Бала алты жасқа толғанда Глоспен апасының тартқан сыйы

Ерте-ерте, ертеде Нью-Йорк деген шаһарда маңдайы торсықтай ұл бала дүниеге келіпті. Қуаныштары қойнына сыймаған ата-анасы оған Лексингтон деп ат қояды.

Перзентханадан шыға сала жас ана күйеуіне: «Қымбаттым, енді мені қаладағы ең жақсы мейрамханаға апар. Мұрагерлі болғанымызды тойлайық», — дейді. Ері әйелін құшақтап, оның кез келген тілегін орындауға даяр екенін айтады. Дегенмен, денсаулығына алаңдап: «Әлі толық қалпыңа келмедің, кеш батқанда жолға шығу ауыр тимей ме?» — деп те сұрайды. Әйелі: «Әлім жетеді, маған енді еш қиындық емес», — деп көндіріп тынады.

Кеш мейрамханадан басталып, түнгі клубта жалғасады. Олар шампан ішіп, нәрестенің тәтті қылықтарын айтып, екі-үш сағат отырады. Түнгі екіге таяу Манхэттеннің шығыс жағындағы үйлеріне оралғанда, отағасы қалтасын сипап кілтін іздейді. Кілт басқа костюмнің қалтасында қалғанын аңғарып, қоңырауды басады. Үйден тырс еткен дыбыс шықпайды.

Қоңырау қайта-қайта басылады. Жауап жоқ. Олар үшінші қабаттың терезесінің түбіне барып, Макпотлды дауыстайды — бәрібір тыныштық. Жас ананың зәресі ұшып: «Баланы қамап кеттік... Кіммен? Макпотл деген кім өзі?!» — деп есеңгірейді.

Ері сабырға шақырып, әйнекті сындырып ішке кіремін дейді. Асығыс сәтте болған түсініксіз көріністі сырттан көрген полиция «үй тонау» деп қабылдап, ойланбастан оқ атады. Сөйтіп, Лексингтон жарық дүниеге келгеніне он екі күн болмай жатып тұлдыр жетім қалады.

Үш полицейдің «ерлігі» деп сипатталған бұл оқиға туралы жаңалық туыстарға лезде жетеді. Ертесіне ең «жақын» туыстар, жаназа шығарушылар, заң қызметкерлері, дін өкілі — бәрі терезесі сынған үйге жиналады.

Қонақ бөлмеде шылым шегіп, ішімдік сораптай отырып, олар жоғарыда жатқан жетім сәбидің тағдырын талқылайды. Күн ұзаққа созылған әңгімеден кейін бір нәрсе ғана айқындалады: ешкім жауапкершілікті өз мойнына алғысы келмейді.

Кешкі алтыға таман Вирджиниядан марқұм әкенің Глоспен есімді апайы келіп қалады. Ол қалпағы мен пальтосын шешпестен-ақ: «Нәрестені мен бағамын. Қаражаттың бәрін де өзім көтеремін», — дейді.

Сөйтіп ол жоғарыға көтеріліп, Лексингтонды бесігінен алып, кеудесіне басып, үйден алып шығып кетеді. Туыстар үнсіз қалады. Макпотл болса жұқа ернін жымқырып, баспалдақ басында тымырайып тұрып қалады.

Глоспен апай Лексингтонды асырап алған кезде жетпіске таяп қалғанымен, ешкім оған сонша жас бермейтін. Қоңыр көзінен мейірім төгіліп, жүзінен нұрлы шапағат байқалатын.

Ол соңғы отыз жыл бойы елді мекеннен бірнеше миль қашықта, Блу Ридж тауларының баурайындағы шағын үйде оңаша ғұмыр кешкен. Бес акрдай жайылымы, көкөніс бақшасы, гүлзары, үш сиыры, он екі тауығы, әлем-жәлем бір әтеші бар еді. Енді соған Лексингтон қосылды.

Нәресте күтімінен тәжірибесі жоқ болса да, ол абдырамады: вокзалда-ақ алты бөтелке, жиырма төрт жөргек, ілгек, жолға сүт және «Нәресте күтімі» деген жұқа кітап сатып алады. Пойызда баланы тамақтандырып, жөргегін ауыстырып, ұйықтатып, кітапты басынан аяғына дейін оқып шығады да: «Еш қиындығы жоқ екен», — деп түйеді.

