Қазақша рефераттар

Тіл мерекесі

«Өссе тілім, мен де бірге өсемін» мерекелік сайыс-сабақ

Бұл іс-шара мемлекеттік тілдің маңызы туралы түсінік қалыптастыруға, өлеңдер, мақал-мәтелдер, билер мен ойындар арқылы тілдің қадір-қасиетін тереңірек ұғындыруға бағытталған. Сан ғасырлар бойы ұрпақтан-ұрпаққа мұра болып келе жатқан ауыз әдебиетінің бай қазынасын таныту арқылы балалардың бойына қазақ тілін сіңіріп, туған жерін сүюге, қадірлеуге, бағалап мақтан етуге тәрбиелеу көзделеді.

Мақсаты

  • Мемлекеттік тілдің маңызын түсіндіру.
  • Өлең, мақал-мәтел, би, ойын арқылы тіл құндылығын сезіндіру.
  • Ауыз әдебиеті арқылы отансүйгіштікке, тілге құрметке тәрбиелеу.

Көрнекіліктер

  • Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері
  • Мультимедиялық тақта, слайд-шоу
  • Шарлар, жалаушалар
  • Музыкалық аппаратура, музыкалық аспаптар
  • Тіл тақырыбына қатысты қанатты сөздер

Әдісі

Сайыс форматында өткізіледі. Әр кезеңде қатысушылардың жауаптары ұпаймен бағаланып, қорытындысында жеңімпаз анықталады.

Іс-шараның жүру барысы

Салтанатты ашылу

Салтанатты әуен ойналады. Жүргізуші көрермендермен амандасып, «Өссе тілім, мен де бірге өсемін» атты сайысқа қош келдіңіздер дейді.

Қазақстан Республикасының болашағы қазақ тілінде екені айтылып, мемлекеттік тілді үйрену, білу, дамыту — әр азаматтың міндеті екені атап өтіледі. Қазақстанда тұратын әр адам Отанын сүюге, мәдениеті мен тілін қастерлеуге тиіс екені еске салынады.

Осы мақсатпен балабақша топтары арасында «Тіл тағдыры — ел тағдыры» атты сайыс ұйымдастырылатыны хабарланады. Қатысушы топтардың тәрбиешілері мен тәрбиеленушілері сахнаға шақырылып, қошемет көрсетіледі.

Әнұран

Көк байрақ желбіреп, Қазақстан Республикасының Әнұраны орындалады.

«Ана тілім — ерлігім, ана тілім — елдігім…» — Қадыр Мырза Әли

Бағалау және кезеңдер

Бағалау тәртібі

Сайыс 5 кезеңнен тұрады. Әр кезеңдегі жауаптарға қарай қатысушылар 1–5 ұпай аралығында бағаланады. Әділқазы алқасы әр топтың ұпайын кезең сайын жариялап отырады.

Кезеңдер тізімі

  1. Таныстыру
  2. Бәйге (сұрақ-жауап)
  3. Кім зерек
  4. Мақал-мәтелдер (орыс тіліне мағыналас айту)
  5. Сөз тапқанға қолқа жоқ

1-кезең: Таныстыру

Әр топ өздерін таныстырады: топ атауы, ұраны, қатысушылар және қысқаша таныстырылым (өлең, ән, шағын көрініс немесе би).

2-кезең: Бәйге (сұрақ-жауап)

Бұл бөлімде сайыскерлер қойылған сұрақтарға нақты әрі жылдам жауап береді. Әр дұрыс жауап — 1 ұпай.

Тәрбиешіге сұрақтар

  1. ҚР «Тіл туралы» заңы қай жылы қабылданды? (1997 ж., 11 шілде)
  2. Қазақтың тұңғыш педагог-жазушысы кім? (Ы. Алтынсарин)
  3. 100 жасаған ақын кім? (Жамбыл)
  4. Үш кемеңгер биді атаңыз. (Төле би, Әйтеке би, Қазбек би)
  5. Алғашқы қазақ тілінің жазбаша түрі қай әліпбиде жазылды? (латын графикасында)
  6. Тіл мерекесі қай күні аталып өтеді? (22 қыркүйек)
  7. Тіл мерекесіне биыл неше жыл?
  8. ҚР егемендікті қай жылы алды? (1991 ж., 16 желтоқсан)

Балаға сұрақтар

  1. Сенің атың кім?
  2. Сенің ұлтың кім?
  3. Қай қалада (елді мекенде) тұрасың?
  4. Жасың нешеде?
  5. Тәрбиеші апайыңның аты-жөні кім?
  6. Өскенде кім болғың келеді?
  7. Қандай республикада тұрасың?
  8. Қазақстан Республикасының Президенті кім?

