Көкесінің отыратын бөлмесі - үлкен бөлме

Көкем соғысқа дейін мектепті жаңа ғана аяқтаған. Сол жылы мектеп әкімшілігі оны «Өте жақсы оқып, үлгілі тәртіп көрсеткені үшін» деген мазмұндағы мақтау қағазымен марапаттапты.

Соғыстан оралған соң көкем шамамен төрт айдай колхоз басқармасында хатшы болып қызмет етеді. Одан кейін Қазалы аудандық білім бөлімінің бастығы Нұрмановтың бұйрығымен жетіжылдық Жданов мектебіне меңгеруші әрі мұғалім болып тағайындалады. Бұл қызметті екі жылдан астам уақыт атқарған.

Кейін ол ауылдық кеңес жанындағы оқу үйін басқарады, ауылдық кеңестің хатшысы болады, кітапхана меңгерушісі қызметін де атқарады. Дегенмен көкем саналы ғұмырының негізгі бөлігін арнаған жұмыс — байланыс бөлімшесін басқарған кезеңі еді.

Ол жылдары байланыс бөлімшесі хат-хабар мен газет-журнал таратумен ғана шектелмей, сәлем-сауқат жеткізу, радио және телефон байланысын да қадағалайтын. Сондықтан көкемнің қарамағында бірнеше хат тасушы, байланысшы монтёрлар және бөлімшенің механигі жұмыс істеген.

Үлкен бір бөлмеде радио жабдықтары орналасатын. Әр үйде сөйлеп тұратын радио сол торап арқылы басқарылып, қосылып-сөндірілетін. Жапсарлас бөлмеде АТС (автоматты телефон станциясы) тұратын.

АТС іске қосылғанда үздіксіз сартылдап тұратын дыбыс естілетін: дәл қазір біреулер бір-біріне қоңырау шалып жатқандай. Радиоға қарағанда АТС күрделірек саналатын. Жөндеуі жеңіл болса, механик өзі-ақ реттейтін, ал күрделі ақау шықса, жоғарыдан арнайы мамандар шақырылатын. Ондай мамандар талай рет келіп, жатып жөндеп кеткен.

Көкем отыратын бөлме кең болатын. Ол ортадан сәнді ағаш жақтаумен бөлініп, жақтаудың кішкентай есігі бар еді. Ішкі бетінде көкемнің жұмыс үстелі мен сейфтер тұрды. Қабырғада дөңгелек ақ сағат уақытты көрсетіп тұратын.

Жұмыс үстелінің үстінде екі телефон тұратын. Бірі — қалалық байланыс телефоны. Ең мазасыз шырылдайтыны да осы: қаладағы бастықтар жиі қоңырау шалып, ауылдағы әр саланың жетекшілерін сұрайтын.

Көкем ондайда екінші телефонды бірден алып, ауылдағы бастыққа хабарласып, кейін екі тұтқаны айқастыра түйістіріп үстел үстіне қоятын. Содан соң маған жымиып қарап: «Ақша берейін бе?» дейтін.

Мен көкемнен ешқашан ақша сұрамайтынмын. Бірақ ол қалтасына қолын салып, қара сұр былғары әмиянын алып, ақша ұстата салатын. Мен ол ақшаны бәрібір апама беретінмін. Бәлкім, талай ақша осылайша мен арқылы көкемнен апама ауысып отырған шығар.

Жақтаудың алдыңғы бөлігінде де едәуір кеңістік бар еді. Бұрышта жасыл түске боялған үлкен үстел тұратын. Қаладан арнайы көлікпен әкелінген газет-журналдар мен посылкалар сол үстелдің үстіне үйіліп қалатын.

Посылкалардың арасынан алманың иісі бұрқырап шығатын. Егер «байланыс бөлімшесі деген не?» деп сұрасаңыз, менің есімде дәл сол — бөлмеге аңқып жайылатын алма иісімен қалатын сияқты.

Бөлімшеге аудандық байланыс торабының жігіттері де жиі келіп тұратын. Костюм-шалбар киіп, галстук таққан жігіттер біздің үйге қаздай тізіліп кіріп баратын. Ондайда үйде қазан көтеріліп, қонақ күтімінің өзі бір сәнге айналатын.

Сол жігіттердің ортасындағы біреуі менің басымнан үнемі сипап өтетін. Мен оған өзімше жақын тартатынмын. Кейін білсем, көкем де әлгі жігітке іштей ілтипатпен қараған екен: білімді, байланыс жұмысының қыр-сырын жақсы білетін көрінеді.

Көкем әлгі жігіттен болашақта осы саланың тізгінін ұстайтын азамат шығады деп үміт еткен. Кейін мен есейгенде, сол адамның шынында да жауапты қызметке келгенін аудандық газеттен оқып, көріп жүрдім. Ол кезде көкем бұл дүниеден әлдеқашан өтіп кеткен еді.