Грамматикалық жағынан қарасақ, жолдау сөзінің түбірі жол
Жолдау деген не және оның мақсаты қандай?
Жыл сайын елімізде Президенттің кезекті Жолдауы жарияланады. Оны халық болып қабылдап, бұқаралық ақпарат құралдары кеңінен талқылайды, түрлі түсіндіру кездесулері мен сабақтар өткізіледі. Дегенмен «Жолдау деген не?» және «Оның басты мақсаты қандай?» деген сұрақтарға толыққанды, жүйелі жауап әрдайым беріліп жата бермейді — көбіне жарияланған мәтінді талдаумен шектелеміз.
Әлемнің көптеген елдерінде мемлекет басшысы өз халқына Жолдауды жыл сайын немесе белгілі бір кезең сайын жолдайды. Жолдау бір ғана тармақпен шектелмейді: онда ішкі және сыртқы саясат, экономика, әлеуметтік салалар, білім, денсаулық, еңбек нарығы сияқты бірнеше бағыт қатар қамтылады.
Жолдауды талқылау арқылы халыққа елдің бағыты мен басымдықтары туралы ақпарат беріледі. Экономикалық және саяси ұстанымдар тұрғысынан қоғам ел билігінің жоспарымен, қол жеткен нәтижелермен танысады. ТМД елдерінің ішінде Ресей мен Қазақстан Жолдауды жыл сайын жариялап қана қоймай, оны халыққа түсіндіру жұмыстарын да кең көлемде жүргізеді.
Жолдаудың өзегі
Жолдаудың мақсаты — елдің өткеніне сараптама жасап, бүгін атқарылуға тиіс міндеттерді нақтылап, ертеңгі болашаққа бағыт беру. Бір ұлт, бір тағдыр, бір мемлекет болғандықтан, қоғамның әр мүшесі Жолдаудағы басымдықтарды түсініп, өз саласы аясында жұмыс істеуі маңызды.
Тілдік тұрғыдан қарасақ, «жолдау» сөзінің түбірі — жол. Яғни бұл «жол сілтеу», «жол табу» мағыналарымен сабақтас. Халыққа түсінікті тілмен айтқанда, Жолдау — халықпен кеңесу, ой бөлісу, жоспарды ашық жеткізу.
2018 жылғы Жолдау: басымдықтар мен нақты міндеттер
Білім: назардағы басты сала
2018 жылғы Жолдауда «білім» сөзі 24 рет аталады. Бұл білім беру саласының мемлекеттік саясаттағы басым бағыт екенін аңғартады.
Әсіресе мұғалімдердің жалақысы біліктілігінің расталуына байланысты 30%-дан 50%-ға дейін өсетіні туралы ақпарат қоғам тарапынан жоғары қолдау тапты. Президент бұл мақсатқа қосымша 67 миллиард теңге бөлу қажеттігін айтты.
Барлық деңгей бойынша міндеттер
Жолдаудың ерекшелігі — білім берудің барлық сатыларына қатысты нақты тапсырмалардың қойылуы. Атап айтқанда, орта мектеп, колледж және ЖОО үздік оқытушыларының бейнесабақтары мен бейнелекцияларын интернетке орналастыру қажеттігі көрсетілді.
Ауыл мен қала білімін теңестіру
Мұндай цифрлық контент еліміздің түкпір-түкпіріндегі ұстаздарға қолжетімді әрі пайдалы ресурс бола алады. Сонымен бірге ауыл мен қала мектептері арасындағы сапа алшақтығын азайтуға ықпал етеді.
Аграрлық университеттердің рөлі
Жолдауда жоғары оқу орындары бойынша да нақты міндеттер белгіленді. Соның ішінде аграрлық университеттердің рөлін қайта қарау туралы ой ерекше мәнге ие.
Мәселе тек диплом беруде емес: оқу орындары ауыл шаруашылығы кешенінде нақты жұмыс істейтін немесе ғылыммен айналысатын мамандарды даярлауы тиіс. Агроөнеркәсіптің Қазақстан экономикасындағы орны айрықша екенін ескерсек, оқу бағдарламаларын жаңартып, озық білім мен үздік тәжірибені ұштастыру саланың дамуына елеулі үлес қосады.
Ұлт, денсаулық және әлеуметтік саясат
Жолдауда «ұлт» сөзі 19 рет, «әлеуметтік» сөзі 18 рет, «денсаулық» сөзі 8 рет кездеседі. Бұл халықтың әл-ауқаты, әлеуметтік жағдайы мен денсаулығының басым бағыт екендігін көрсетеді.
