Рақмет әңгімеңізге
Мектептегі кездесу: «кластас» естелігі және сөздің реті
Жүргізуші мұғалім бүгінгі кездесудің қонағын таныстырды: көпшілікке танымал, елге елеулі азамат Бейсенбай Жұманың кластасы делінетін Аюбай ата. Алғашқы сұрақ та сол болды: «Сіз шынымен Бейсенбай Жұманың кластасысыз ба?»
«Бес жас кіші болса да…»
Аюбай ата «кластас» екенін растайды да, Бейсенбайдың өздерінен бес жас кіші болғанын айтады. Соған қарамастан зеректігімен, алғырлығымен бәрін қуып жеткенін мойындайды: «Кіп-кішкентай, көзі жылт-жылт еткен сүйкімді бала еді».
Бірақ естеліктің бағыты өзгереді
Мұғалімдер күтетін «үлгі» туралы әңгіменің орнына, қонақ өз «ермегін» айта бастайды: сабақ үстінде Бейсенбайды мұғалім байқамай тұрғанда танауынан шертіп қоятын болғанын баяндайды.
Үзіліс, пеш және «тәрбиеге жат» әзіл
Жүргізуші мұғалім алғыс айтып, әңгімені аяқтауға ыңғайланғанда, Аюбай ата сөзін қайта жалғайды. Ол кездегі мектеп пешпен жылынатынын, кейде пеш бықсып жанбай қалатынын айта келіп, үзілісте Бейсенбайды пештің қуысына тақап «мытитын» болғанын жеткізеді.
Директордың тоқтамы: «Сізде бір жөнді әңгіме жоқ па?! Балаларға тәрбие, үлгі болатын сөз айтсаңызшы».
Бірақ жүргізуші мұғалім қайта-қайта «Рақмет» деп тоқтатуға тырысса да, қонақ тағы да жалғастыра береді: үйлері көрші болғанын, жолда Бейсенбайды желкеден түйіп жіберетінін айтады. География пәнінің мұғалімі шыдамай: «Ол бала сізге не жазды соншалық?» — деп сұрайды. Аюбай ата болса мұны «іш пысқаннан», «ермек үшін» жасағанын айтады.
Мұғалімдердің күткені: білім мен еңбек туралы әңгіме
Математика пәнінің мұғалімі әңгімені пайдалы арнаға бұруға тырысады: Бейсенбайдың математиканы қалай оқығаны, алғырлығы туралы айтып, балаларға үлгі етуді өтінеді. Аюбай ата «ол жағын білмеймін» дейді де, өзінің де мектепте «жұлымыр» болғанын мойындайды.
Өзін-өзі ақтау
«Ермек еді» деген сөз жауапкершілікті жеңілдетпейді, бірақ кей адамға солай көрінеді.
Қоғамдық орын
Мектеп сахнасында айтылған әр сөз — балалардың санасына әсер ететін үлгі.
Сөздің реті
Адамға «не айту керек» қана емес, «қалай және қай жерде айту керек» деген де сын.
Ең ауыр тұсы: кеш, төбелес және салдары
Аюбай ата мектепті бітіруге арналған әдемі кеш ұйымдастыру ұсынылғанын айтады. Бірақ дәл сол кеште Бейсенбайды «оңдырмай» соққанын жеткізеді. Бала есінен танып қалған. Ауданға жеткізуге көлік табылмай, ат-арбамен алып кеткен. Дәрігерлер миы шайқалған деген диагноз қойған.
Осы сәтте кездесу үзіледі: жүргізуші мұғалім даусы дірілдеп, қонақты қошеметпен шығарып салуға шақырады.
Мұғалімдер арасында абыржу күшейеді. Директор: «Мынаны мектепке кім шақырды?» — деп сұрайды. Екі мұғалім: «Бейсенбай Жұманың кластасы деген соң… қайдан білейік?» — деп жауап береді.
Қартаң мұғалімнің сөзі: тәрбиенің іргетасы
Сол кезде қартаң мұғалима директорға маңызды ой айтады: Аюбай атаның өзі де «мектепте жұлымыр болдым» деп мойындап отыр. Осындай балалар қазір де бар. Егер тәрбиені ерте қолға алмаса, ертең олар да «айтатын сөзінің ретін білмейтін» болып өседі. «Мектепті іргетас деп бекер айтпаймыз. Алдымен тәрбие дейтініміз сондықтан», — дейді ол.
Соңғы кадр
Кенет химия пәнінің мұғалімі: «Ойбай, ана кісі тағы да келе жатыр! Мектепті жабайық!» — деп дабыл қағады. Бірақ тарих пәнінің мұғалімі сабырға шақырады: «Қалпағы қалып қойған екен. Қалпағын алып беріңдер». Мұғалімдер үнсіз қалады да, артынша бүгінгі болған жайт есіне түскендей, жаппай күліп жібереді.
Оқырманға ой салатын сұрақ
«Ермек» деп басталған әрекет біреудің тағдырына салмақ түсірсе, ол әлі де ермек бола ма? Мектептегі тәрбие мен жауапкершілік туралы әңгімені қай тұстан бастап түзету керек?