Том Кингтің дәл өзі

Том Кинг ақырғы нан кесегімен сұйық қамырдың соңғы түйірін іліп алып, тәрелкені тап-таза етіп сүртті де, оны ұзақ отырып әбден шайнады. Үстелден өзекті жалаған алапат аштықпен тұрды. Тамаққа жалғыз өзі отырды.

Екі кішкентай ұл көрші бөлмеге ертерек жатқызылған: ұйқы құрсақтың аштығын ұмыттырар деген әлсіз үміт қана. Әйелі асқа жақындамады; күйеуіне сонадайдан мұңая қарап, үнсіз отырды. Ажары қайтпағанымен арық, жүдеу бұл әйел жұмысшының қызы еді. Қамыр мен тұздыққа керек ұнды көршілерден қарызға алған, ал соңғы жарты пенниі нанға кеткен.

Терезе түбінде құлағалы тұрған орындыққа ауыр салмағымен сықырлата отырған Том Кинг езуіне үйреншікті әдетімен трубкасын қыстырып, жан қалтасына қол салды. Темекі жоқ екені есіне түскенде, өз ұмытшақтығына іштей зығырданы қайнап, түтігін ысырып қойды.

Қимылы сылбыр, тіпті ебедейсіз: сырт қарағанда буылтық бұлшық етінің салмағынан қажыған адамға ұқсайтын. Ол аса сұсты, айбарлы еді, бірақ түр-тұлғасын «тартымды» деу қиын. Ескі киімі үстіне іле салған қапша салбырап тұратын; тозған башмағы ауыр нәлмен тағаланған. Арзан жейдесінің жағасы әбден оңып, сіңген кірін енді сабын да кетіре алмайтындай.

Оның кәсібі түрінен-ақ танылатын: нағыз кәнігі боксшы. Шаршы алаңдағы ұзақ жылдық тәжірибе бойына аңдай сақтық дарытқан. Жақтары мұқият қырылған, сиықсыз еріндері аузы жатқан жарадай әсер қалдырады. Ауыр иегі алға шығыңқы. Домбыққан қабақ пен қалың қастың астындағы көздері баяу қозғалады — тіршілік белгісі бар ма, жоқ па деп қаласың.

Тайқы маңдай, тықыр күзелген шаштың астынан кедір-бұдыр бас сүйек білінеді. Қисапсыз соққыдан жайылып, екі мәрте сынған мұрын, үнемі ісінген қалқан құлақ — бәрі де көрік қоспайды. Жаңа қырылған сақалының орны көкшілденіп тұр. Қараңғыда немесе оңашада кездессе, зәреңді ұшыратар сықпыт.

Дегенмен, ол қылмыскер емес еді және ешқашан бұзақылыққа барған да жоқ. Кейде сөзге келіп қалатын сәттері болуы мүмкін — бұл өзі жүрген ортада үйреншікті. Бірақ жан баласына зияны тимеген. Оның шын ашуы ринг үшін ғана сақталатын.

Том Кинг — кәсіпқой боксшы. Ұрыс — оның күнкөрісі. Рингте қарсыласын қаусатып, жаралап, қатардан шығару үшін соққы жасайды, бірақ мұнда жеке өшпенділік болмайтын. Бұл — кәсіптің заңы. Көрермендер құлатуды көруге келеді, жеңімпазға қомақты сыйақы беріледі.

Ол жиырма жыл бұрын Улумулу Гуджермен айқасқанда қарсыласының астыңғы жақ сүйегі Ныкаслдегі сайыста сынып, жазыла бастағанына небәрі төрт ай болғанын білетін. Сондықтан сол жерді көздеп, тоғызыншы раундта тағы сындырды. Қаскөйлікпен емес — қарсыласын тоқтатып, жүлденің үлкен бөлігін алу үшін. Гуджер де тіс қайраған жоқ: екеуі де ойынның тәртібін білді.

