Ұстаздар күні
Тәрбие, шеберлік, жауапкершілік туралы ой-толғау
Өмірдегі сан алуан мамандықтың ішінде жан-жақты білімділікті, икемділікті, шеберлікті, ерекше шәкіртжандылық пен мейірімділікті талап ететін асыл кәсіп — ұстаздық. Ұстаз жүгі — ауыр. Дегенмен әрбір оқушыға қамқорлықпен қарау, жан дүниесін түсініп, ренжітпей-ақ қателігін сезіндіре білу — нағыз кәсіби биіктік.
Ұстаздықтың мәні: білім беруден де терең
Мұғалім ең алдымен адамзат қоғамы тарихында жинақталған ғылым негіздерінен білім беруге тиіс. Сонымен бірге ол күн сайын шәкірттерімен тікелей қарым-қатынаста болып, «білсем, үйренсем» деген бала арманын қолдап, оның сырлы тағдырына бағдар беретін жетекші тұлға.
Бүгінгі ұстаз тек мәлімет жеткізуші емес. Ол шәкіртін әлемдік білім, ақпарат және экономика кеңістігіне қадам басуға дайындап, қатаң бәсеке жағдайында өмір сүре алатын тұлға етіп тәрбиелеуі қажет. Бұл — тек шынайы ұстаздың қолынан келетін жауапты миссия.
Ұстаз беделін қалыптастыратын күнделікті үлгі
- Қарапайым әрі ұқыпты киіну, жинақы болмыс.
- Мәдениетті сөз, әдепті жүріс-тұрыс, сабырлы қарым-қатынас.
- Жауапкершілік пен сезімталдыққа негізделген әділ талап.
XXI ғасыр талабы: бәсекеге қабілетті ұрпақ
Білім беру жүйесі мамандардан кәсіби икемділік пен ұтқырлықты, сан қырлы шығармашылықты, өзін-өзі басқару және өзін-өзі ұйымдастыру жағдайында нәтижелі жұмыс істей білуді талап етеді. Өйткені бүгінгі жас буын — елдің ертеңгі келбеті.
Ой-тұжырым
Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев ХХІ ғасырдың мақсаты — саяси-экономикалық және рухани дағдарыстарды еңсере алатын, өмірге икемделген, жан-жақты жеке тұлғаны тәрбиелеу екенін атап өткен.
Демек, ұстаздың міндеті — интеллектуалды, дені сау, ой-өрісі жоғары, халықаралық деңгейге сай білімді азамат тәрбиелеу.
Сонымен қатар: «Біз білім-ғылым саласында бәсекеге қабілетті болмасақ, мақсатымызға жете алмаймыз. Барлығы мектептен, ал Қазақстан үшін ауыл мектебінен басталады» деген ой білімнің қоғамдағы стратегиялық рөлін айқындай түседі.
Педагогикалық шеберлік: үйренудің нәтижесі
Педагогикалық шеберлік — туа біткен талант қана емес, тұрақты ізденіс пен үйренудің нәтижесі. Мұғалім шеберлігіне арналған өзгермейтін бір ғана қағида жоқ: әр сынып, әр бала — өзінше әлем, өзінше тәжірибе.
Мұғалімге тән ең бірінші қасиет — баланы құрметтеу. Жасына қарамай оның адамшылық ар-ожданын, намысын, тұлғасын сыйлау — ұстаздың терең дүниетанымы мен кең жүрегінен бастау алады.
Ұстаз сөзінің екі қыры
Белгілі пәннен білім беріп, ойлауды үйрететін маман.
Жоғары беделімен, сөзімен, болмысымен өзгеге ықпал ететін тұлға.
Мектептегі тәрбиеші — баланың екінші ата-анасы, болашаққа айқын жол сілтер ақылшысы. Мейірімге толы жүрек талай ағаттықты кешіріп, білім мен парасат талай тентекті сабасына түсіреді.
Абайдан ой
Ақырын жүріп, анық бас,
Еңбегің кетпес далаға.
Ұстаздық еткен жалықпас,
Үйретуден балаға.
Егер шәкірт өмірде «бір кірпіш» болып қаланып, ұстаздан озып жатса — төккен тер мен адал еңбектің ақталғаны.
Тәрбие және мәдениет: білімнің өзегі
Жас ұрпақтың бойына елінің тілі мен әдебиетін, тарихы мен мәдениетін сіңіргенде ғана нағыз азамат тұлғасы қалыптасады. Бұл жолда тәрбиенің орны ерекше.
