Бухгалтерлік есептің 12 принциптері
Қаржылық есеп
Қаржылық есеп берудің негізгі принциптері
Төмендегі принциптер кәсіпорынның есеп саясатын қалыптастыруға, қаржылық есепті сапалы дайындауға және ақпараттың пайдаланушылар үшін пайдалы болуына бағытталған. Әр қағида есептің мазмұнын нақтылап, тәуекелді төмендетуге көмектеседі.
1) Есептеу (сату) принципі
Бұл принципке сәйкес табыс өнім өндірілген немесе дайындалған сәтте емес, өнім сатып алушыға жеткізіліп, сатудан түсетін табыс пайда болған кезде танылады. Мақсат — нарық талаптарына сай сатуды ұйымдастыру және сатып алушылардың төлем қабілеттілігін алдын ала бағалау.
Есеп саясатын әзірлеу кезінде кәсіпорын сатып алушылардың (контрагенттердің) тізімін жасап, оларға қысқаша сипаттама беріп, төлем тәртібі мен тәуекел деңгейін көрсетуі ұсынылады.
2) Үздіксіздік принципі
Кәсіпорын өз қызметін алдағы кезеңдерде де жалғастыра алады деген болжамға сүйенеді. Есеп саясатын қалыптастыру барысында кәсіпорын қызметтің үздіксіз жүргізілетіні туралы түсіндірме ұсынуы керек.
3) Түсініктілік принципі
Қаржылық есептегі ақпарат пайдаланушыларға түсінікті әрі қолжетімді түрде ұсынылуы тиіс. Шаруашылық операциялары туралы тіркелген барлық фактілер қарапайым, анық және жүйелі түрде көрсетіледі.
Мұндай ақпарат тек жалпы пайдаланушыларға ғана емес, басқарушыларға, қаржыгерлерге, банкирлерге және кәсіби аудиторларға да қажет.
4) Маңыздылық принципі
Қаржылық есеп көрсеткіштері талданып, соның негізінде басқарушылық шешімдер қабылдануы тиіс. Сонымен қатар іске асырылатын резервтердің көздері анықталып, бұл шаралар есеп саясатында көрсетілгені жөн.
5) Мәнділік принципі
Есеп саясаты қаржылық есептегі ақпараттың мәнін толық ашуға қызмет етуі керек. Егер есеп мәнділік тұрғысынан дұрыс жасалмаса немесе кейбір деректер есепке енгізілмей қалса, кәсіпорынның қаржылық нәтижелері мен экономикалық көрсеткіштері толыққанды талданбайды.
6) Айқындылық принципі
Ақпарат айқын деп есептеледі, егер онда қателер жіберілмесе және қаржылық есеп жоғары дәлдікпен, сапалы түрде дайындалса. Есеп жалпы қабылданған принциптерден ауытқымауы керек.
7) Бейтараптық принципі
Қаржылық есептегі ақпарат сенімді әрі бейтарап болуы тиіс. Ол әдейі бұрмалауды болдырмай, пайдаланушыларды қате шешімге итермелемейтіндей дайындалуы қажет.
8) Сақтық принципі
Белгісіздік жағдайында бағалау мен шешім қабылдауда сақтық таныту қажет. Активтер мен табыстар алдын ала артық бағаланбауы, ал міндеттемелер мен шығындар кем бағаланбауы тиіс.
9) Аяқтау (толықтық) принципі
Ақпараттың тұтастығын қамтамасыз ету үшін қаржылық есеп толық көлемде дайындалып, аяқталуы керек. Пайдаланушыға қажетті деректердің барлығы жүйелі түрде ұсынылғаны маңызды.
10) Салыстырмалылық принципі
Қаржылық ақпарат пайдалы болуы үшін есепті жылдың көрсеткіштері өткен жылдардағы көрсеткіштермен салыстырылуы тиіс. Бұл үрдістерді көруге, өзгерістердің себептерін түсіндіруге және жоспарлауды жақсартуға көмектеседі.
11) Сабақтастық принципі
Кәсіпорын таңдаған есеп саясаты бір жылдан келесі жылдарға да жүйелі түрде қолданылуы керек. Бұл есептің тұрақтылығын сақтап, көрсеткіштердің салыстырмалылығын күшейтеді.
12) Шындық және әділдік принципі
Қаржылық есеп пайдаланушылар үшін шынайы әрі әділ түрде дайындалуы тиіс. Онда кәсіпорынның қаржылық жағдайы, шаруашылық және қаржылық қызметінің нәтижелері, сондай-ақ ақша қаражаттарының қозғалысы туралы мәліметтер толық көрсетілуі керек.
Осы принциптерді жүйелі қолдану есеп саясатының сапасын арттырып, қаржылық есептің сенімділігі мен талдауға жарамдылығын күшейтеді.