Иең қайда
Ес жию
Есін жиған сәтте-ақ ол жан-жағына көз жүгіртті. Айдалада тұр екен: көз жетер жерде тірі жан көрінбейді. Өз денесіне қарады — үстінде түк жоқ. Тыр жалаңаш. Біреулер шешіндіріп, тонап кеткендей. Бірақ қысылған жоқ, өйткені мұны көріп тұрған ешкім жоқ еді.
Бәрінен бұрын алаңдатқаны — жалғыздық. Қабырғасы қайыса қайғырды: өз жалғыздығына. Бір нәрселерді есіне түсіргісі келді, бірақ ештеңе шықпады. Санасы ақ парақтай тап-таза. Ми түкпірінде тек табиғат құбылыстарының елесі ғана бар, ал қоршаған ортаны танитындай.
Ақ парақтай сана
«Анау — ағаш», — деді ол, анадайда қуарып тұрған жалғыз теректі нұсқап.
«Мынау — Жер», — деді де табанының астын оң аяғымен тепті.
Ауық-ауық өз-өзіне әлденелерді айтып қоятын. Бірақ адамдарға қатысты ештеңе санасына оралмады.
Екі шетсіз ой
«Сірә, мен жер бетіндегі ең соңғы адам шығармын», — деп ойлады ол. Бір алапат апатта бәрі қырылып, өзі қатты соққыдан есінен танып қалып, тек осы сәтте ғана өз-өзіне келген шығар.
Бірақ артынан екінші ой қылаң берді: «Мүмкін, мен жер бетіндегі ең алғашқы адам шығармын? Ештеңе есіме түсер емес…»
Ең соңғы адам
Апаттан кейін тірі қалған жалғыз өзі болуы мүмкін. Есінен танып, ұзақ уақыт беймәлім күйде жатқандай.
Ең алғашқы адам
Есте жоқ өткені — бұрынғы өмір болмағанының белгісіндей. Бірақ дәлел жоқ.
Шегі жоқ осы екі ойдың арасында ақылы сарсаңға түсті. Қайсысы ақиқат, қайсысы жалған — шетіне жете алмады. Есеңгіреген күйде біраз уақыт орнында тұрды да, ақырын жүріп кетті.
Теңіз жағасындағы үнсіздік
Ұзақ уақыт өткенде теңізге тап болды. Тіршілік иесі жоқ секілді: тым-тырыс, жым-жырт. Майда толқындардың болмашы бұлқынысы ғана әлсіздік пен қауқарсыздықты сездіретіндей.
Ол теңіз жағалап жүре берді. Шеті көрінбейді. Күн ұясына қонған шақта, сулы топырақтан бір із көзге шалынды.
Із
Із өзінің табан ізіне ұқсайды. Ол дәл жанынан басып көрді — табанының ізі қатар түсті. Бірдей. Адамның ізі. Тек сәл кішірек.
Ол да жалаңаяқ екен.
Әлемге әлі келмеген жалғыздықтың — не әлемдегі ең соңғы жалғыздықтың — иесі атанып тұрған ол, көңіліне жұбаныш табылғанына ессіз қуанып, белгісіз бағытқа бастайтын іздің соңына ілесті.
Ұзақ қуғын
Қараңғы түскенде адасып қалармын деген оймен, тоқтаған жерінде түнеуге бекінді. Таң атқан соң қайта жолға шықты. Күні бойы салпаң жүріс — із жеткізер емес. Бұл уақытта теңізден тым алыстап кеткен еді.
Кешқұрым шаршап-шалдығып, тоқтаған жеріне қисая кетті. «Ертең жалғастырамын», — деді іштей.
Ертесіне тағы да ізге ерді. Бір қарағанда дәл алдында ғана жүріп өткендей көрінгенімен, жеткізер емес — ол да тоқтамады. Екінші күн өтті, із иесі табылмады. Үшінші күні де әрекетін жалғастырды.
Күннің күйігі, шөлдің табы
Түс ауа күн тас төбеден төніп, тесіп өтердей шақырайды. Жалаңаш денесі күйіп барады. Ерні кезеріп, шөл қысты. Тілі аузына сыймайтындай болды.
Ол бір сәт тоқтап, шыдай алмай айқай салды:
— Ей, із, қайда барасың? Мені қайда апарасың? Иең қайда?
Жауап жоқ. Із ғана созылған күйі белгісіз бағытқа асыға жылжып бара жатқандай.
— Ей, із, мені қайда апарасың? — деймін.
Бірақ ештеңе естілмеді.
Күндер өте берді. Қанша таң атқаны, қанша күн батқаны — өзі де шатаса бастады. Түлкі бұлаңға салған із жеткізер емес, жөңкіліп кетіп барады. Ол әбден титықтады: діңкесі құрып, бойындағы күш-қуаты таусылды.
Орман шеті
Бір күні түс кезінде, әлгі шұбатылған із қалың жынысты орманға келіп тірелді. Орман шетіне ол ауық-ауық құлап, ауық-ауық қайта тұрып әрең жетті. Бірақ орманға сіңген ізден әрі қарай еш белгі таппады.
Ізім-қайым. Ешқандай белгі жоқ.
Таңдау
Ол қалың орманға кіріп, із иесін іздеу керек пе, әлде келген ізімен кері қайту керек пе — соны да білмеді. Осы уақытта күн қызарып, ұясына қонақтауға асығып бара жатты.