Аштық қайта мазалады.

Том жөткірінді де, үн қатпады. Бір кезде есіне жастау күнінде етке тойдырып асыраған бультерері түсті. Ол кезде Берк оған сеніп, мың бифштекске дейін қарызға берер еді. Қазір заман өзгерген: Том қартайды, ал екінші разрядты клубтарда жүретін кәрі боксшыларға ләпкершілер де жөнді несие бере қоймайды.

Том бүгін сиыр етін аңсап оянған. Құмары басылар емес, әрі алдағы айқасқа лайықты дайындала алмай жүргенін де білетін. Биыл Австралияда қуаңшылық болып, жұрттың бәрі қиналды; кездейсоқ жұмыс табудың өзі мұңға айналды.

Оның жаттығатын серігі жоқ, ауқаты нашар. Тойып тамақ ішетін сәті сирек. Ыңғайы келсе бірнеше күн қара жұмыс істейді, ал таңертең аяқтарын жазу үшін еңіске қарай жүгіріп шығады. Серіксіз жаттығу қиын, ал үйде әйел мен бала қарап отыр.

Сэндлмен өтетін сайыс ләпкершілерден алатын несие көлемін көбейтеді деу — неғайбіл. Гейети клубының хатшысы жеңімпазға тиетін жүлденің бір бөлігі ретінде алдын ала үш фунт берген, бірақ бұдан артық көмектесе алмайтынын ашық айтқан.

Шындық біреу-ақ: дайындық өте нашар. Дұрыс тамақ, алаңсыздық болса бір жөн. Қырыққа келгенде қалыпқа келу де оңай емес — жиырмада емессің.

— Сағат нешеде болды, Лиззи?

Әйелі көршілерден уақыт сұрап келуге тұра жөнелді де, лезде оралды: — Сегізге он бес минут қалды.

— Алғашқы ұрыс бірнеше минуттан кейін басталады, — деді Том. — Әуелі сынақ сайысы. Одан соң төрт раунд Диллер Уэллс пен Гридлидің арасында. Кейін он раунд Скайлайт пен бір теңізшінің арасында. Мен кемінде бір сағаттан кейін шығамын.

Он минуттай үнсіз отырды да, орнынан тұрды: — Шынымды айтсам, Лиззи, менің дайындығым дұрыс болған жоқ.

Ол бас киімін алып есікке беттеді. Қоштасарда әдетте сүймейтін, бұл жолы да үнсіз еді. Бірақ әйел өзі ұмтылып, қос қолдап мойнынан қысып, басын еңкейтті. Алып денелі күйеуінің қасында Лиззи шүйкедей ғана көрінді.

Том жорта жайдары күлді. Әйелі оны одан сайын қаттырақ құшақтай түсті. Том иығынан асырып жұпыны бөлмеге көз тастады: көптен бері ақысы төленбеген бөлме, әйелі мен балалары — дүниедегі бар жиған-тергені осы.

Ол осы екеуін асырау үшін түн қатып жолға шығар еді, бірақ жаңа заманның станокқа жегілген жұмысшысы секілді еңбегімен емес, ежелгі дәуірдің жыртқыш жолымен — айқас арқылы табыс табуға кетіп бара жатты.

— Егер сұлатсам, отыз фунт аламын, — деді ол тістеніп. — Қарыздан құтыламын, үстіне біраз ақша қалады. Жеңе алмасам — түк жоқ. Бір пенни де тимейді, тіпті үйге қайтатын трамвай ақысы да болмайды. Қош бол, кемпір. Жеңсем, тура үйге келемін.

— Мен жатпаймын, күтемін! — деп дауыстады соңынан әйелі.

Гейети клубына дейін екі мильдей жол. Том адымдап келе жатып, баяғы бақытты күндерін есіне алды: ауыр салмақта Жаңа Оңтүстік Уэлс чемпионы болған кезін, жарыстарға кеб көлікпен барғанын, тіпті бәске тігушілер көліктің ақысын төлеп, асты-үстіне түскенін.