2016–2017 жылдары зейнетақы мен жәрдемақы үш рет көбейгені атап өтіледі: базалық зейнетақы 29%-ға, ынтымақты зейнетақы 32%-ға, бала тууға байланысты жәрдемақы 37%-ға артты. Мүгедектігі бар адамдарға және асыраушысынан айырылғандарға төленетін жәрдемақылардың әрқайсысы 43%-ға өсті.
Сондай-ақ денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қорғау салаларындағы қызметкерлердің жалақысы мен шәкіртақылар көтерілді. 2018 жылы республикалық бюджеттің әлеуметтік салаға бағытталған шығыны 12%-ға өсіп, 4,1 триллион теңгеден асты.
Онкологиямен күрес
Президент онкологиялық ауруларға қарсы кешенді жоспар қабылдап, ғылыми онкологиялық орталық құру қажет екенін айтты.
Кодексті жаңарту
«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодекстің жаңа редакциясын әзірлеу тапсырылды.
Амбулаторлық модель
Тиімділігі төмен әрі шығыны көп диспансерлік емнен гөрі созылмалы ауруларды ерте диагностикалау және амбулаторлық басқаруға көшу қажеттігі атап өтілді.
Еңбек нарығы және атаулы әлеуметтік көмек
Жолдауда өзін-өзі жұмыспен қамтығандар мәселесіне байланысты уәкілетті органның жеткілікті деңгейде жұмыс істемегені сынға алынды. Мемлекет басшысы адамдарды нәтижелі еңбекке тарту үшін мүмкіндіктерді көбейтіп, жеке кәсіп бастауына немесе жаңа мамандық алып жұмысқа орналасуына жағдай жасау керектігін айтты.
Сонымен бірге бірыңғай электрондық еңбек биржасын кең ауқымда енгізу қажеттігі айтылып, «Электрондық еңбек биржасы туралы» заңды 2018 жылғы 1 сәуірге дейін қабылдау тапсырылды.
Қазақстан 2018 жылдан бастап әлеуметтік тұрғыдан аз қамтылған азаматтарға атаулы әлеуметтік көмекті көрсетудің жаңа тәртібіне көшті: шегі ең төменгі күнкөріс деңгейінің 40%-дан 50%-ға дейін көтерілді. Еңбекке қабілетті азаматтарға берілетін көмек жұмыспен қамту шараларына қатысқан жағдайда ғана қолжетімді болады, ал еңбекке қабілетсіз азаматтарға мемлекеттік қолдау күшейтіледі.
Экономика және бизнес: өсімге бағытталған күн тәртібі
Жолдауда «экономика» сөзі 17 рет, «бизнес» сөзі 15 рет кездеседі. Бұл экономикалық өсім мен кәсіпкерлікті дамыту міндеттері күн тәртібінде тұрғанын көрсетеді.
Президент жаңартылатын энергия көздерінің болашақтағы рөліне де тоқталды. Қазақстанда жалпы қуаттылығы 336 МВт болатын жаңартылатын энергия көздерінің 55 нысаны 2017 жылы 1,1 миллиард кВт/сағат «жасыл» энергия өндірген. 2030 жылға қарай баламалы энергияның үлесін 30%-ға жеткізу міндеті қойылды.
Сондай-ақ 2017 жылы Қазақстан арқылы өткен жүк транзиті 17%-ға өсіп, 17 миллион тоннаға жуық көлемге жетті. Енді транзиттен түсетін жыл сайынғы табысты 2020 жылы 5 миллиард долларға жеткізу жоспарланған. Бұл инфрақұрылымға жұмсалған мемлекеттік қаржыны жедел қайтаруға мүмкіндік береді.
Қорытынды ой
Елбасы өз сөзін: «Біз бәріміз бір атаның — Қазақ халқының ұлымыз. Бәріміздің де туған жеріміз біреу — қасиетті Қазақ даласы. Бұл дүниеде біздің бір ғана Отанымыз бар, ол — тәуелсіз Қазақстан» деген оймен түйіндеді.
Сондай-ақ тәуелсіз елдің болашағын Мәңгілік Ел мұратымен байланыстырып, «Қазақстан–2050» стратегиясын ұрпақтар сабақтастығын көрсететін бағыт ретінде атап өтті. Бабалардың ерлігі, бүгінгі буынның ерен еңбегі және жас ұрпақтың жасампаздығы арасындағы сабақтастық сақталса ғана, елдің мәңгілік мұратына жету мүмкін болатыны айтылды.