Бұның өзі ЖЕМҚОРЛЫҚ емей немене
Егемендік және жауапкершілік
Биыл еліміздің егемендігіне 26 жыл толды. Осы уақыт ішінде мемлекет талай белесті бағындырды, жетістіктерге жетті. Біз елімізбен мақтанамыз. «Ел болашағы — жастардың қолында» деген сөздің мәні де осында: елдің өркендеуіне әрқайсымыз өз үлесімізді қосуға тиіспіз.
Дегенмен «әттең» дегізетін тұстар аз емес. Қоғамда көзге көрінбей тамыр жайған әділетсіздіктің ең қауіпті түрлерінің бірі — жемқорлық.
Жемқорлық неге азаймайды?
Ашық айтсақ, елімізде жемқорлыққа қарсы күрес әлсіреп бара жатыр ма деп ойлағанда, керісінше, жылдан-жылға көбейіп келе жатқандай әсер қалдырады. Сонда жемқорлықтың себебі неде? Оны түп-тамырымен қалай жоюға болады? Жемқорлыққа кімдер барады?
Қоғамдағы кең тараған жауап
Көпшілік бұл сұрақтарға «тойымсыздық» пен «ашкөздік» деп жауап береді. Бірақ бұл түсіндіру қаншалықты толық? Оған қанша пайыз күмән келтіруге болады, қанша пайыз сенім артуға болады?
Нақты істер: мысалдар мен салмақ
Мәселен, 8 тамыз күні подполковник Т. Жұмқазиев 20 миллион теңге пара алып жатқан жерінде ҰҚК Әскери қарсы барлау департаментінің қызметкерлері тарапынан ұсталғаны хабарланды. Қозғалған қылмыстық іс аясында қорғаныс және қаржы министрліктерінің 5 лауазымды тұлғасы, сондай-ақ ЖШС-тің 4 басшысы ұсталған. Едәуір көлемде отандық және шетелдік валюта тәркіленген.
Бұдан бөлек, 2017 жылдың қаңтарында Ұлттық экономика министрі болған Қуандық Бишімбаевтың ұсталғаны белгілі болды. Сол уақыттағы жемқорлыққа қарсы қызмет өкілдерінің мәліметінше, ол алдын ала келісім арқылы топ болып әрекет етіп, аса ірі көлемде бірнеше рет пара алған деген күдікке ілінген. Ол қаражатты өз қажетіне жаратқаны да айтылды. Кейін оның 15 жылға дейін сотталуы мүмкін екені хабарланды. Қазанда қылмыстық іс бойынша 1,2 млрд теңге көлемінде өтемақы төлегені көрсетілді, алайда тергеу жұмыстары жалғасып, нақты үкім ол кезде шықпағаны атап өтілді.
Бір-екеуі ғана емес
Бұл — жария болған істердің бір бөлігі. Көзге көрінетін «үлкен» істердің артында көрінбейтін ұсақ, бірақ жаппай әрекеттер жатуы мүмкін.
Статистикаға көзқарас
Мәтіндегі дерекке сәйкес, 2017 жылы қоғамдық қызметкерлердің 45%-ы жемқорлық барысында ұсталғаны айтылады, оның 9-ы — жоғары лауазымды тұлғалар. Мұндай мәлімет қоғамда сенім дағдарысын күшейтеді.
Күнделікті өмірдегі әділетсіздік: білім саласындағы ауыр сұрақ
Жемқорлық тек жоғары лауазымдағы адамдарға қатысты құбылыс болып қалмай, қарапайым өмірге де дендеп еніп бара жатқаны алаңдатады. Мысалы, ЖОО-ға түсу үдерісінде «бармақ басты, көз қысты» әрекеттері бар деген ой жиі айтылады. «Неге мұны жоғары жақ қатаң бақылауға алмайды?» деген ішкі наразылық та содан туады.
11-сыныпты бітіріп, зор үмітпен болашаққа қадам басқан түлектердің еңбегі бағаланбай қалатын жағдайлар кездеседі: ҰБТ-дан жоғары балл жинаған жастар оқу грантына іліне алмай, ал қалтасына сенгендер грантты «сатып алады» деген күдік қоғамда жиі талқыланады. Егер мұндай жағдай орын алса, бұл — әділеттілікке соққы ғана емес, білімге деген сенімнің шайқалуы.
Түйінді сұрақ
Әділдік қайда қалды? 11 жылдық білімнің құны қайда? Егер еңбектің орнына ықпал мен ақша жүрсе, бұл өз мәнінде жемқорлықтың бір көрінісі емес пе?
Қорытынды: елді шын сүйсек, неден бастаймыз?
Жемқорлық елдің алға жылжуына тікелей кедергі келтіреді. Отанды шын сүйсек, ең алдымен осы дерттен арылуға күш салуымыз керек. Қазіргі таңда жемқорлыққа қарсы түрлі заңдар қабылданып, іс-шаралар өткізілді. Бірақ бұл жеткіліксіз болуы мүмкін.
Жемқорлыққа қарсы күрес жан-жақты, үздіксіз, ашық әрі әділетті түрде жүргізілуі тиіс. Сонда ғана қоғам сенімі бекиді, және біз алға қойған мақсаттарға жақындай аламыз.