Үшбұрыш пен Төртбұрыш тәжікелесіп қалды
Пішіндер айтысы: бұрыш па, әлде еркіндік пе?
Үшбұрыш пен Төртбұрыш сөзге келіп қалды. Әңгіме — кімнің «артықшылығы» көп екені туралы. Бірі бұрышын мақтан көрсе, екіншісі бұрыштың көптігі кейде ауыртпалыққа айналатынын айтады.
Төртбұрыштың уәжі
— Текке таласып қайтесің? Бәрібір сенен менің бір бұрышым артық! — деді Төртбұрыш.
Төртбұрыш үшін сан — бедел, көп — үстемдік. Оның логикасы қарапайым: бұрышы көп болса, демек артықшылық та көп.
Үшбұрыштың қарсы пікірі
— Одан не пайда? — деді Үшбұрыш. — Керісінше, бұрышың неғұрлым көп болса, соғұрлым өзіңе қиын болады.
Негізгі ой
Артық көрінген нәрсе әрдайым жеңілдік емес: күрделілік көбейген сайын жауапкершілік те, кедергі де арта түседі.
Жұмыр Шардың араласуы
— Міне, бұл — тауып айтылған сөз! — деді домаланған Жұмыр Шар. — Маған жұрт қай жағымнан келерін білмейді. Мысалы...
— «Сегіз қырлы, бір сырлы» болам деп армандаудың заманы баяғыда өткен. Меніңше, қырлылар емес, қырсыздар бүгінде бақытты!
Түйін
Қоғамда көпқырлылықты мәртебе санау бар, бірақ кейде қырсыздық — яғни табиғи, икемді, талассыз қалып — тыныштықтың өзі болуы мүмкін.
Қайшылықтың шегі
— Круглый дурак! — деді ыза болған Төртбұрыш, қалай орысша сөйлеп кеткенін өзі де байқамай.
Ашудың қызуында тіл де өзгереді: дау ұлғайған сайын мәннен гөрі мазақ пен намыс алға шығады.
Қорытынды
Бұл шағын мысалда «артық бұрыш» — артықшылықтың символы ғана емес, ауырлықтың да белгісі. Ал Жұмыр Шардың сөзінен бір нәрсе анық сезіледі: кейде ең үлкен еркіндік — өзіңді өзгелердің өлшемімен өлшемеу.
Қадыр Мырза Әли, «Ғибратнәмә» кітабынан.