Енді біреулер автомобильмен жүреді, ал ол — жаяу. Жолдың өзі ұрысқа «керемет дайындық» емес. Қартайды. Өмір кәрілерді жарылқай қоймайды. Сынған мұрын мен мылжаланған құлақтың өзінен де талай есік жабылар.

Өзге кәсіп игермегені өкініш. Бірақ сол кезде ешкім ақыл айтпаған сияқты. Айтса да, Том тыңдар ма еді — ол өзі де біледі: жас күнінде бәрі оңай келген. Мол ақша, дүбірлі сайыстар, арасындағы ұзақ демалыс, жағымпаздар, арқадан қағу, қол қысу, ақсүйектердің үсті-үстіне виски ұсынуы…

Ал соңы — көрермендердің дүрлігіп, төрешінің «Кинг жеңді!» деуі, ертеңіне газеттердің спорт бағанындағы дабыра. Ғажап дәурен.

Ол кейін ойлана келе, сол кезде өзі қарттарды тұғырдан тайдырып жүргенін ұқты. Өзі — Жастық, ал қарсыластары — Кәрілікке бет алғандар. Оларды жеңу неге оңай еді? Қан тамырлары білеуленген, буындары мылжаланған, қисапсыз айқастан әлсіреген адамдар болатын.

Раш-Каттерс Бэйде сегізінші раундта кәрі Стоушер Биллді тізе бүктіргені есіне түсті. Ол шешінетін жерде балаша жылаған. Мүмкін пәтерақысын төлей алмаған шығар? Үйде әйелі мен баласы күтіп отырды ма? Сайыс күні аш болып, бір кесек етті аңсады ма?

Әр адамға айқас санына лайық берілетін күш өлшеулі екенін Том сол сәтте айнытпай сезінді. Біреу жүздеген сайысқа төтеп береді, біреу жиырмаға да жетпейді. Белгілі бір межеден кейін — біттің. Темір заң осы.

Томға өзгелерден көбірек мұрсат берілгендей: өкпе мен жүрекке жарылып кетердей күш салған, қатыгез ұрыстар көп болды. Соның салдарынан тамыр ажардан айырылды, дене дөрекіленді, бұлшық ет сіңірленді, жүйке тозды. Ескі достары әлдеқашан кеткен. Ол — кәрі сарбаздардың ең соңғысы. Енді өзі де сол межеге келді.

Ал қарсы жақта — Сэндл. Атағын шығарып, Жаңа Зеландиядан келген жас сайыпқыран. Австралияда әлі көпке танылмаған оны кәрі Том Кингке қарсы қояды. Егер Сэндл өзін көрсете алса, оған күштірек қарсылас табылады, жүлде өседі. Сондықтан ол бүгін аянбай шайқасады: бұл айқаста ақша да, атақ та, мансап та тұр.

Ал Том үшін отыз фунт — қарыздан құтылудың ғана амалы. Даңққа апарар кең жолды қарт Кинг кес-кестеп тұрғандай.

Кеслри-стрит тұсына жеткенде солға бұрылып, үш квартал өткен соң Гейети клубына келді. Кіреберісте иін тірескен жастар легі оны ізетпен ығыстырып өткізді. Сыртынан: «Сол! Том Кингтің өзі!» деген дауыстар естілді.

Шешінетін жерге беттегенде хатшыны — түлкі сықпытты, жылмаңкөз жігітті — кездестірді. Ол қолын созды: — Көңіл күйіңіз қалай, Том?

— Тамаша! Піскен алмадай тып-тыңмын! — деді Том, өзі шіп-шикі өтірік айтып тұрғанын біле тұра. Дәл қазір қалтасында бір фунт жатса, ойланбастан бір кесек жақсы етке айырбастар еді.

