1630- жылдан б.з.д. 2000 жылдыққа дейінгі Орта ғасырлық хандықтар
Египеттің ежелгі орта патшалық дәуіріндегі билік жүйесі негізінен отбасылық және қауымдық құрылымдарға сүйенді. Бұл кезеңде елдің бірлігі мен басқару тәртібі әулеттік дәстүр арқылы орнығып, қоғамның күнделікті өмірімен тығыз байланыста болды.
Осы дәуірдің ең көрнекті тұлғаларының бірі — Ментухотеп II (тақтық есімі Небхепетра). Ол Фивалық әулеттің ықпалын күшейтіп, Египетті қайта біріктіру үдерісінде маңызды рөл атқарды.
Фивалық билеушілер және мұра болып қалған ескерткіштер
Ежелгі Египеттің орта патшалық кезеңіндегі билеушілердің басым бөлігі Фивы аймағымен байланысты болды. Ментухотепке және сол өңірдегі әулеттік топтарға қатысты бірқатар ескерткіштердің бүгінге дейін сақталуы — олардың саяси әрі мәдени ықпалының айқын белгісі.
11–12 әулеттер, Нубия және сауда жүйесінің кеңеюі
Орта патшалық билігі 11–12 әулеттердің ықпалын нығайтып, өз қарамағына кең аумақтарды қаратты. Осы үдерістің маңызды бағыты — Нубияны бақылауға алу болды. Нәтижесінде бұл аймақ біртіндеп сауда тораптарының ең қызу орталықтарының біріне айналды.
Нубияның байлығы және айырбас саудасы
Нубияның кен орындары, әсіресе алтын қоры, Египет экономикасы үшін аса маңызды ресурс саналды. Сонымен қатар сауда айналымында сирек кездесетін тауарлар да болды: піл сүйегі, леопард терісі, түйеқұс қауырсыны және басқа да бағалы бұйымдар.
Нілдің төменгі ағысына қарай жылжыған сайын, Египетке тән тауарлар сатылатын үлкен базарлар көзге түсті. Уақыт өте өзен жағалаулары сауда орындарына толып, айырбас кең тарады: нубиялықтар өз өнімдерін кейде құлдарға айырбастап, ал қару-жарақ түрлері экономикалық тұрғыдан ең сұраныстағы тауарлардың біріне айналды.
Өтпелі кезеңдер және Хиксостар туралы деректер
Египет тарихында өтпелі кезеңдер мемлекеттік тұрақтылықтың әлсіреуімен сипатталады. Бұл тақырыпта деректердің бір бөлігі толық емес әрі қайшылықты. Кей тұстарда тек «екінші өтпелі кезең» туралы мәліметтер көбірек сақталғаны байқалады.
Шетелдік билік және діни ықпал
Хиксостардың шығу тегі туралы болжамдар оларды Азия тарапымен, соның ішінде Палестина немесе Финикия аймақтарымен байланыстырады. Діни тұрғыдан олар Сирия құдайларына табынған деген пікірлер бар, бірақ Египет дінінің ықпалы да сезіліп, жергілікті сенім жүйесімен белгілі бір деңгейде үйлескені айтылады.
Манетоның тізімдерінде бұл кезең көбіне 15–16 әулеттермен байланыстырылып, Хиксос билігінің шамамен б.з.д. 1630–1540 жылдар аралығын қамтығаны көрсетіледі. Алайда олардың ықпалы, ескерткіштерінің таралуы және нақты ауқымы туралы мәселелер толық анықталмаған.
Фивалықтардың күшеюі және қарсыласуды ұйымдастыру
Қорытындысында Фивы аймағындағы ең ықпалды әулеттік топтар (көбіне 17 әулетпен байланыстырылады) күш жинап, сыртқы билікке қарсы тұрудың тірегіне айналды. Дегенмен бұл оқиғалардың жекелеген тұстары мен қатысушыларға қатысты мәліметтер үзік-үзік сақталған.
Аһмозе есімімен байланыстырылатын қозғалыстар туралы деректерде де нақтылау қажет тұстар көп: кейбір баяндаулар аяқталмайды немесе оқиғалар тізбегі толық берілмейді. Соған қарамастан, бұл кезең Египеттің саяси қайта құрылуы мен билік орталықтарының ауысуын түсінуде ерекше маңызға ие.