Үйге келген соң өмір өз ырғақ-ретімен жүріп кетеді. Лексингтон тоқ, тыныш, пысылдап ұйықтайды. Ал апайы шаттықтан баланы қайта-қайта иіскеп, сүйе береді.

Алты жасқа келгенде алтын шашы толқындап, көгілдір көзі мөлдіреген Лексингтон зерек әрі елгезек болып өседі. Жұмыртқа жинау, май шайқау, картоп қазу, таудан тағамдық өсімдіктер теру сияқты жұмыстың бәріне қолғабыс етеді.

Білім беру уақыты жеткенде, Глоспен апай оны алыс мектепке жіберуге қимайды. Жақын маңдағы мектептің өзі оған «қорқынышты» көрінеді: «Барып қалса, бірден ет жегізеді», — деп қауіптенеді. Сөйтіп ол балаға өзі сабақ беруге бекінеді.

Лексингтонның аспаздыққа таланты бірден байқалады. Ол табаны жонглердей айналдырады, картопты көз ілеспей жұқалап турайды, сорпаның ішіндегі бір жапырақ жалбызды да дәмінен сезіп қояды. Глоспен апай әрі таңырқайды, әрі мақтанады.

Екі жылдан кейін апай қазан-ошақтың жұмысынан біржола босап, тамақ әзірлеуді түгелдей Лексингтонға тапсырады. Бұл кезде бала он жаста, апай сексенге таяған еді.

Ас үйдің билігі қолына тиген сәттен-ақ Лексингтон тәжірибе жасай бастайды. Бұрын ұнатқан тағамдары енді қызықтырмайды: оның бойын жаңашылдық, жасампаздық рух билейді.

Бірінші күні-ақ: «Каштаннан суфле жасап көремін», — деп кіріседі. Сол кеште дайын болған тағамның дәмі тіл үйіреді. Глоспен апай қуанып, баланың бетінен кезек сүйеді: «Сен дарындысың! Сен тарихта қалатын адамсың!» — дейді.

Бір күні апай: «Қалам мен қағаз ал да, дәл қазір ас әзірлеу туралы кітап жазуға кіріс», — дейді. «Жазуды да үйреттім, тамақ әзірлеуді де үйреттім. Енді сол екеуін біріктіру ғана қалды», — деп жігерлендіреді.

Лексингтон келіседі де, сол күні-ақ өмірін арнайтын еңбегінің алғашқы бетін жазады. Кітаптың атауы: «Шипалы да дәмді тамақ туралы кітап».

Жеті жыл өте келе, Лексингтон он жетіге толғанда, кітапта тоғыз мың түрлі дайындау тәсілі жиналады. Бірақ дәл осы кезеңде Глоспен апай қайтыс болады: түнде ұстама ұстап, аз уақыттың ішінде демі үзіледі.

Қайғыдан есеңгіреген бала жылап алады да, апасын сиыр қораның артына жерлейді. Ертесіне марқұмның заттарын жинастырып жүріп, өзіне арналған конверт тауып алады. Ішінде екі елу долларлық банкнот және хат болады.

Лексингтон апасының сөзін бұлжытпай орындауға дағдыланған. Ол таза жейде киіп, аяқ киімін киіп, ақшаны қалтасына салып, таудан төмен түсіп, дәрігер тұратын ауылға беттейді. Дәрігер жағдайды сұрап-біліп, «Алты-жеті фут тереңдікке сегіз сағат бұрын жерленсе — тірі емес» деп, анықтама қағазын бере салады.

Лексингтон Нью-Йоркке жаяу аттанады. Тал саясына түнеп, жабайы жидек пен шөп-шаламды қорек етіп, он алты күн дегенде алып шаһарға жетеді. Елу жетінші көше мен Бесінші даңғылдың қиылысында тұрып: «Қандай таңғажайып жер! Сиыр да, тауық та жоқ; әйелдердің біреуі де Глоспен апайға ұқсамайды», — деп таңырқайды.

Ақыры Самуэль Цуккерманды табады. Ол сән-салтанатты кеңседе отырған, түр-түсі тосын, күлгенде алтын тістері жарқылдайтын тапалтақ кісі болып шығады. Адвокат Лексингтонмен қол алысып, апасының өліміне байланысты көңіл айта отырып, бірден сұрақ қояды:

Осы сәтте Лексингтонның алдында бұрынғыдан мүлде басқа өмірдің есігі ашылады: еңбегін жалғастыруға мүмкіндік бар, бірақ бұл мүмкіндікпен бірге жаңа сынақтар да келетіні анық.