Түрік тілімен сөйлейміз деген түрік балалары күндерде бір күн айналып қазақ тіліне келмекші, қазақ тілін қолданбақшы
Ана тілі — ұлттың жаны мен ары
«Ана тілі – жүректің терең сырларын, басынан кешкен дәуірлерін, қысқасы, жанның барлық толқындарын ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп, сақтап отыратын қазына…» — Жүсіпбек Аймауытов.
Тіл — адам жанының тілмашы. Тілсіз ұлт, тілінен айырылған ұлт болып жасай алмайды; ондай ұлт құриды. Ұлттың ұлт болуының бірінші шарты — тілі. Тіл әлсіресе, ұлттың да әлсірегені. Ұлтқа тілінен қымбат ештеңе болмауға тиіс.
Тілде — жер, тарих, мінез
Бір ұлттың тілінде сол ұлттың жері, тарихы, тұрмысы мен мінезі айнадай анық көрінеді. Қазақ тілінде қазақтың кең даласы да, желсіз түндей тымық та, құйындай екпінді тарихы да, үдере көшкен тұрмысы да, асықпайтын, саспайтын сабырлы мінезі де қатар бедерленген.
Қазақ тілінің байлығы
Қазақтың даласы кең болғандай, тілі де бай. Түркі тілдерінің ішінде қазақ тілінен бай, оралымды, терең тіл жоқ деген пікір де бекер айтылмаған. Тілдің қуаты — сөздің дәлдігінде, ойдың тереңдігінде, өрнектің әсемдігінде.
Тіл — тірліктің айғағы
Ақын Әбділдә Тәжібаевтың жыры тілдің қадірін айқын танытады:
Туған елім – тірлігімнің айғағы,
Тілім барда айтылар сыр ойдағы.
Өссе тілім, мен де бірге өсемін,
Өшсе тілім, мен де бірге өшемін!
Тіл қай елде болса да қастерлі, құдіретті: ол — достықтың кілті, ынтымақтың бастауы, ырыс-берекенің алды, ұлттың әрі жаны, әрі ары.
Тіл мен қоғам — ажырамас ұғым
Тіл — жай сөз емес. Ол өмірдің талай сынынан өткен, уақыт талабына сай өрістеп, жаңарып отыратын толыққанды шындық. Тілсіз қоғам өмір сүре алмайды; тіл де қоғам бар жерде ғана пайда болып, өмір сүреді. Демек, қоғамнан тыс, бөлек тіл жоқ. Тіл — қоғамның жемісі.
Ана тілі әр адамға ана сүтімен бірге дариды. Сол сүтпен дарыған тілдің қуаты мен рухы — қазақ деп жүрегі соққан әр азамат үшін мәртебе.
Көп тіл білу — артықшылық, ана тілін білу — міндет
Бүгінгі таңда жас ұрпақ үшін «қанша тіл білсең, сонша көкжиегің кең» деген ой өзекті. Заман ағымына сай өзге тілдерді меңгеру — білім мен бәсекеге қабілеттіліктің бір бағыты.
Басты сұрақ
Алайда жаны қазақ, қаны қазақ ұлт үшін алдымен туған елінің мемлекеттік тілін білу — ең маңызды міндет. Бүгінде ағылшын, орыс, түрік және өзге тілдерді «негізгі» санайтын жастардың көбеюі ойлантады: сонда ана тіліміздің орны қандай болмақ?
Тіл білу — игілік. Бірақ өз ана тілінде дәмді де жүйелі ой құрап, әдеби тілде көркем сөйлеу — әр қазақ баласының парызы.
Төл тілден безу — тамырдан қол үзу
Қазақ тілі — өте бай тіл. Ол шаруашылықтың барлық саласын өркендетуге себеп болатын күш, мәдени деңгейімізді көтеретін пәрменді құрал, жұртшылықты отаншылдық рухта тәрбиелейтін ықпалды қару.
Амал не, осындай әсем тіліміз бола тұра өзге тілде сөйлейтіндер аз емес. Төл тілде сөйлеуден қашу — ақ сүт беріп өсірген анаңды ұмытумен бірдей.
