Негізгі ақпарат
Жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар (7-сынып)
Бұл әдістемелік ұсыныстар «Қазақ тілі» пәні (оқыту қазақ тілінде) бойынша 7-сыныпта жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізуге көмекші құрал ретінде дайындалды. Құжат негізгі мектептің (5–9-сыныптар) жаңартылған білім беру мазмұны аясындағы оқу бағдарламасы мен оқу жоспарына сүйеніп құрастырылған.
Негізгі мақсаты
Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары арқылы білім алушылардың тоқсан ішінде жоспарланған оқу мақсаттарына жету деңгейін анықтауға мүмкіндік беру.
Құрамы
- Бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар
- Тапсырмаларға балл қоюға арналған ұсыныстар
- Оқу жетістіктері деңгейлері сипатталған рубрикалар
Кімдерге арналған
Мұғалімдерге, мектеп әкімшілігіне, білім беру бөлімінің әдіскерлеріне, критериалды бағалау бойынша мектеп және өңірлік үйлестірушілерге, сондай-ақ басқа да мүдделі тұлғаларға.
Пайдаланылған ресурстар
Ұсыныстарды әзірлеу барысында ресми интернет-сайттардағы қолжетімді материалдар қолданылды: суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар.
Мазмұны: тоқсандар бойынша бөлімдер
Жинақта әр тоқсанға арналған бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары топтастырылған.
1-тоқсан
- Ауа райы және климаттық өзгерістер
- Көшпенділер мәдениеті
- Денсаулық — зор байлық
2-тоқсан
- Сүйіспеншілік пен достық
- Музыка өнері және қазақтың киелі домбырасы
3-тоқсан
- Ғаламтор және әлеуметтік желілер
- Қазақстандағы ұлттар достастығы
- Дұрыс тамақтану. Гендік өзгеріске ұшыраған тағамдар
4-тоқсан
- Жеңіс күні. Ұлы ерлікке тағзым
- Ғылыми фантастика
1-тоқсан: «Ауа райы және климаттық өзгерістер» бөлімі
Оқу мақсаты
7.ТА5 — проблемалық сұрақтарға тыңдалған мәтіннен деректер келтіре отырып, дәлелді жауап беру; өз жауабын өзгенің жауабымен салыстыру, талқылау.
Бағалау критерийлері
- Деректерге сүйеніп дәлелді жауап береді
- Өз жауабын өзгелердікімен салыстырып, талқылайды
Ойлау дағдылары
Жоғары деңгей дағдылары
Уақыты
15–20 минут
Тапсырма
- 1.Мәтінді мұқият тыңдап, негізгі тірек сөздерді анықтаңыз.
- 2.Тірек сөздерді қатыстыра отырып, 2 проблемалық сұрақ құрастырыңыз.
- 3.Сұрақтарыңызды жұбыңызбен алмастырыңыз.
- 4.Жұбыңыздың сұрақтарына деректер келтіре отырып, дәлелді жауап беріңіз.
- 5.Өзгенің жауабын өз болжамыңызбен салыстырып, келісу/келіспеу себептерін талқылаңыз.
Тыңдалым мәтіні (үзінді): Табиғат және табиғат құбылыстары
Табиғат — бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар. Адам — табиғаттың ажырамас бөлігі. Сондықтан халқымызда «Жер-Ана» ұғымы орныққан.
Табиғатта үздіксіз өзгерістер болып жатады: жанартаудың атқылауы, найзағайдың жарқылы, судың мұзға айналуы. Аспан денелерінің қозғалысы, гүлдердің бүр жарып, ағаштың жайқалып өсуі, өзеннің тасуы немесе көлдердің тартылуы — бұлардың бәрі қоршаған ортадағы өзгерістер. Әлемде орын алатын сан алуан өзгерістер табиғат құбылыстары деп аталады.
Табиғат құбылыстары өзара тығыз байланысты. Оларды физика, астрономия, география, геология, биология, химия сияқты ғылымдар зерттейді. Мысалы, күн мен түннің ауысуы Жердің өз осінің төңірегінде тәулігіне бір рет айналуымен түсіндіріледі.
