Бюрократияның пайда болу формалары
Бюрократияның пайда болу формалары
Бюрократия көбіне басқару жүйесінде біртіндеп қалыптасатын дағды мен әрекет үлгілерінен туындайды. Ол ұйымның тиімділігін төмендетіп, шешім қабылдауды баяулатады және адамдардың бастамашылдығын әлсіретеді.
Негізгі белгілері
-
Басқарудың сірескен, бірақ үйреншікті ұйымдық құрылымына және көп сатылы басшылыққа бейімділік.
-
Берекесіздік, тартыншақтық, бастамасыздық және жоғарыдан нұсқау күту дағдысы салдарынан шешім қабылдауды ұзаққа созу.
-
Қарамағындағы қызметкерлердің ұсақ-түйегіне дейін бақылау, күнделікті жұмысына орынсыз араласу.
-
Қағазбастылық: өзін сақтандыру үшін әр әрекетті құжаттап, іс-қағаз көлемін ұлғайту және жедел басқаруды баяулату.
Басқару стильдерінің қосымша түрлері
Бюрократиялық көріністерден бөлек, ұйымдарда басқару мен мінез-құлықтың әртүрлі стильдері кездеседі. Олар мәселені түсіну, шешім қабылдау және жауапкершілікті бөлу тәсілдері арқылы ерекшеленеді.
Демагогиялық стиль
Мінбеден ұрандап сөйлейді, бірақ айтқанын тез ұмытып, мазмұнды іске айналдырмайды.
Дистанциялық стиль
Мәселеге жақындамайды, қашықтан бақылаумен шектеледі.
Мақсат қоюшы стиль
Жалпы міндетті қояды, бірақ оны орындаудың нақты тәсілдерін алдын ала ойластырмайды.
Интеграцияланған стиль
Әркімнің ең тиімді тұстарын алып, ортақ нәтижеге біріктіруге ұмтылады.
Ұйымдардың мінез-құлық бағыттары: кәсіпкерлік және өсімқорлық
Өсімқорлық бағыт
Өсімқорлық әрекет ұйым ішінде де, ұйымнан тыс қарым-қатынаста да дәстүрлі мінез-құлықтан шамалы ғана ауытқуды көздейді. Бұл бағыт көптеген фирмаларда, сондай-ақ табыс әкелмейтін ұйымдарда — ауруханаларда, университеттерде және басқа да мекемелерде — жиі байқалады.
Кәсіпкерлік бағыт
Кәсіпкерлік бағыт өзгеріске мүлде басқаша қарайды: өзгерісті болдырмауға немесе барынша азайтуға емес, керісінше өзгеріс туғызуға ұмтылады. Туған проблемадан болашақ мүмкіндіктер мен қауіп-қатерді көріп, жекелеген мәселелерді шешумен шектелмей, ауқымды міндеттерге балама жолдар іздейді.
Кәсіпкерліктің мазмұны
Кәсіпкерлік — тиімділендіру мен қолайлы ресурстарды енгізудің жаңа салаларын іздеу, жаңа үйлестірулерді (координацияны) қалыптастыру, жаңа нарыққа шығу, өндірісте жаңа тәсілдерді қолдану, жаңа өнімдер әзірлеу және ойластыра отырып тәуекел ету.
Жаңа ресурстарды енгізу
Тиімді құралдар мен мүмкіндіктерді табу және іске қосу.
Жаңа үйлестірулер
Процестерді жаңаша байланыстырып, өнімділікті арттыру.
Жаңа нарыққа қадам
Бәсеке мен сұранысты қайта бағалап, өсім нүктесін табу.
Стильдердің ауысуы неге қиын?
Ұйымдық сипаттамаларды салыстырғанда, өсімқорлық типтегі ұйымның кәсіпкерлік әрекетті іске асыруға жиі тиімсіз екені байқалады. Бір стильден екіншісіне ауысу ұзақ уақытты, қаржыны талап етеді және психологиялық тұрғыдан күрделі болады. Көп жағдайда билікті қайта бөлу қажеттілігі туындайды.
Басқару стилін не қалыптастырады?
Объективті жағдайларда (мысалы, белгілі бір жұмыс учаскесі артта қалса, қажетті кадрлар жетіспесе және т.б.) кейбір басшылар басқарудың нақты бір стиліне жүгінеді. Дегенмен басқарудың нақты стилі көбіне субъективтік факторлардың ықпалымен қалыптасады және әрдайым өндірістік қажеттіліктен тікелей туындай бермейді.
Бұл басшының эмоциялық-психологиялық ерекшеліктеріне, біліміне, тәжірибесіне және бұрынғы қызмет жолына байланысты.
Қорытынды қағида
«Нашар стиль жоқ» деуге болады. Мәселе — басшының әртүрлі стильдерді қандай арақатынаста қолданатынында және оның шешімдерін қызметкерлердің қаншалықты қабылдайтынында. Жақсы нәтиже беретін стиль — ең тәуір стиль.