Фарабиден ескерту
«Тәрбиесіз берілген білім — адамзаттың қас жауы». Сондықтан мектептегі барлық пәннің үндестігі мен ынтымақтастығы, түптеп келгенде, тәрбиеге келіп тіреледі.
Қазіргі мұғалім тек информатор, бақылаушы, тексеруші рөлінде қалып қоймауы тиіс. Ол — ізденуші, зерттеуші, технолог, өнертапқыш, шығармашылықпен жұмыс істейтін жаңашыл маман. Ең бастысы — оқушыны субъект ретінде танып, оның өзін-өзі тануына жол ашып, жеке тұлғалық қасиеттерін дамыту.
Өнер арқылы тәрбиелеу: сенім, жауапкершілік, бағыт
Оқушы жанын, ойы мен өнерге деген құштарлығын дер кезінде байқап, оның табиғи қабілетін музыкамен, сахналық өнермен, спортпен ұштастыру — тұлғаның үлкен жетістікке жетуіне жол ашады.
Әлеуметтік жағдайы төмен, толық емес отбасында өскен, мінез-құлқында қиындығы бар оқушыларды түзу жолға салуда өнердің тәрбиелік қуаты айрықша сезіледі. Эстетикалық сезімді оятып, парасаттылық қасиеттерді қалыптастыруда үйірме, сахна, спорт — нақты нәтиже беретін орта.
Тәжірибелік тәсілдер
- Сабаққа кешігетін, ынтасы төмен оқушыны өнер үйірмесіне тартып, жауапкершілік сезімін ояту.
- «Бұлақ көрсең, көзін аш» қағидасымен әр оқушының икемін анықтап, ән, би, актерлік өнер, спорт бағытына баулу.
- Бос уақытты мәнді ұйымдастыру арқылы теріс әрекеттердің алдын алу.
Кәсіби өсу: үздіксіз даму мәдениеті
Мұғалімнің кәсіби білігін үздіксіз шыңдау — шығармашылық қабілет дамуының кепілі және жеке педагогикалық тәжірибенің қалыптасу шарты. Қазіргі мектепке ойшыл, зерттеуші, практикалық қызметте педагогикалық үйлестіруді меңгерген, диагностика қоя алатын іскер маман қажет.
Кәсіби шеберліктің негіздері
Өмірге көзқарасы, идеялық нанымы, моральдық ұстанымы.
Материалды түсінікті жеткізу, жүйелі дайындық, тәрбиемен ұштастыру.
Оқыту мен тәрбиелеудің тиімді технологияларын меңгеру.
Жүсіпбек Аймауытов айтқан мақсат
Мектеп бітіріп шыққан соң бала бүкіл әлемге, өзгенің және өзінің өміріне білім жүзімен ашынған саналы ақыл көзімен қарай білсе — білімдендірудің көздейтін түпкі мақсаты осы.
Яғни мектеп баланың келешекте жетілуіне мықты негіз салуы керек.
Ұстаз бақыты: шәкірттің самғау сәті
Ұстаз атану, сол атты қадірлеу және арындай таза ұстау — әр мұғалім мен тәрбиешінің борышы. Өз кәсібін, өз пәнін, шәкіртін, мектебін шексіз сүйетін адам ғана қиындыққа мойымай, іске батыл кіріседі. Соның нәтижесінде бір емес, бірнеше жас жүрекке мәңгі ұстаз болып қалады.
Тәлімгерге тән сипаттар
- Дүниетанымдық көзқарасы мен берік сенімі
- Қызметке бейімділігі, ұйымдастырушылық қабілеті
- Кәсіби білімі мен біліктілігі
- Қамқорлық, сүйіспеншілік, адамгершілік
- Заманға сай жаңашылдық, жаңа технологияны шығармашылықпен қолдану
Бақыттың үлкені — өзін-өзі тану. Ұстаз өзін қашан таниды? Ол — шәкірті қияға қанат қағып, елінің азаматы болған сәтте таниды.
Қорытынды ой
XXI ғасыр — білімділер ғасыры. Сондықтан бізге зерделі, ой-өрісі жоғары, жан-жақты дамыған, парасатты ұрпақ керек. Оған күнделікті ісіміздегі жаңашылдықпен, жүйелі тәрбие және сапалы біліммен қол жеткіземіз.
Ұстаз жолы — қиынырақ басқадан,
Сырлары көп сыртқа әлі шықпаған.
Шаршаса да осы жолдың бойында,
Қандай рақат — шын бақытын тапса адам.