Дереккөз көрсетілімі мәтінде берілген: lektsii12-34114.htm
Бағалау: дескрипторлар және балл
| Бағалау бағыты | Дескриптор | Балл |
|---|---|---|
| Деректер арқылы дәлелді жауап | Негізгі тірек сөздерді анықтайды | 1 |
| Екі проблемалық сұрақ құрастырады | 1 | |
| Сұрақтарға дерек келтіріп, дәлелді жауап береді | 1 | |
| Салыстыру және талқылау | Өзгенің жауабын өз жауабымен салыстырады | 1 |
| Келісу/келіспеу себептерін талқылайды | 1 | |
| Жалпы | 5 | |
Ата-аналарға арналған рубрика (деңгейлер)
| Критерий | Төмен | Орташа | Жоғары |
|---|---|---|---|
| Деректер арқылы дәлелді жауап береді | Тірек сөздерді анықтауда, сұрақ құрастыруда және дәлелдеуде қиналады | Тірек сөздер, сұрақ және дәлелдеуде қателіктер жібереді | Тірек сөздерді анықтайды, сұрақ құрастырады, дерекпен дәлелдейді |
| Өзгелердің жауабымен салыстырады | Салыстыру және талқылауда қиындық көреді | Салыстыру мен талқылауда қателіктер жібереді | Салыстырады, келісу/келіспеу себептерін негіздеп талқылайды |
Білім алушының аты-жөні:
1-тоқсан: «Көшпенділер мәдениеті» және «Денсаулық — зор байлық»
Оқу мақсаттары
- 7.О2 — публицистикалық және ресми стиль ерекшеліктерін тілдік құралдар арқылы тану
- 7.Ж2 — жанрлық-стильдік ерекшеліктерге сай шағын мәтіндер жазу
Бағалау критерийлері
- Публицистикалық және ресми стильді ажыратады
- Тілдік құралдарды ажыратады
- Шағын мақала/нұсқаулық/әңгіме жазады
- Көркемдегіш құралдарды орынды қолданады
Ойлау дағдылары
Білу және түсіну, қолдану
Уақыты
15–20 минут
Оқылым мәтіні (үзінді): Қазақстан аумағындағы ежелгі көшпенділер мәдениеті
Біздің дәуірімізге дейінгі I мыңжылдықта Еуразия даласында скиф-сақ тайпалар одағы өмір сүрді. Олар ұлан-ғайыр кеңістікті игеріп, әртүрлі бірлестіктер құрып, қуатты жауынгер халыққа айналды. Батыс деректерінде оларды скифтер, парсы жазбаларында сақтар деп атаған.
Тайпалардың ішінде сарматтар, дайлар, аландар, массагеттер, үйсіндер жиі аталады. Бұл бірлестіктер Қазақстан аумағын мекендеп, қазақ халқының арғы ата-бабалары ретінде қарастырылады. Әйел батырлар да тарихта айрықша орын алған. Соның бірі — әйгілі патша Томирис.
Дереккөз көрсетілімі мәтінде берілген: kitaphana
Тапсырма 1: стильдік талдау
Мәтінді мұқият оқып, кестені үлгі ретінде пайдаланып, өзіндік талдау жасаңыз: тақырыбы, мақсатты аудиториясы, автор мақсаты, стилі, тілі, құрылымы.
Тапсырма 2: шағын мақала
«Адамның денсаулығы — қоғам байлығы» тақырыбында кеңес бере отырып, 50–60 сөз көлемінде шағын мақала жазыңыз.
Бағалау: қысқаша дескрипторлар
Стильді ажырату
Тақырып, аудитория, мақсатты анықтайды; стильді дәлелдейді.
Тілдік құралдар
Сандық мәліметтерді, жалпы/жалқы есімдерді, ресми лексиканы табады.
Жазылым
Оқырманға кеңес беріп, шағын мақала құрастырады.
Көркемдегіш құралдар
Стильге сай көркемдегіш құралдарды орынды қолданады.