Елдің елдігі тілімен бағаланады. Тіл — ұлттың ең қымбат қазынасы.

3-кезең: Кім зерек

Баланың тапсырмасы

Мультимедиялық тақтадан жануардың суреті көрсетіледі. Бала суретке қарап:

  • жануардың атын атайды;
  • сол жануардың төлінің атын айтады.

Тәрбиешінің тапсырмасы

Өлең жолдарынан үзінді беріледі. Тәрбиеші үзіндінің авторын және шығарманың атауын айтады.

Үзінділер (мысалдар)

  • Абай — «Ғылым таппай мақтанба»

    Өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ — бес дұшпаның, білсеңіз.

  • Мұқағали Мақатаев — «Үш бақытым»

    Ең бірінші бақытым — халқым менің, соған берем ойымның алтын кенін.

  • Қадыр Мырза Әли — «Ана тілің — арың бұл»

    Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте.

  • Махамбет — «Мен, мен едім, мен едім»

    Мен нарында жүргенде, екі тарлан бөрі едім.

  • Ы. Алтынсарин — «Кел, балалар, оқылық»

    Оқысаңдар, балалар, шамнан шырақ жағылар.

  • Қадыр Мырза Әли — «Қазақ осы»

    Қазақ осы — өнер алды тіл дейтін.

  • Жұбан Молдағалиев — «Мен қазақпын»

    Мен қазақпын — мың өліп, мың тірілген.

Есте сақтайтын түйін

Көркем сөзді тану — тілдің байлығын тану. Авторды дұрыс анықтау — әдебиетке құрметтің белгісі.

4-кезең: Мақал-мәтелдер

«Сөз мәйегі — мақал» бөлімінде берілген қазақ мақал-мәтеліне орыс тіліндегі мағыналас мақал-мәтел айтылады.

Қазақша Орысша мағыналас
Жолдасы көптің — олжасы көп. Друзей много — шире дорога.
Отансыз адам — ормансыз бұлбұл. Человек без Родины, что соловей без леса.
Отан оттан да ыстық. Родина горячее огня.
Өнер алды — қызыл тіл. Сказанное слово как выпущенная пуля.
Ел іші — алтын бесік. Родная земля — золотая колыбель.
Халық — айна. Народ — зеркало правды.
Күш — білімде. Сила в знании.
Айтылған сөз — атылған оқ. Сказанное слово как выпущенная пуля.

Ескерту: мағыналас мақал-мәтелдердің бірнеше нұсқасы болуы мүмкін; жауап мазмұны сақталса, дұрыс деп есептеледі.

5-кезең: Сөз тапқанға қолқа жоқ

Баланың тапсырмасы

Берілген суретке қарап, мағынасы түсінікті сөйлем құрау.

Тәрбиешінің тапсырмасы

Берілген тақырып/мақал негізінде қысқа ой түйіндеу немесе түсіндірме сөйлем құрастыру.

  • Жүз теңгең болғанша — жүз досың болсын.
  • Оқу — білім бұлағы.
  • Оқу — инемен құдық қазғандай.
  • Таяқ еттен өтеді, сөз сүйектен өтеді.
  • Өнер алды — қызыл тіл.
  • Еңбек түбі — береке.
  • Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен.
  • Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіртіп айтады.

Тіл — ойдың айнасы. Ойды анық жеткізу — мәдениеттің белгісі.

Қорытынды және марапаттау

Сайыс өз мәресіне таяғанда, жүргізуші әділқазы алқасына сөз береді. Қазылар ұпайларды қорытындылап, жеңімпаз топты анықтайды. Қатысушы топтар марапатталады.

«Өссе тілім, мен де бірге өсемін» сайысы — тілдің ұлт үшін баға жетпес байлық екенін ұғындыратын тағылымды шара. Тіл бар жерде — ұлт бар, ел бар. Тілден артық қазына, тілден артық қасиет жоқ екеніне тағы бір мәрте көз жеткіземіз.

Көңіл қойып тыңдағандарыңызға көп рахмет!

Тақырыптық санаттар (анықтама)

Материалдар мерекелер мен атаулы күндерге арналған санаттар бойынша топтастырылуы мүмкін: Жаңа жыл, Алғыс айту күні, 8 наурыз, Наурыз, Күлкі күні, Ғарыш күні, Махаббат күні, Қазақстан халқының бірлігі күні, Жеңіс күні, Соңғы қоңырау, Балаларды қорғау күні, Рәміздер күні, Астана күні, Конституция күні, Білім күні, Отбасы күні, Тіл мерекесі, Қарттар күні, Ұстаздар күні, Рухани келісім күні, Республика күні, Тәуелсіздік күні, Рамазан (Ораза айт), Құрбан айт және басқа да мерекелер.