Зал ортасындағы арқанмен қоршалған шаршы алаңға жақындағанда көпшілік дүр көтеріліп, ду қол шапалақтады. Оңына да, солына да иіліп бас иген Том көрермендердің арасында таныс адамдардың аз екенін аңғарды: көпшілігі оның алғаш жеңіске жете бастаған шағында әлі дүниеге келмеген жасөспірімдер еді.

Арқан арасынан лып етіп өтіп, шаршы алаңға жеңіл ырғып шықты да, өз бұрышындағы жинамалы орындыққа отырды. Төреші Джек Болл қолын созды. Рингке шығуды қойған бұрынғы боксшының төреші болғанына Том іштей қуанды: екеуі де шау тартқан. Боллға сенуге болады — ереже бұзып қойса да, байқамаған болар.

Ауыр салмақтағы жас боксшылар бірінен кейін бірі көтеріліп жатты. Төреші таныстыра отырып бәске тігілген ақшаны жариялайды: — Солтүстік Сиднейден келген жас Пронто жеңімпаздарды шақырады! Бәске елу фунт тігеді!

Сэндл де көп қол шапалақтың астында орнына жайғасты. Том қарсыласына тесіле қарады: аздан соң екеуі бірін-бірі есінен тандырып құлатқанша барын салмақ. Бірақ Сэндл да өзі секілді спорттық киімнің үстінен ұзын шалбар мен свитер киіп алғандықтан, тұлғасы анық көрінбеді.

Кезек-кезегімен көтерілген жас «перілер» күш пен айланы әлемге жариялауға асығады. Бір кезде Томға мұндай салтанат күлкілі көрінетін. Қазір ол дуаланғандай, Жастықтың осы шеруінен көз алмай қалды: өмір заңы — жастар шақырады, қарттар жеңіледі.

Жастар табысқа қарттарды таптап өтумен жетеді. Бірақ келе-келе өздері де қартайып, сол көшке қосылады. Ұрпақ алма-кезек ауысады, ал Жастықтың өзі — өлмейтін тәрізді.

Том журналистер отырған жаққа көз тастап, «Спортшыдағы» Морган мен «Рефериде» істейтін Корбетке бас изеді. Сосын көмекшілері Сид Сэлливен мен Чарльз Бейтске қолын созды. Олар қолғап кигізіп, бауын қарсы жақтың өкілі орауышты тіміскілеп тексерген соң мықтап байлап берді.

Сэндл де дайындалды: шалбар шешілді, свитері басы арқылы сыпырылды. Сол сәтте Том жылтылдаған терінің астынан бұлшық еттері бұлт-бұлт ойнаған нағыз апайтөс жастықты көрді. Ұзақ айқастардың өмір нәрін сарқып үлгермеген, күш-қуаты тасып тұрған дер шағы.

Қарсыластар бір-біріне беттеді. Гонг соғылды. Көмекшілер орындықтарын алып төменге ырғып-ырғып түсті. Том Кинг пен Сэндл қол алысып, ұрысқа ыңғайланып бетпе-бет тұра қалды.

Сэндл бірден жақсы жасалған құрыш серіппе секілді алға жұлқынып, қайта серпілді. Сосын тағы қайталап, сол қолымен көзден ұрды да, сүңги беріп оң қолын қабырға тұсынан сілтеді. Қарсы соққыға ұрынбау үшін билегендей жеңіл қозғалып, артқа ыршып түсті де, дереу қайта қауіп төндіріп, тағы ілгері ұмтылды.

Өзі өте ұшқыр әрі епті еді. Көрініс бірден еліктірді — зал екілене дүрлікті. Бірақ Том Кинг таңданбады: мұндай жылдамдық пен ептілік әрдайым шешуші қауіп төндіре бермейтінін ол талай айқастан білген. Сэндл ұрысты бірден бастырмалата дамытқысы келетіндей. Бұл — заңды.

Жан алып, жан…