Сақтардың ескерткіштері
Жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар (Қазақстан тарихы, 5-сынып)
Бұл әдістемелік ұсыныстар 5-сынып білім алушыларына арналған «Қазақстан тарихы» пәні бойынша жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізу барысында мұғалімге көмекші құрал ретінде әзірленді. Ұсыныстар оқу бағдарламасының талаптарына сүйеніп құрастырылған және бөлім/ортақ тақырып бойынша бағалау тапсырмалары арқылы тоқсан соңында оқу мақсаттарына жету деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.
Құралдың негізгі мақсаты
- Тоқсандық оқу мақсаттарына жету деңгейін анықтау
- Бағалау критерийлері мен дескрипторлар арқылы нәтижені нақтылау
- Оқушы жетістігінің ықтимал деңгейлерін (рубрикаларды) ұсыну
Кімдерге арналған
- Негізгі мектеп мұғалімдері
- Мектеп әкімшілігі
- Білім беру бөлімдерінің әдіскерлері
- Критериалды бағалау бойынша мектеп/өңірлік үйлестірушілер және мүдделі тұлғалар
Ұсыныстарды әзірлеу барысында ресми интернет-сайттардағы қолжетімді ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) қолданылды.
Мазмұны: тоқсандар бойынша бөлімдер
1-тоқсан
- Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі
2-тоқсан
- Ежелгі көшпелілер өмірі
- Сақтар
3-тоқсан
- Сақтар
- Үйсіндер мен қаңлылар
4-тоқсан
- Ғұндар
- Сарматтар
- Ежелгі Қазақстан тарихына шолу
Бағалау құрылымы: тапсырма, критерий, дескриптор
Әр бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау материалдары тапсырмалардан, бағалау критерийлерінен және дескрипторлардан тұрады. Тапсырмалар балл қоюға ыңғайлы форматта ұсынылған, ал рубрикалар оқушының ықтимал жетістік деңгейін сипаттайды.
Тапсырма
Оқу мақсатына сай әрекетті орындататын жұмыс түрі (кесте толтыру, сәйкестендіру, талдау, әңгіме құрастыру, картаға түсіру).
Критерий
Оқушы нені және қандай деңгейде орындай алуы тиіс екенін айқындайтын өлшем.
Дескриптор
Нақты орындалатын қадамдар: жауаптың толықтығы, дәлдігі және қажетті элементтердің қамтылуы.
Тоқсандар бойынша тапсырмаларға қысқаша шолу
1-тоқсан: Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі
Оқу мақсаттары
- 5.4.1.1 Ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау
- 5.2.2.1 Археологиялық ескерткіштерді сипаттау
- 5.2.2.2 Археологиялық деректерге сүйеніп, Андронов және Беғазы-Дәндібай мәдениеттерінің белгілерін анықтау
Пішім
- Ойлау дағдылары: білу және түсіну, қолдану
- Орындау уақыты: 20 минут
- Жалпы балл: 15
Негізгі тапсырмалар мазмұны
- Ұғымдарды екі қатарға орналастыру: тобыр және ру белгілерін ажырату
- Археологиялық ескерткіштер мен хронологиясын, археологтар мен зерттеу аймақтарын кестеде көрсету (Қаратау, Шақпақата, Атбасар, Батпақ; К. Ақышев, Ә. Марғұлан, Х. Алпысбаев, М. Медоев)
- Андронов мәдениетінің белгілерін тірек-сызба арқылы толықтыру (қоғамдық бірлестіктер, шаруашылық, діни наным, баспана, ерекшелік)
2-тоқсан: Ежелгі көшпелілер және сақтар
Ежелгі көшпелілер өмірі
- Металл өндірісінің шаруашылыққа ықпалын түсіндіру
- Көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесін анықтау
- Ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау (петроглифтер арқылы)
Тапсырмалар: тірек сөздермен әңгіме құрастыру (алғашқы адамдар, металл, мыс, балқыту, еңбек құралдары), тұжырымдардың ақиқат/жалғанын анықтау, петроглифтер туралы сұрақтарға жауап беру.
Сақтар бөлімі
- Картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету
- Сақ бірлестігінің құрылуын түсіндіру
- Есік обасынан табылған Алтын адамның ерекшеліктерін сипаттау
Тапсырмалар: кескін картаға сақ-массагеттер, исседондар, аргиппейлер, аримаспылар аумағын белгілеу; сақ одағының құрылу алғышарттарын іріктеу; «Алтын киімді адам» туралы 50 сөздік ой-толғау жазу.
3-тоқсан: сақтар, үйсіндер және қаңлылар
Сақтар (археология, дүниетаным, халықаралық сахна)
- Шілікті, Бесшатыр, Берел қорғандарын сипаттау және салыстыру
- Тотемизм, анимизм, фетишизм ұғымдарын ажырату
- Еркіндік үшін күрестің маңызын бағалау (Томирис, Шырақ)
Үйсіндер мен қаңлылар
- Үйсіндер туралы аңыз-дерекпен жұмыс: «сюнну», «гуньмо» ұғымдарын түсіндіру, қорытынды жасау
- Ұлы Жібек жолының пайда болуын және тарихи маңызын талдау
- Материалдық және рухани мәдениетті салыстыру (кемінде 3 дерек)
Кілтті дағдылар
Салыстыру, дәлелдеу, ұғымдарды ажырату, дерекке сүйеніп қорытынды жасау және тарихи маңызын талдау.
4-тоқсан: ғұндар және сарматтар
Ғұндар
- Ақиқат/жалған тұжырымдар арқылы тарихи ақпаратты тексеру
- Кескін картада мекендеу аймақтары, көрші мемлекеттер және қоныс аудару бағыттарын көрсету
- Кілт сөздермен тарихи әңгіме құрастыру (Тұман шаньюй, Мөде шаньюй, Ұлы Қытай қорғаны, Байкал–Тибет, Шығыс Түркістан–Хуанхэ)
Сарматтар
- Сарматтардың қоғамдық құрылысы мен шаруашылық өмірі туралы деректерді бағалау
- Картада орналасуын және көршілес мемлекеттерді белгілеу
- Сақ және сармат ескерткіштерін салыстыру
Бағалау логикасы
Тоқсандық бағалау оқушының білімін ғана емес, картамен жұмыс, деректі түсіндіру, тарихи байланыстарды көрсету және дәлелді мәтін құрастыру дағдыларын да тексереді.