2-тоқсан: «Сүйіспеншілік пен достық» бөлімі
Оқу мақсаттары
- 7.ТА3 — факті мен көзқарасты ажырату
- 7.ӘТН3 — фразеологизм, мақал-мәтелдің эмоционалдық мәнін қолдану
Бағалау критерийлері
- Негізгі ақпарат пен көзқарасты табады
- Фразеологизм мен мақал-мәтелді ажыратады
- Сөйлемде тиімді қолданады
Ойлау дағдылары
Білу және түсіну, қолдану
Уақыты
15–20 минут
Тыңдалым мәтіні: «Екі дос» (қысқартылған нұсқа)
Ерте кезде, жаугершілік жиі болған заманда, қазақтың екі жауынгері төс қағысып дос болады. Бір жолы олар өзен бойына тоқтап, дамылдап жатқанда жау тұтқиылдан шабуыл жасап, мал-мүлікті айдап, бір топ сарбазды тұтқынға алып кетеді. Екі достың біреуі жау қолына түседі.
Досының тұтқындалғанын естіген екінші батыр күздің қара суығын елемей, өзеннен өтіп, жау жағына жалғыз барады. Ол қолбасына: досын босатса, өз өмірін айырбасқа беретінін айтады. Қолбасы оны сынап, көзін сұрайды. Батыр келіседі.
Тұтқыннан босатылған жауынгер досының иығына сүйеніп, зағип күйі елге қайтып бара жатады. Мұны көрген жау қолбасы: мұндай ерлері бар халықты бетпе-бет соғыста жеңу қиын екенін түсініп, әскеріне шегінуге бұйырады.
1-тапсырма
Мәтінді мазмұндап, тірек сөздерді белгілеңіз. Негізгі ақпаратты, қосымша ақпаратты және авторлық/кейіпкерлік көзқарасты ажыратыңыз.
| Негізгі ақпарат | Қосымша ақпарат | Көзқарас |
|---|---|---|
|
|
|
|
2-тапсырма
«Жігітті жолдасына қарап бағала» дегенді қалай түсінесіз? Фразеологизмдер мен мақал-мәтелдерді қолданып, құрылымы сақталған қысқаша әңгіме құрастырыңыз (кіріспе — негізгі бөлім — қорытынды).
Еске салу
- Тақырып толық ашылсын
- Көркем сөз орамдары орынды қолданылсын
- Ой жүйелі, қорытынды анық болсын
2-тоқсан: «Музыка өнері және қазақтың киелі домбырасы»
Оқу мақсаттары
- 7.О4 — ұқсас идеялы мәтіндерді салыстыра талдау
- 7.Ж5 — тірек сөздерді синониммен ауыстырып, жинақы мәтін жазу
Бағалау критерийлері
- Мәтіндердің стилін, тақырыбын, құрылымын, аудиториясын анықтайды
- Тілдік ерекшеліктерін салыстырады
- Синонимдік қатарды орынды қолданып, жинақы мәтін құрайды
Ойлау дағдылары
Жоғары деңгей дағдылары
Уақыты
15–20 минут
А мәтіні: Домбыра туралы аңыз (үзінді)
Домбыраның шығу тегі туралы аңыздар көп. Соның бірінде аңшы жігіт атқан маралдың ішегі қарағай бұтағына керіліп қалып, жел тербегенде жанға жайлы үн шығарады. Жігіт қос ішектің әуезіне тәнті болып, аспап жасап, ішекті тағады. Осылайша домбыра көптің сүйіп тыңдайтын аспабына айналады.
Дереккөз көрсетілімі мәтінде берілген: akikat.kazgazeta?p=6085
Ә мәтіні: Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары (үзінді)
Қазақтың музыкалық аспаптары ерте заманнан бері өте көп. Ата-бабаларымыз әртүрлі материалдардан дыбыс шығаратын қарапайым аспаптар жасаған. Музей қорларында жүздеген көне аспап сақталған. Ұлттық аспаптар үрмелі және шертпелі сияқты топтарға жіктеледі.
Тапсырма
- Екі мәтінді кесте бойынша салыстырыңыз: тақырыбы, құрылымы, мақсатты аудиториясы, стильдік және тілдік ерекшелігі.
- Тірек сөздер мен сөз тіркестерін синонимдік қатармен ауыстырып, жинақы мәтін жазыңыз.