Бір пақырдың моласы
Рабғузидің «Қисса сүл-әнбиясындағы» тағылым
Аруаққа Құран бағыштаудың сауабы туралы Рабғузидің «Қисса сүл-әнбиясында» бірнеше тағылымды аңыз айтылады. Онда Ұлық Алланың мәңгілігі, Оның сипаттары, әрі адам баласының жаратылысы мен кішіпейілдіктің қадірі көркем тілмен баяндалады.
Негізгі ой: Адам баласының қадірі сыртқы салтанатта емес, кішіпейілділік, сабыр және жақсылықты міндетсінбеу сияқты мінездерде.
Адамның жаратылысы және кішіпейілдіктің артықшылығы
Аңызда Алла тағаланың «құпиясын ашып», рухани қазынасы мен шарапатын он сегіз мың ғаламға тарату үшін, өзіне орынбасар жаратуды ұйғарғаны айтылады. Сол сәтте табиғаттағы әрбір жаратылыс «Адам меннен жаратылса екен» деп таласады.
Таласқан жаратылыстардың уәжі
- Тау: «Биікпін, менен жарат»
- Алтын: «Әзизбін, менен жарат»
- Су: «Тасқынмын, менен жарат»
- Жел: «Дүлеймін, менен жарат»
- От: «Күштімін, менен жарат»
- Аспан: «Асқақпын, менен жарат»
- Ағаш: «Жұмсақпын, менен жарат»
- Тас: «Қаттымын, менен жарат»
Жердің сынық мінезі
Осы таластың ішінде жер ғана өзін төмен ұстайды: «Мен мақұлық атаулының табанының астында жатырмын. Түбім — топырақ. Күл-қоқыс көмілетін де, лас су төгілетін де менмін. Мұндай құрметке лайық емеспін», — деп қынжылады.
Ескерту: Аңыздың өзегінде «өзін биік қою» мен «өзін төмен санау» емес, тәкаппарлықтан арылу және кішіреюді білу мәселесі тұр.
Жаратылыстардың міндері және таңдалған қасиет
Аңызда Алла тағала әр жаратылыстың бір мінін атап өтеді: тауда тәкаппарлық бар, алтынның баянсыздығы бар, судың тасқында өткел бермейтіні бар, желдің тұрақсыздығы бар, оттың қатыгездігі бар, аспанның мақтаншақтығы бар, ағаштың әлсіздігі бар, тастың мейірімсіздігі бар.
Ал жерге келгенде: «Адам тәнін сенен жаратамын, өйткені сен — кішіпейілсің. Бұл — Мен ең жақсы көретін мінез. Бүкіл тіршілік иесі саған тәуелді болады: береке қойныңда, алтын-күміс пен несібе сенен өнеді. Нәжіс төгілсе де, сенен хош иісті гүл шығады; лас су сіңіп, тәтті бұлаққа айналады. Жақсылығыңды міндетсінбейсің. Адам сенен жаралып, өлген соң саған оралады. Адам ұрпағы тірісінде саған неғұрлым ұқсаса, Менің алдымда соғұрлым қадірлі болады», — делінеді.
Құран бағыштаудың мәні: ауыр жүктің жеңілдеуі
Жердің уайымы
Қара жер Алладан тіл қатады: «Адамды менен жаратқаныңа қарсы емеспін. Қанша мыңдап жерленсе де, денесін шірітіп, топыраққа айналдырамын. Бірақ адам баласы ғапылдығымен күнәні көп жасайды. Олар менің қойныма таудай күнә арқалап келеді. Сонда сол ауыртпалықты кім көтереді?» — дейді.
Уәде: Құран және дұға
Аңызда Алла тағала: «Қайғырма. Мен шебер Алламын. Олардың күнәсін жойып, саған салмақ салмауға құдіретім жетеді. Адам ұрпағына Құран түсіремін. Марқұм болған адамдардың ұрпақтары әруақты еске алып, оларға Құран оқытып, дұға етсе, күнәлары жойылып отырады. Сонда саған да артық жүк түспейді», — деп баяндайды.
- Еске алу — марқұмды ұмытпай, ізгі ниетте болу
- Құран оқу — сауабын бағыштау
- Дұға ету — кешірім мен рақым тілеу
- Үзілмеуі — игі амалдың жалғасуы
Ғайса пайғамбар туралы аңыз: жол үстіндегі моланың шарапаты
Екінші аңызда Ғайса пайғамбар сапар үстінде жол жиегіндегі бір моланы көреді де: «Иә, Алла, бұл мола кімдікі?» — деп сұрайды. Жауапта оның бір пақырға тиесілі екені айтылады.
Сырттай үмітсіз көрінген тағдыр
Ғайса пайғамбар: «Оның ахиреттік жағдайы қалай?» — деп сұрағанда, аңызда бұл адамның тірісінде құлшылық пен сауаптан мақұрым болғаны, тек өлер алдында ғана кәлиманы зорға айтқаны баяндалады. Сонда Ғайса пайғамбар оның жағдайын көргісі келіп, тірілтуге рұқсат сұрайды.
Жауап: дұғаның әсері
Дұғадан кейін қабір иесі тіріліп, көркем кейіпте көрінеді: жүзі нұрлы, болмысы жайдары болады. Ғайса пайғамбар таңырқап: «Сен мұны сауаптан мақұрым деген едің, ал жүзінен жәннаттың лебі есіп тұр», — дейді.
Аңызда Алла тағала мұның себебін былай түсіндіреді: бұл мола жол үстінде жатқандықтан, өткен-кеткен адамдар жиі тоқтап, дұға оқып, бет сипайды. Сол көп айтылған дұғалардың шарапаты қабір иесінің жатқан жерін жайлы етіп, жанын нұрға бөлеген.
Осыдан кейін Ғайса пайғамбар кез келген қорымның жанынан өткенде дұға жасамай өтпейтін болғаны айтылады.
Түйін
Бұл аңыздар кішіпейілдіктің қадірін, адамның топырақтан жаралып қайта топыраққа қайтатынын, әрі дұға мен Құран бағыштаудың марқұмға шарапат болатынын көркем түрде ұқтырады.
Ең бастысы — жақсылықты міндетсінбей жасау, тәкаппарлықтан сақтану, әрі өткенге дұғамен ізет көрсету.