптасуы. Олар бәсекені күшейте отырып, стратегиялық келісімдер арқылы қаржылық және технологиялық ресурстарды біріктіреді; бұл жеке-дара қол жеткізу қиын нәтижелерге алып келеді.

Халықаралық нарықтардың кеңеюі және ақпарат нарығы

Халықаралық экономикалық байланыстардың негізгі бағыттарының бірі — халықаралық нарықты жан-жақты дамыту және сонымен қатар халықаралық ақпарат нарығын қалыптастыру. Мұнда:

  • «Ноу-хау», патенттер, лицензиялар;
  • ғылыми-техникалық қызмет көрсету (инжиниринг);
  • лизинг және басқа да қызмет түрлері

Ұлттық шаруашылықтардың халықаралық интеграциясы

Тағы бір басты бағыт — ұлттық шаруашылықтардың халықаралық интеграциясы. Оның өзегінде аймақтық мамандану мен кооперацияға сүйеніп, елдердің немесе өңірлердің одақтарға бірігуі арқылы ұлттық шаруашылық тиімділігін арттыру мақсаты жатыр.

Басты тенденция

Интеграция күшейген сайын әлемдік үш жетекші шаруашылық орталығы — АҚШ, Батыс Еуропа және Жапония — арасындағы бәсекелестік те айқын арта түседі.