Бір уақытта Ботакөз Алакөзге келіп
Абылай хан дәуіріндегі Алакөз туралы хикая
Ертеде Абылай хан заманында бір байдың Алакөз атты ұлы болыпты. Алакөз он үш жасында-ақ батыр атанған екен.
Ханның өтініші және әкенің жауабы
Бір күні Абылай хан жауға аттанбақ болып, қалың қол жинайды. Хан батырдың әкесіне: «Алакөзді маған бер, жорықта ту ұстап барсын», — дейді.
Әкесі болса: «Жоқ, ханеке, балам әлі жас. Биылша тастап кет, оның орнына алпыс ала ат берейін», — депті. Абылай хан келісіп, нөкерлерімен жорыққа шығады.
Алакөздің артынан жетуі
Үш күн өткен соң Алакөз үйде отырып, іштей намыстанады: «Мен бұл әскерден қалып не істеп отырмын?» Батырлығы бойына сыймай, бір қанатты Қарагер атты тұлпарына мініп, үш күн озып кеткен қолды бір сағатта қуып жетеді де, әскерге қосылады.
Төрт күннен соң артынан әкесі қуып келеді. Алакөз ұстатпайды. Сонда әкесі: «Әй, балам, бері кел, бата берейін», — дейді.
Әкенің батасы — әрі ескерту
Алакөз жақындаған кезде әкесі қолының сыртын жайып: «Осы барғаныңнан қырғызға барып, жеті жыл жатып, сегізінші жылы қолыма кел», — депті.
Алакөз бұл сөзге тоқтамай, жүре береді. Әкесі кері қайтады.
Қырғыз батырымен шайқас
Жорық үстінде олар қырғыз батырларымен кездеседі. Алатаудың бер жағында Алакөз қырғыздың бір батырымен беттеседі. Алакөз найзамен шаншып көргенімен, найзасы өтпейді — еш қару жүрмейді.
Хикаяға қарағанда, әкесінің сөзінің күші тиген екен. Қырғыз батыры Алакөзді найзамен шаншып алып, артына бөктеріп, еліне алып кетеді. Абылай хан бұл жолы соғыспай, еліне қайтып кетеді.
Тұтқындықтағы жеті жыл
Қырғыз батыры олжасын әкесіне апарып көрсетеді. Әкесі: «Өлтіре көр, көзі қалай жаман еді», — дейді. Ал шешесі: «Өлтірме, құл болып жүрсін», — деп ара түседі.
Алакөзге үш күн ас бермей, төртінші күні аз ғана ас береді. Сөйтіп, ол қырғыз ішінде байлаулы күйде жеті жыл жатады.
Ботакөзбен кездесу
Сегізінші жылы қырғыздың бір бегі өліп, жұрт ас беруге дайындалады. Алакөзді қолға түсірген батырдың қызы Ботакөз екен. Ол ел ішіне сөзі өтетін, жұртын билеп тұратын қыз болыпты.
Ботакөз рұқсат береді, бірақ өзі «басым ауырып тұр» деп, асқа бармай үйде қалады. Әкесі мен екі ағасы асқа кетеді.
Күрес және шешім
Бір кезде Ботакөз байлаулы жатқан Алакөзге: «Тұршы, күресейік», — дейді. Алакөз қорқып, «күреспеймін» десе де, қыз қоймайды.
Ботакөз Алакөзді көтеріп жығамын деп тырысады, бірақ жыға алмайды. Сосын намысына тиіп: «Сен, қара құл…» — дейді. Сонда Алакөз қызды көтеріп алып, жерге алып ұрады.
Ботакөз: «Сен менен күшті екенсің. Мен сенімен қашамын», — дейді. Алакөз келіседі.
Қашу дайындығы
Ботакөз Алакөзді қымызға тойғызады. Көп ұзамай әкесі мен ағалары асқа сойылған сыбағамен оралады: бір тай үйітіп, көп қой әкелген екен. Ботакөз оның жартысын байлаулы жатқан Алакөзге береді. Мұны көрген ағалары қарындасына іш тартып, жек көре бастайды.
Кешке қарай қыздың екі ағасының екі жүйрік арғымағын суытып қояды. Түнде Алакөз оянса, аяқ-қолы бос екен. Сол сәтте Ботакөз келіп: «Жүр, қашайық!», — дейді.
Алакөз өз киімін киіп алады. Екеуі ағаларының екі арғымағына мініп, Ботакөз әкесінің мың кісі сыятын үлкен шатырын да алып қашады.
Із кесу және жасырыну
Жолға шыққан соң Ботакөз: «Әкем бізді үш күн қуады. Ана қалың ағашқа жасырынайық», — дейді. Ауылдан ұзап, шамамен жиырма шақырым жердегі қалың орманға тығылады.
Бір уақытта Ботакөздің әкесі құс болып ұшып, ағаштың төбесінен өтіп кетеді. Күні бойы іздесе де таппай, кешке қарай кері қайтады. Келесі күні де таба алмайды. Осылайша, екеуі ізден сытылып кетеді.
Дария жағасындағы қасірет
Көп күн жүріп, елге жетеріне бір күн қалғанда, олар бір дарияға келіп, шатыр тігіп тоқтайды. Алакөз шатырда қалады, ал Ботакөз суға шомылуға барады.
Сол сәтте бір-екі шошқа келіп, біреуі Ботакөздің басын жұлып алып кетеді. Алакөз сыртқа шықса, Ботакөз өліп жатыр екен. Ол садағын алып жүгіріп келіп, шошқаның бірін атып, екіншісін де атып, ішін жарып қараса — басы сонда болыпты.
Алакөз басты алып, жылап еліне қайтады.
Соңғы тілек
Ел-жұртымен амандасып, басынан өткен мұңын айтады да: «Тілегімді берсеңіздер», — дейді. Жұрты тілегін қабыл етеді.
Алакөз дарияға қайта барып, Ботакөзге там тұрғызады. Хикая соңында: құдайдың құдіретімен, әкесінің дұғасымен екеуі бір-біріне қосыла алмай, ақыры осылайша қайғыға ұшыраған екен, — деп айтылады.