Абылай ханның немересі, Кенесарының туған інісі
Наурызбай Қасымұлы: ерлік пен жауапкершілік тоғысқан тұлға
Наурызбай Қасымұлы (1822, Көкшетау өңірі – 1847, Қырғызстан, Кекілік тауы, Майтөбе мекені) — қазақ тарихындағы батыр тұлғалардың бірі. Ол — Абылай ханның немересі, Кенесары Қасымұлының туған інісі.
Тарихи орта
Наурызбай 1837–1847 жылдары Кенесары Қасымұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысында ерекше ерлігімен көзге түсті.
Негізгі миссия
Ол қозғалыстың ұйымдастыру жұмыстарына белсенді араласып, әскери және басқарушылық міндеттерді қатар атқарды.
Көтеріліс кезеңіндегі қызметтері
Кенесарының тапсырмасымен Наурызбай көтеріліске қарсы тұрған жергілікті басшыларды бағындыру, салық жинау, барлау жүргізу, әскерді қару-жарақ және азық-түлікпен қамтамасыз ету, сондай-ақ дипломатиялық міндеттерді орындау сияқты маңызды істерге жауапты болды.
Басты міндеттер
- Жергілікті басшыларды бағындыру және тәртіп орнату
- Салық жинау және шаруашылық тетіктерін реттеу
- Барлау және жағдайды бағамдау
- Қару-жарақ пен азық-түлік жеткізу, әскер қамын ұйымдастыру
- Дипломатиялық тапсырмаларды орындау
Күрес жолы және хан кеңесіндегі орны
Наурызбай Ресей отаршылдары мен Қоқан ханының озбырлықтарына қарсы болған соғыстардың барлығына қатысқан. 1841 жылы Кенесары хан болып сайланған кезде, ол хан кеңесінің мүшесі ретінде ел ісіне араласты.
Тұлғалық болмысы
Ел жадында Наурызбай тек батырлығымен емес, көпқырлы өнерімен де сақталған: ол сөзге шешен, әнші-күйшілікке жақын, сондай-ақ күресте қайратымен танылған палуан болған. Саятшылықты серік етіп, бүркіт, қаршыға, лашын баптап, құсбегілік өнерді де дамытқан.
Соңғы кезеңі
1847 жылы Наурызбай тұтқынға түскен ағасы Кенесарының қасына өз еркімен барып, қырғыз манаптарының қолынан қаза тапты. Бұл оқиға қозғалыстың трагедиялық түйіндерінің бірі ретінде тарихта қалды.
Әдебиеттегі көркем бейнесі
Наурызбайдың көркем тұлғасы Нысанбай ақынның «Кенесары – Наурызбай» дастанында және Мұхтар Әуезовтің «Хан Кене» пьесасында кеңінен сомдалған.
Ескертпе: Мәтін редакциялық өңдеуден өткізіліп, тыныс белгілері мен стилистикасы қазіргі оқылымға лайықталып түзетілді.