Сәресіні ішу
Аллаһ тағала бізге оразаны — Оған құлшылық етуіміз үшін — парыз етті. Ораза қабыл болып, шынайы пайдасын беруі үшін адам тек аш-жалаңаш қалумен шектелмей, құлшылық пен мінез-құлықты да түзетуі керек.
Оразаның қабыл болуына көмектесетін амалдар
Төмендегі тармақтар — Рамазан айында өз-өзіңді тәрбиелеп, құлшылықты көркейтуге бағытталған негізгі кеңестер.
1) Намазға ұқыпты болу
Намаз — діннің тіректерінің бірі. Оны тастау өте ауыр күнә саналады. Кейбір ораза ұстаушылар намазға немқұрайды қарайды, ал бұл оразаның рухани әсерін әлсіретеді.
2) Көркем мінез-құлықты ұстану
Күпірліктен, дінге тіл тигізуден және «оразамын» деп адамдармен дөрекі қарым-қатынас жасаудан сақ болу қажет. Ораза мінезді бұзбайды, керісінше түзетеді. Ал күпірлік адамды діннен шығарады.
Аллаһ елшісі (с.а.с.): «Кім өтірік сөзді және соған амал етуді қоймаса, Аллаһқа оның жеп-ішуден тыйылуының қажеті жоқ», — деген (әл-Бұхари).
3) Қалжыңдап болса да жаман сөз айтпау
Ораза кезінде әдепсіз, қорлайтын сөздерден сақтану керек. Әйтпесе сауаптан айырылып қалу қаупі бар.
Пайғамбарымыз (с.а.с.): «Сендердің біреуің ораза тұтқан күні бұзықтық істемесін, айғай-шу шығармасын. Егер біреу оны балағаттаса немесе соқтықса: “Мен ораза тұтқан адаммын”, — десін», — деген (әл-Бұхари, Муслим).
4) Темекіні тастауға Рамазанды мүмкіндік ету
Темекі көптеген дерттің себебі. Ерік-жігерді жинап, күндіз шекпегендей, түнде де шекпеуге тырысу керек. Бұл денсаулықты сақтауға әрі ақшаны ысырап етпеуге көмектеседі.
5) Ауыз ашарда тамақты шектен тыс көп жеуден сақтану
Шамадан тыс тамақтану оразаның рухани пайдасын кемітеді әрі денсаулыққа да зиян.
6) Оразаға кереғар мазмұннан аулақ болу
Мінез-құлықты бұзатын, оразаның мәніне қайшы келетін телебағдарламалар мен фильмдерді қарамау — жүрек тәрбиесіне пайдалы.
7) Түнді тым ұзақ отырумен өткізбеу
Ұйықтап қалып, сәресі мен таң намазын өткізіп алмау үшін түнді босқа созбаған жөн. Іс-амалды ерте таңда орындау — берекелі.
Аллаһ елшісі (с.а.с.): «Аллаһым! Үмбетімнің ерте таңдарын берекелі ете гөр!» — деген (Әбу Дауд, әт-Тирмизи, Ахмад; сахих хадис).
8) Құптаннан кейін ұзақ әңгімеге берілмеу
Пайғамбар (с.а.с.) құптан намазынан кейін ұзақ әңгіме-дүкен құрып отыруды ұнатпаған. Ол (с.а.с.) ерте жатып, ерте тұратын.
9) Садақаны көбейту және жақындармен байланысты күшейту
Туған-туыстардан хабар алу, мұқтаждарға көмектесу, араздасқандармен татуласу — Рамазанның рухына сай амалдар.
10) Аллаһты көп еске алу, Құранмен көбірек шұғылдану
Зікір айту, Құран оқу және тыңдау, мағынасына ой жүгірту, амал ету, пайдалы дәрістерге қатысу — жүректі жандандырады. Сондай-ақ Пайғамбардың (с.а.с.) сүннеті бойынша Рамазанның соңғы күндерінде мешітте иғтикафқа отыру — үлкен ғибадат.
11) Сүннетке сай ауыз ашу
Пайғамбарымыз (с.а.с.) ауыз ашуды құрмамен бастауға үндеген. Құрма болмаса — сумен.
«Кім ауыз ашатын болса, кепкен құрмамен ауыз ашсын, өйткені онда береке бар. Егер құрма таппаса, сумен (ашсын), өйткені ол — таза», — деген (әт-Тирмизи).
«Адамдар ауыз ашуды асықтырған сайын игілікте болады», — деген (әл-Бұхари, Муслим).
Ауыз ашарда Пайғамбар (с.а.с.) мына дұғаны айтқан: «Аллаһумма ләкә сумту уә ъалә ризқикә әфтарту, зәһәбәз-замау уәбтәлләтил-ъуруқу, уә сәбәтәл-ажру инша Аллаһ» (Әбу Дауд).
12) Сәресіні қалдырмау
Аллаһ елшісі (с.а.с.): «Сәресі ішіңдер, өйткені сәресіде береке бар», — деген (әл-Бұхари, Муслим).
13) Ораза үкімдерін үйрену
Ораза жайлы кітаптарды оқып, негізгі үкімдерді білген дұрыс. Мысалы, ұмытып ішіп-жеу оразаны бұзбайтыны, түнде жүніп болу оразаға кедергі емес екені сияқты мәселелер түсіндіріледі.
14) Рамазан оразасына ұқыптылық және балаларды үйрету
Рамазан күндерінде себепсіз ауыз ашып, оразаны бұзудан сақтану керек. Балаларды да шамасы жеткенше ораза ұстауға үйреткен жөн. Рамазанда әдейі бір күн ауыз ашқан адамға және күндізгі уақытта жұбайымен жақындасқан кісіге шариғатта белгіленген тәртіп бойынша кәффарат міндеттеледі.
15) Оразаны ұстамауды жария етпеу
Рамазан айында ораза ұстамауға жол бермеу керек. Қандай да бір себеппен ұстамаған күннің өзінде оны жұртқа жарияламаған жөн. Өйткені бұл — Аллаһқа қарсы келу, Исламға салғырт қарау және қоғам алдында ұятты іс. Ораза ұстамаған адам үшін айт мейрамының қуанышы да кемиді: айт — оразаның аяқталуы мен құлшылықтың қабыл болуына байланысты ұлы қуаныш.
Түсіндірме ескертпелер
Ескерту 1
«Аллаһқа оның жеп-ішуден тыйылуының қажеті жоқ» деген сөзді тура мағынада түсінбеу керек. Аллаһ тағала ешнәрсеге мұқтаж емес. Мұнда ондай адамға ораза үшін сауап жазылмауы мүмкін екені меңзеледі.
Ескерту 2
«Бұзықтық істемесін» дегенде тек ораза тұтушыға тыйым салынған нәрселер ғана емес, сондай-ақ бейауыздық пен әдепсіздіктің барлық түрі айтылып тұр.
Ескерту 3
«Айғай-шу шығармасын» — яғни ешкіммен жанжалдаспасын деген мағынада.
Ескерту 4
«Ауыз ашуды асықтыру» — күн бата салысымен ауыз ашу дегенді білдіреді.
Ескерту 5
Дұғаның мағынасы: «Уа, Аллаһым! Сен үшін ораза тұттым және Өзің берген ризықпен ауыз аштым. Шөл басылды, қан тамырлары нәр алды және сауап берілді, инша Аллаһ!»