Бақыттан сұрай кел, қызымды қандай адамға берейін
Бұрын жалғыз басты Туыс деген жігіт болыпты. Ол ойдан орап, қырдан қырып, артып-тартып, үйіне екі-үш айда бір келіп, тапқанын үйіп тастап кетеді екен. Бірақ дүниесі артпай, қайта кеми береді, берекесі болмайды.
Қасында жақын отырған бала-шағалы бір әйел көршісі бар екен: оның ешқандай табысы жоқ, үй айналасынан алысқа шыға алмайды. Сонда да тұрмысы күннен-күнге гүлденіп, жағдайы түзеле береді.
Туыстың іздеген жауабы
«Бұл қалай?» деп таңданған Туыс ақыл сұрап, Ақылға барыпты.
Ақыл: «Бақытқа бардың ба?»
Туыс: «Жоқ».
Ақыл: «Ендеше, соған бар. Ол тентек, менің айтқанымды орындатпайды, бұзып жібереді».
Сөйтіп, Туыс Бақытты іздеп жолға шығады.
Жол үстіндегі аманаттар
Қара қоста кездескен отбасы
Жолда келе жатып, бір қара қосқа кірсе, ішінде бір шал, бір кемпір және бойжеткен, ақсақ қыз отыр екен. Туыс түстеніп кетерінде шал одан аманат сұрапты:
«Бақыттан сұрай кел: қызымды қандай адамға берейін?»
Дария жағасындағы бәйтерек
Туыс әрі қарай жүріп, дария жағасына жетеді. Сонда басы иіліп, жерге тиіп тұрған бір бәйтеректің көлеңкесіне дем алады. Бәйтерек те аманат тапсырыпты:
«Басымды жаңа шыққан уақытымнан бері жер тартып жібермейді. Бұған не амал қыламын?»
Бақыттың жауабы
Ақыры Туыс Бақытқа жетіп, өз шаруасын да, жол үстіндегі аманаттарды да түгел айтып береді. Сонда Бақыт:
Бақыт: «Ақылға бармадың ба?»
Туыс: «Бармадым. Бірақ ол: “Әуелі сізге бар, әйтпесе ол менің айтқанымды орындамайды, бұзып жібереді”, деді».
Бақыт күліп, оның рас екенін айтады да, кеңесін береді:
- Қайтар жолыңда басын иіп тұрған бәйтеректің түбінде көмулі жатқан бір тұлып алтын бар, соны қазып ал.
- Сонда бәйтерек те басын көтереді.
- Алтынның жартысын шал мен кемпірге бер.
- Солардың ақсақ қызын ал.
Түйін: береке мен тірліктің сыры
Туыс Бақыттың айтқанының бәрін орындайды. Содан кейін оның өмірі өркендеп, тірлігі түзеледі.
Берекенің бір шарты
«Бас екеу болмай, мал екеу болмайды» деген сөз осылай қалыпты.
Туыстықтың тоқтамы
Сондай-ақ «Ырыс қашса, туыс қоймайды» деген мақал да содан қалған деседі.