Бастауыш мектеп, алғашқы ұстаз
«Бұл кекілді алу керек пе, жоқ па?»
Бірінші сыныпқа баратын кезде ең көп талас тудырған мәселе осы болды: кекілін алдыру керек пе, жоқ па? Ол «алдырмаймын» деді. Мұны естіген, оны бірінші сыныпқа қабылдағалы тұрған ұстазы: «Кекілімен-ақ келіп отыра берсін. Бала бастықсын әуелі. Бұл балабақшаға бармаған бала ғой» депті.
Айтқаны рас еді: ол балабақшаға бармаған.
Балабақшаға бармаған баланың ерте оянған құштарлығы
Бірде кішкентай күнінде қолжуғышқа бойы жетпеген соң, үлкен орындықты қойып алып, соның үстіне шығып жуынып жатқан. Ашық тұрған есіктен есік алдында апасымен сөйлесіп тұрған балабақша қызметкерінің даусы естілді. Қызметкер балабақшаға бара ма деп сұрап жатыр екен. Апасы: «Шырағым, өзің сұрап көр баладан. Егер барамын десе, барсын» деді.
Жанына келген тәтей: «Балабақшаға барасың ба?» деп сұрағанда, ол «жоқ» деп басын шайқады. Балабақша тақырыбы осымен жабылды.
Әріпке ынтықтық
Балабақшаға бармаса да, әріп тануға ерекше құштар болды. Хат тасушы болып істейтін апайы ауланың ішінде келі түйіп отырып, күріштің бетін жапқан газетті қолына алатын да, аулада ойнап жүрген баланы жанына шақыратын.
«Мына жазуды оқып көрші» деп, баданадай әріптермен жазылған тақырыпты көрсететін.
Ол ішінен буындап қосып-қосып алып оқып беретін. Апайы: «Енді мынаны» деп, одан кішірек әрі ұзағырақ тақырыпты ұсынатын.
«Майдасын да оқи алам» — бұл енді мәтіннің өзін де оқи алатынын айтқаны. Бірақ апайы: «Қой, оны оқымай-ақ қой. Көзің талып жүрер. Мектепке барғасын-ақ оқырсың» дейтін.
Мектепте пайдасы тиді
Мектепке барғанда сол дағды көп көмектесті. Ағайы білегіндегі қолсағатын шешіп, қолына ұстап қарап отырып мәтін оқытатын. Сонда ол ең көп сөз оқитын бала болатын: енді ішінен қосып жатпай-ақ, жүргізіп оқып кететін. Ұстазы соған қуанатын.
«Оқимын» деген сөзден сескенген күн
Әріпті ерте таныса да, мектепке бара қоюға аса құлқы бола бермейтін. Тіпті мектепке төрт жасында бір рет барып көрген: сабаққа емес, апасына еріп.
Өзінен тетелес өскен апайын желтоқсанның аяғында туғаны үшін «жасы жетпей тұр» деп бірінші сыныпқа қабылдамай қойған. Ал әлгі апайы болса, «оқимын да, оқимын» деп отырып алған. Апасы соны айтып барды.
Ол кездегі мектеп директоры Нағашыбаев Іскендір ағай еді. Апасы өтінішін айтып болысымен, Іскендір ағай балаға қарап: «Оқимын деп тұрған мына бала ғой» деді.
Бала шошып кетті: директор қазір оны ұстап алып, бірінші сыныптың партасына отырғызып қоятындай көрінді. Жалма-жан апасына қарады. Апасы дереу: «Жоқ, ол бала емес. Мына қыз ғой, оқимын деп болмай тұрған» деді.
Кейін әлгі апайы: «Түу, өз қатарыңмен оқып кеткен қандай жақсы!» деп, осыған кәдімгідей қуанып жүрді. Мүмкін, бұл қуанышқа апасының да еңбегі сіңген шығар; мүмкін, директордың да «оқимын деген баланы неге бетінен қағайық» деген ниеті себеп болған шығар.
Қызыл кірпішті бастауыш және алғашқы ұстаздар
Енді өзі де жасқа толып, апасы қолынан жетелеп мектепке алып келе жатты. Ақшаңқан мектеп ғимаратының жанынан өте бергенде, ол апасына таңдана қарады: «Мектеп деген артта қалып барады емес пе?!» Сөйтсе, бастауыш мектептің ғимараты қызыл кірпіштен қаланған бөлек үй екен. Апасы тұп-тура сонда алып келді.
Екі сынып, екі ағай
Балаларды екі сыныпқа бөліп, екі ағай қабылдап алды: оның алғашқы ұстазы — Әбдіразақов Нұғыман ағай, ал екінші сыныпты Жүсіпов Жанұзақ ағай алды.
Шәкірттік күндер осылай басталды.
Бірінші сыныпты бітірген жылы апасы кекілін алып тастады. Сірә, кекілмен қоштасқан күн — балалық шақтың тәтті бір үзігімен қоштасып, еріксіз есеюге бет бұрған сәті болса керек.
Естелік сурет және үлкен мектепке көшу
Үшінші сыныпты бітірерде ағайлары оларды қаладан келген суретшіге буфеттің есігінің алдына біртіндеп тұрғызып, суретке түсірді. Бұл — бастауыштан қалған естелік суреттер еді.
Өңірінде ортасында кішкентай бұйрабас баланың суреті бар значок тағылған сол фотода, бірінші сыныпқа кекілімен келіп жүретін бала сәл есейіп қалған. Содан кейін олар төртінші сыныпқа өтіп, үлкен мектепке кетті.
Ұстазға жолығу және кітапханаға айналған ғимарат
Мектеп бітірген жылдардың бірінде алғашқы ұстазына жолығып қалғаны бар. Жанында оларға химиядан сабақ берген ағай тұрды — екеуі замандас еді. Ұстазы ол кезде зейнетте болатын.
Ұстазы: «Осы балаға бастауышта сабақты мен берген едім. Әкесіне “балаң 5-тік баға алды” десем, сонша қуанатын еді» деді.
Негізінде, олар да әкесімен замандас жандар болатын.
Кейін өзі мектепке мұғалім болып келгенде, баяғы бастауыштың ғимараты кітапханаға айналыпты. Сол кітапханаға барған сайын, өткен шағы да жиі есіне түсетін.
Көз алдына келетін көріністер
- Мына жерде ағайының үстелі мен орындығы тұрған.
- Мына жерде олардың кішкентай парталары тұратын.
- Мына арада есеп сабағында пайдаланатын үлкен есепшоттар тұрушы еді.
- Ал мына жерде бойларынан сәл ғана биік киімілгіштер болған.
Ол кезде алғашқы ұстазы дүние салып кеткен еді. Ал Жанұзақ ағай оны көрген сайын: «Сен менің де шәкіртімсің ғой» дейтін.
Бастауыш мектеп — алғашқы қадам
Шәкірттік күндерін есіне алса, ең алдымен осы бастауыш мектептің ғимараты көз алдына келеді: бастауыш мектеп, алғашқы ұстаз. Үлкен өмірге жасалған қадамдар дәл сол ғимараттан басталған.