Қазақша рефераттар

1982 жылдан Қазақ азаматтық село құрылысын жобалау институтында бас сәулетшісі

Негізгі мәлімет

Туған күні

1932 ж. 26 сәуір

Туған жері

Сырымбет ауылы, Айыртау ауданы (қазіргі Солтүстік Қазақстан обл.)

Мамандығы

Сәулетші

Атақтары мен дәрежелері

  • Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген сәулетшісі (1978)
  • Профессор
  • Шығыс елдері Халықаралық сәулетшілер академиясының академигі (2001)

Қысқаша өмірбаяны

Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлиханов (Шота Уәлиханов) 1932 жылы 26 сәуірде Көкшетау облысының (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы) Айыртау ауданындағы Сырымбет ауылында дүниеге келді. Мәскеу мемлекеттік сәулет институтын 1956 жылы тәмамдады.

Ол Қазақстандағы қала құрылысы мен сәулет саласының дамуына ұзақ жылдар бойы еңбек сіңіріп, жобалау ұйымдарында, ғылыми мекемелерде және қоғамдық құрылымдарда жауапты қызметтер атқарды. Республикалық тарихи-мәдени мұра нысандарын қорғау ісіне де белсенді араласты.

Шежірелік байланыс

Шот-Аман Уәлиханов — төре руының өкілі, әйгілі қазақ және орыс ғалымы Шоқан Уәлиханов әулетінің ұрпағы. Сондай-ақ қазақ ақыны Бақытжан Қанапияновқа немере аға болып келеді.

Қызмет жолы (таңдамалы кезеңдер)

  1. 1956

    Мәскеу мемлекеттік сәулет институтын бітірді.

  2. 1956–1965

    Қазақ қала құрылысын жобалау институтында және КСРО Құрылыс және сәулет академиясының Қазақ бөлімшесінде сәулетші, кіші ғылыми қызметкер.

  3. 1966–1967

    Алматы қаласы бас сәулетшісінің орынбасары.

  4. 1973–1982

    Қазақстан Сәулетшілер одағы басқармасының төрағасы.

  5. 1975

    КСРО Сәулетшілер одағы басқармасының хатшысы.

  6. 1990–1995

    ҚР ҰҒА Әдебиет және өнер институтында өнер және сәулет бөліміне жетекшілік етті.

  7. 1995 жылдан

    ҚР Тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау қоғамы Орталық кеңесінің төрағасы, Халықаралық Абылай хан қорының президенті.

Жетістіктері және шығармашылық мұрасы

Сәулет нысандары

Ш. Ы. Уәлиханов бірнеше ірі ғимараттардың авторы әрі бірқатар жобалардың жетекшілерінің бірі болды. Ең белгілі нысандардың қатарында:

  • Алматыдағы «Динамо» стадионы (1958, шығармашылық топ құрамында)
  • Алматыдағы «Универсам» дүкені (1979)
  • «Қазгипрозем» үйі ғимараты (1983)

Монументтер мен ескерткіштер

Ол (бірлескен авторлықта) шамамен 20 монумент пен ескерткіштің авторы.

  • Шоқан Уәлиханов ескерткіші, Алматы (1969) — Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы (1970)
  • Әліби Жангелдин ескерткіші (1975)
  • Тоқаш Бокин ескерткіші (1975)
  • Ғани Мұратбаев ескерткіші (1984)
  • Абай ескерткіші, Қарауыл ауылы (1970)
  • Талғат Бигелдинов ескерткіші, Көкшетау (1998)
  • Ахмет Байтұрсынұлы ескерткіші, Қостанай (1999)
  • Кенесары Қасымұлы ескерткіші, Астана (2001)
  • Дінмұхамед Қонаев бюсті (1985)

Тәуелсіздік монументі

Алматыдағы Тәуелсіздік монументі жобасының авторы әрі жетекшісі ретінде танылды (1996).

Мемлекеттік елтаңба

1996 жылы Қазақстан Республикасының жаңа мемлекеттік елтаңбасы бойынша байқауда ҚР Сәулетшілер одағының алтын медалі мен дипломын алды. Елтаңба авторларының бірі ретінде көрсетіледі.

Ғылыми және драмалық еңбектер

Қазақстан сәулеті мен бейнелеу өнерінің өзекті мәселелеріне арналған ғылыми мақалалар жазды. Сондай-ақ драмалық шығармалардың авторы: «Шоқан» (1962), «Ағнұр» (1982), «Тағдыр» (1984), «Террор» (2000). Бірқатар пьесалары Алматы, Көкшетау, Қарағанды, Шымкент театрларында қойылды.

Халықаралық деңгей

  • Халықаралық сәулетшілер одағының дүниежүзілік конгрестері: Мадрид (1975), Мехико (1978), Пекин (1999)

Марапаттары

Мемлекеттік сыйлық

Қазақстанның мемлекеттік сыйлығының иегері (1990).

Құрмет белгісі

«Құрмет» орденімен марапатталған.

Қызметтік атақ

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.