Менің күйеуім
Қапырық күндегі қоңырау
Бір жолы, бұрынғыдан да жастау, көркемірек, даусы да күштірек кезінде, оның саяжайында, антресольде сыйлы танысы Николай Петрович Колпаков отырды. Күн адам төзгісіз ыстық, ауа қапырық еді. Колпаков жаңа ғана тамақтанып, тұтас бір бөтелке сапасыз портвейн ішкеннен кейін өзін әрі көңілсіз, әрі сырқаттанып қалғандай сезінді.
Екеуінің де іші пысып, серуенге күн қайтқанша шығуды күтіп отырған. Сол сәтте кіреберіс жақтан қоңырау күтпеген жерден безілдеп қоя берді.
Көңіл күй
Зерігу, ауырлық
Ауа райы
Ыстық, қапырық
Белгі
Күтпеген қоңырау
Бейтаныс әйел
Үстінде сүртігі жоқ, аяғында туфлиі ғана бар Колпаков атып тұрып, «Бұл не?» дегендей Пашаға қарады. Паша жүгіріп барып есік ашты. Табалдырықта пошташы да емес, дос әйел де емес — жас, сұлу, таза киінген, сырт келбеті инабатты адамға ұқсайтын бейтаныс әйел тұр екен.
Көрініс
Әйелдің өңі қашқан, басқышпен асығып көтерілгендей ентігіп тұр; тынысы ауыр, ерні кеберсіген. Ол бірден жауап қатпады: бөлмені баяу шолып шығып, шаршағандай отыра кетті де, ұзақ уақыт сөзін әрең құрағандай болды.
«Күйеуім осында ма?»
Ақыры ол жылаудан қызарған тостағандай көздерін Пашаға қадап: «Менің күйеуім осында ма?» — деп сұрады.
Паша абдырап қалды. Әйел күйеуінің атын атағанда ғана бәрі айқындалды: Николай Петрович Колпаков. Паша қорыққанынан қол-аяғы мұздап, тілі байланып қалғандай болды.
Түйін
Әйелдің сұрағы қарапайым көрінгенмен, ар жағында бұзылған тағдыр мен жақындап қалған апаттың лебі сезілді.
Айып пен үрей
Әйелдің дауысы қатайып, жүзіне біртүрлі суық жымиыс үйірілді. Ол Пашаны жерге қаратқандай сөзбен түйреп өтті. Паша өз-өзін кенеттен сұрықсыз, ұятты күйде сезінді: тысырайған беті, мұрнындағы секпілдері, көнбейтін кекілі — бәрі көзге ұрып тұрғандай еді.
Негізгі хабар: ақша дауы
Әйел ең қорқыныштысын айтты: Колпаковтың ақша жегені әшкереленген, оны іздеп жүр, тұтқындамақ. Бүгін-ақ тауып, жауып тастауы мүмкін.
Әйел өзін әлсіз екенін, бірақ Құдайдың әділ екенін айтып, қарғыс пен үміттің арасында шайқалды. Паша болса бір орында қатып қалып, не айтарын білмеді: қорықты, абыржыды, түсінбеді.
Тоғыз жүз сом және «заттар»
Әйелдің сөзінде бір ғана нақты сан қайта-қайта жаңғырып тұрды: тоғыз жүз сом. Егер бүгін сол ақша табылса, Колпаковқа тимейді; табылмаса — ол да, әйелі де, балалары да құриды.
Қауіп
Тұтқындалу, сот, айдау — артында аштық пен масқарашылық.
Жол
Бүгін салынатын 900 сом — уақытша құтқару.
Өтініш
Әйел Пашадан ақша сұрамады. Оның сұрағаны басқа еді: еркектер «сіз секілділерге» қымбат зат сыйлайды, сол себепті күйеуінің сыйлағандарын қайтаруын талап етті. Паша басында бәрін жоққа шығарды, бірақ кейін есіне түсіріп, қобдишасын ашты.
Алғашқы берілгендер
- Жалпақ алтын білезік
- Асыл тасты жіңішке сақина
Бірақ әйел бұған қанағаттанбады. Ол Пашаның бір кездері қымбат түйреуіштер тағып, білезік тағып жүргенін есіне салды. «Мен қайыр сұрап тұрған жоқпын» деді ол — «маған тиесілі емес нәрсені емес, күйеуімнен сығып алғандарыңызды сұрап тұрмын».
Тізе бүгуге дейін
Әйел жылап, балаларын айтып, соңында тіпті тізе бүгуге әзір екенін білдірді. Осы сәт Пашаны шошытты: тәкаппар, сұлу әйелдің өз алдында тізерлеуге жақындағаны оған масқара әрі қорқынышты көрінді.
Паша сасқанынан комодтың жоғарғы жәшігін суырып, қолда бар қымбат бұйымдарын үйіп-төгіп бере бастады:
- Алмасты түйреуіш
- Маржан тізілген жіп
- Бірнеше жүзік, білезік
- Алтын сағат, портсигар, ілмектер
Паша: «Бұлар күйеуіңіздікі емес, басқа қонақтардан қалған» деп ақталуға тырысты.
Әйел заттарды көз жасын төгіп қарап шықты да: «Бұл түгел емес... мұнда бес жүз сомға да жетпейді» — деді. Сосын бәрін орамалына түйіп, ешбір сөзсіз, басын да иземестен шығып кетті.
Қайта кірген Колпаков
Сол мезет көрші бөлменің есігі ашылып, Колпаков кірді. Өңі қуарып кеткен; жаңа ғана өте ащы бірдеңені ішкен адамдай күйгелек. Көзінде жас тұр.
Сұрақ
Паша оған дүрсе қоя берді: «Сіз маған қандай заттар әкеліп едіңіз? Қашан әкелдіңіз?»
Колпаков бұл сұрақтан қашқандай: «Заттар дейсің бе... Зат деген түк емес!» — деп басын шайқады.
Оның жанын күйдірген нәрсе басқа еді: әлгі әйелдің көз жасы, оның тізе бүгуге дейін барған қорлығы. «Оны осыған жеткізген өзім!» деп өзін-өзі жегідей жеді.
Ашумен әрі жиренішпен ол Пашадан шегініп: «Аулақ жүр менен... шірік!» — деп айқайлады да, жылдам киініп, шығып кетті.
Жалғыз қалған Паша
Паша жерге отыра кетіп, солқылдап, бақырып жылады. Бір сәттік қызбалықпен бере салған заттарына өкінді, жәбірленді. Үш жыл бұрын бір көпестің оны жазықсыз сабағаны есіне түсіп, бұрынғыдан да бетер еңіреп кетті.
Аударған
Ы. Дүйсенбаев