Инфекциялық аурулардан кейнгі, егулерден кейінгі иммунитет
Резистенттік (төзімділік) ұғымы
Резистенттік (төзімділік) — организмнің патогенді факторларға қарсы тұру қабілеті. Төзімділіктің көрініс беру формалары әртүрлі: мысалы, тері мен шырышты қабаттар микроорганизмдердің енуіне табиғи тосқауыл қызметін атқарады.
Төзімділіктің түрлері
Біріншілік төзімділік (тұқымқуалаушылық)
Біріншілік төзімділік — тұқымқуалайтын, яғни генетикалық негізі бар төзімділік. Организм өзінің конституциялық ерекшеліктеріне байланысты сыртқы патогенді микроорганизмдердің енуіне, өсіп-өнуіне және ауру тудыруына қолайлы орта қалыптастырмауы мүмкін.
Екіншілік төзімділік (жүре пайда болған)
Екіншілік төзімділік — өмір барысында қалыптасатын төзімділік. Ол инфекциялық аурулардан кейін немесе вакцинациядан кейін дамитын иммунитетпен байланысты.
Пассивті (белсенсіз) төзімділік
Пассивті төзімділік организмнің қорғаныс тосқауылдары мен бактериоцидтік факторларына сүйенеді: тері, шырышты қабаттар, асқазандағы тұз қышқылы, сілекейдегі лизоцим және басқа да табиғи қорғаныс тетіктері.
Активті (белсенді) төзімділік
Активті төзімділік қорғанысқа бағытталған бейімделу және компенсаторлық механизмдердің іске қосылуымен қамтамасыз етіледі. Оған фагоцитоз, антиденелердің түзілуі, токсиндердің залалсыздандырылуы және шығарылуы, стресс гормондарының бөлінуі, тыныс алу мен қан айналымының өзгерістері, қалтырау және т.б. жатады.
Реактивтілік пен төзімділікке әсер ететін факторлар
Реактивтілік пен төзімділіктің қалыптасуы организмнің конституциясына, зат алмасу ерекшеліктеріне, жүйке, эндокрин және иммундық жүйелерінің жағдайына, жасына, жынысына, сондай-ақ сыртқы ортаның әсеріне байланысты.
Конституция (лат. constitutio — жағдай, қасиет) — сыртқы ортаның ықпалымен генотип негізінде қалыптасатын тұрақты морфофункционалдық және психикалық ерекшеліктер жиынтығы.
Дене бітіміне байланысты конституциялық типтер
Нормостеник
Дене бітімі қалыпты, пропорциялары салыстырмалы теңгерімді.
Гиперстеник
- Иықтары кең, аяқ-қолдары салыстырмалы қысқа.
- Беті дөңгеленген, мойны мен кеудесі салыстырмалы қысқа.
- Эпигастральды бұрышы 90°-тан жоғары, іші үлкен.
- Бұлшықеттері мен теріасты май қабаты жақсы дамыған.
- Өкпенің тіршілік сыйымдылығы (ӨТС) төмендеу болуы мүмкін (диафрагманың жоғары орналасуына байланысты).
- Жүрегі салыстырмалы үлкен, көбіне горизонтальды орналасады; аортасы кеңірек.
Астеник
- Бойы ұзын, арықтау.
- Эпигастральды бұрышы үшкір.
- Көптеген көрсеткіштері гиперстеник типіне қарама-қарсы сипатта.
Типке байланысты ауруларға бейімділік
Нормостениктерде жиірек
- Жоғарғы тыныс жолдарының аурулары
- Қозғалыс аппаратының аурулары
- Невралгиялар
- Коронаросклероз
Гиперстениктерде жиірек
- Артериялық қысымның жоғарылауы
- Инсульт
- Қант диабеті, семіздік
- Атеросклероз, жүректің ишемиялық ауруы
- Қан тамырларының тромбозы
- Холецистит
- Қышқылдығы жоғары гастрит
Астениктерде жиірек
- Гипогликемия
- Қышқылдығы төмен гастрит
- Төзімділіктің төмен болуы
- Жарақаттар мен күйіктердің шокпен асқынуға бейімділігі
- Сепсистің ауыр өтуі
- Туберкулезбен жиі ауыру
- Тәбеттің жоғары болуы мүмкін
Жас ерекшелігі және төзімділік
Нәрестелік кезең
Нәрестелердегі анатомо-физиологиялық ерекшеліктер тыныс жолдарының аурулары, асқорыту жүйесі аурулары және диатездің жиі кездесуімен байланысты болуы мүмкін.
1–3 жас
Бұл жаста функционалдық жетілмеу, иммунитеттің салыстырмалы төмендігі және тосқауылдық жүйелердің толық қалыптаспауы байқалады. Организмнің антидене түзу қабілеті төмен болуы мүмкін, ал плацента мен ана сүті арқылы алынған ана антиденелері біртіндеп азаяды. Соның салдарынан балалар инфекцияларды тез қабылдайды (қызылша, скарлатина, көкжөтел, күл және т.б.).
Қарттық кезең
Қартайған шақта қатерлі ісіктердің, атеросклероздың және жүректің ишемиялық ауруының жиілігі артады. Бұл жүйке жүйесі қызметінің төмендеуімен және тосқауылдық жүйелердің әлсіреуімен (әсіресе инфекцияларға бейімділіктің артуымен) тікелей байланысты.
Дәрілік заттарды тағайындаудағы ерекшелік
Қарт адамдарда дәрілік препараттардың метаболизмі төмендеуі мүмкін, сондықтан көптеген жағдайларда дәрілер төменірек дозадан бастап тағайындалады.