Ақпараттық құзыреттілік
Матышова Б.Қ., Ақтөбе қаласындағы №18 орта мектептің тарих пәні мұғалімі
Қазақстан тарихын оқытуда белсенді әдістерді қолдану жолдары
Тарих — адамзат баласының бастан өткерген оқиғалары мен жинақталған тарихи тәжірибесін баяндайтын ғылым. Тарихи білімді адам ғана өзі өмір сүрген қоғамдағы орнын, атқаратын қызметін дұрыс айқындай алады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев Қазақстан тарихын оқып-үйренудің қажеттігі туралы: «Бұл — тәуелсіз Қазақстанның азаматы ғасырлар тоғысында өзінің арғы-бергі тарихи жолын ой елегінен өткізіп, “Кеше кім едік? Бүгін кімбіз? Ертең кім боламыз?” деген төңіректе ойлансын» деген болатын.
Бұл ой — әрбір азамат туған елінің, туған халқының тарихы ешкімнен де кем еместігін түсінсін; тарих қойнауына ойша тереңдеп, ата-бабаларымыз қалдырған кең байтақ жердің лайықты мұрагері болуға ұмтылсын деген үндеу.
Отан тарихы оқушыға халқымыздың өткені, бүгіні, келешегі туралы жүйелі білім беруге мүмкіндік береді және оның тәрбиелік-танымдық әлеуеті жоғары.
XXI ғасыр және білім сапасына қойылатын талап
XXI ғасырда қоғам мен мемлекеттің дамуын айқындайтын негізгі тетік — білім екені толық мойындалды. Мұны ғасырлар тоғысындағы білім беруді халықаралық деңгейде дамытуды көздейтін реформалардың қарқынды жүруі дәлелдейді.
Әлемдік білім беру кеңістігіне ену мақсатын көздейтін 12 жылдық білім беру стандарты қазіргі білім беру сапасын оқушының түрлі қызмет салаларындағы мәселелерді өз бетінше шешу мүмкіндігін қамтамасыз ететін негізгі құзыреттіліктердің қалыптасуымен байланыстырады.
Негізгі мақсаттар
- Мәселелерді шешу құзыреттілігі және өзіндік менеджмент
- Ақпараттық құзыреттілік
- Коммуникативтік құзыреттілік
Ахмет Байтұрсынұлының «Мұғалім әрдайым ізденісте болса ғана шәкірт жанына нұр құя алады» деген тұжырымы мұғалімнің кәсіби өсуі мен жан-жақтылығының маңызын айқындайды.
Мұғалімнің құзыреттілігі оның кәсіби-дара және интегралды сапасы ретінде төмендегі функцияларды жүзеге асыра алуымен көрінеді.
Болжау
Ұйымдастыру
Бақылау
Реттеу
Үйлестіру
Сәйкестендіру
Белсенділігін арттыру
Зерттеу
12 жылдық білім берудегі мақсат және күтілетін нәтижелер
Қазақстан Республикасындағы 12 жылдық жалпы орта білім беру тұжырымдамасында 12 жылдық білім берудің басты мақсаты: өзінің және қоғамның мүддесінде өзін-өзі белсенді етуге дайын, өзгермелі ортада өмір сүруге бейім, бәсекеге қабілетті, құзыретті, шығармашыл және білімді тұлғаны дамыту және қалыптастыру деп нақты көрсетілген.
Мектеп түлегінен күтілетін негізгі құзыреттер
- Құндылықты-бағдарлы
- Мәдениеттанымдық
- Оқу-танымдық
- Коммуникативтік
- Ақпараттық-технологиялық
- Әлеуметтік-еңбек
- Тұлғаның өзін-өзі дамытуы
«Құзырет», «құзыреттілік», «құзырлылық» ұғымдары
12 жылдық оқытуға көшуге байланысты білім беру жүйесінде «құзырет», «құзыреттілік», «құзырлылық» сияқты терминдер жиі қолданыла бастады. Дегенмен олардың мәні біреуге таныс болса, біреуге бейтаныс болуы мүмкін. Сондықтан бұл ұғымдарды дұрыс түсініп, орынды қолдану маңызды.
К.С. Құдайбергенова түсіндірмесі
Латын тіліндегі competens ұғымына сүйене отырып, К.С. Құдайбергенова құзырлылықты білімді, біліктілікті, дағдыны, тұлғаның мінез-құлқын, ең бастысы — тұлға мүмкіндігін бағалаудың критерийі ретінде қарастыру оның мәнін толық ашатынын атап өтеді.
Осы тұрғыдан алғанда, құзырлылық нәтижеге бағдарланған жаңа білім беру жүйесінің сапалық критерийі ретінде әлеуметтік және өмірлік көзқарастарды ескеруі тиіс.
Б.К. Жұмағалиева түсіндірмесі
Психология ғылымдарының кандидаты Б.К. Жұмағалиева құзыреттілікті тұлғаның белгілі бір пән бойынша алған нәтижелі білімінің білім, білік және дағдылар арқылы көрінуі деп сипаттайды.
Ал құзырлылық — осы білімді өз қажеттілігіне сәйкес қолдана және тиімді пайдалана білу қабілеті. Демек, құзыреттілікті білім мен тәрбиенің бірлігін сақтай отырып, тұлғаның өзіндік дамуын қамтамасыз ететін құзырлылыққа жеткізетін күтілетін түпкі нәтиже ретінде түсінуге болады.
Құзырлылықтың тұлғалық нәтижелері
Құзырлылық тұлғаның өмірлік бағдарын айқындап, өздігінен дамуына жағдай жасайды. Ол төмендегі қабілеттерден көрінеді:
- Өзінің даралығын сезіну және өзін-өзі дамыту
- Өз қызметін бағалай білу
- Түйткіл мәселені шешудің ең тиімді жолдарын таба білу
- Өз алдына мақсат қоя білу және оны жүзеге асыра білу
- Өз әрекетінің нәтижелерін бағалай білу
- Өз бетінше алынған ақпаратты талдау және таңдай білу
- Түрлі өмірлік жағдайларда пайдалы әрі тиімді шешім қабылдай білу
Қорытынды ой
Құзыреттілік біліктіліктен байқалады, алайда біз көбіне оның қалыптасу деңгейі туралы ғана нақты айта аламыз. Сондықтан оқу үдерісінде құзыреттіліктің негізін құрайтын білім мен білікке ерекше мән беру қажет: білімсіз және біліксіз іс-әрекет нәтижелі болмайды.
Құзыреттіліктің қалыптасуы — ешқашан толық аяқталмайтын, үздіксіз жүретін үдеріс. Мұғалімнің кәсіби ізденісі мен оқушының белсенді танымы тоғысқанда ғана тарихты оқыту нәтижелі бола түседі.