Осы тұста К. Паустовскийдің сөзі еске түседі:
«Туған тіліне жаны ашымаған адам — жәндік».
«Тіл тағдыры — ел тағдыры» деген сөз де бекер емес. Сондықтан әр адам ана тілін көзінің қарашығындай қорғауға, орынсыз шұбарланудың кез келген түріне қарсы тұруға тиіс.
Қанатты сөз — рухани қорек
Ана тілін ұмытқан адам өз халқының өткенінен де, болашағынан да қол үзеді. Ана тілі — ар өлшемі. Ендеше тілді шұбарлау — арды шұбарлау, көңіл тұнығын лайлау.
Расул Ғамзатов
«Ертең туған тілім жоғалар болса, мен бүгін өлуге даярмын».
К. Д. Ушинский
«Ана тілі — халықтың өткен, қазіргі және келешек ұрпағын біртұтас, мызғымас бірлікке біріктіретін ең сенімді құрал».
Шынында да, ана тіліміз арқылы ғана біз халқымызды, Отанымызды танимыз. Туған жердің өзені мен көлі, бораны мен найзағайы, бүкіл болмысы — бәрі де санаға ең алдымен тіл арқылы орнығады. Перзенттік махаббат та ана тілінде айтылады.
Мемлекеттік тіл — елдік тұтастықтың тірегі
Қазақ тілі — Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі. Ол осы елде өркендеп, дамуы тиіс. Әр азамат оның мәртебесін көтеруге үлес қосуға міндетті. Бұл күрделі мәселе екені түсінікті, бірақ мемлекет үшін ең қымбат қазына — тіл екенін ескерсек, жауапкершілік те соған сай болмақ.
Ортақ мақсат
Көпұлттылығымызды сылтау етпей, мемлекеттік тілдің пәрменді дамуына жұдырықтай жұмылып атсалысу — мәңгілік тіліміздің жандануына себеп болады. Елдік, тұтастық, бірлік мәселелері тарихта ешқашан оңай болмаған; бүгін де ол еңбек пен табандылықты талап етеді.
Жеке үлес — нақты әрекеттен басталады
Тәуелсіз елдің азаматы ретінде тілге қызмет ету — ұран емес, күнделікті әдет. Ана тілінде білім алу, сауатты жазу, көркем сөйлеу, ұлттық өнерден қуат алу, тіл мәдениетін сақтау — осылардың бәрі нақты үлес.
- Қазақ тілінде білім алу және сауатты жазу дағдысын күшейту.
- Әдеби тіл нормаларын сақтап, көркем сөйлеуге ұмтылу.
- Қазақ әні мен поэзиясынан рух алып, ұлттық сөз өнерін насихаттау.
- Тілді орынсыз шұбарлауға жол бермей, тіл мәдениеті туралы ортада дұрыс пікір айту.
- Қанатты сөздер мен мақал-мәтелдерді жинап, тілдің қадірін арттыру.
Мемлекеттік тіл туралы ой
ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев мемлекеттік тілдің қоғамдағы орны туралы: қазақ тілі бүгінде ғылым мен білімнің, интернеттің тіліне айналғанын атап өтті. Сонымен бірге: «Енді ешкім өзгерте алмайтын бір ақиқат бар — ана тіліміз Мәңгілік Елмен бірге мәңгілік тіл болды. Бұл мәселені даудың тақырыбы емес, ұлттың ұйытқысы деп білгеніміз жөн» деген ой айтты.
Тілдің мемлекеттің барлық жүйесінде қолданылуы үшін әрқайсымыз өзімізді өзіміз қамшылап, өз үлесімізді қосуымыз керек.
Қорытынды
Тіл — адам жанының айнасы. Тіл арқылы біз өсеміз де, өшеміз де. Сондықтан Мәңгілік Елдің мәңгілік тілінің тұғырын биікке көтеру — ең алдымен жастардың қолында.
Тіліміздің мәртебесі әрдайым биік болсын.