Қара қытайлар мемлекеті
Қарақытайлар мемлекеті
Қарақытайлар мемлекеті кидан тайпаларының батысқа көшуі нәтижесінде қалыптасқан саяси құрылымдардың бірі болды. Бұл үдеріс Жетісу өңірі мен Сырдарияның оң жағалауын қоса алғанда, Орта Азияның бірқатар аймағында жаңа күштердің пайда болуына ықпал етті.
Негізгі ұғымдар
Кидандардың шығу тегі және қоныстануы
Моңғол тілді кидан тайпалары б.з. IV ғасырында Қытайдың солтүстігіндегі Маньчжурия мен Уссури өңірін мекендеді. X ғасырдың басында Солтүстік Маньчжурия мен Моңғолия аумағында Киданның Ляо мемлекеті құрылды (907–1125).
Аймақ
Маньчжурия, Уссури, Солтүстік Маньчжурия және Моңғолия
Мемлекет
Ляо (907–1125)
Кеңею бағыты және тарихи ахуал
Кидандар Сұн империясы (960–1279) иеліктерінің бір бөлігін, сондай-ақ Селенгі мен Орхон бойындағы Ұйғыр қағанатының жерлерін басып алып, Алтай мен Тарбағатайға қарай жылжыды. Дегенмен, Ляо империясының саяси тұрақтылығы әлсіз болды.
Тұрақсыздықтың себептері: көрші тайпалармен соғыстар және ішкі талас-тартыстар. Соның салдарынан Ляо мемлекеті біртіндеп әлсіреді.
1125 жыл: Ляо мемлекеті тұңғыс-маньчжур тайпаларының соққысынан күйрей жеңіліп, бұрынғы қуатын қайта қалпына келтіре алмады.
Елюй Дашы және батысқа қоныс аудару
Ляо мемлекеті құлағаннан кейін кидан тайпалары Елюй Дашының басшылығымен батысқа қарай көшті. Олардың саяси ықпалы Жетісу жеріне, Сырдарияның оң жағалауына және өзге де аймақтарға тарады. Жергілікті түркі тайпалары кидандарды «қарақытайлар» деп атады.
Найман мен Керейт ұлыстары
Бұл тақырып Найман мен Керейт ұлыстарының тарихымен өзара байланыста қарастырылады. Екі ұлыс та аймақтағы этносаяси үдерістерге ықпал еткен ірі бірлестіктер ретінде сипатталады.
Найман
Тақырыпты талқылауда ұлыстың ерекшеліктерін, құрылымын және өңірлік рөлін айқындау маңызды.
Керейт
Ұлыстың ерекшеліктерін, саяси ықпалын және тарихи байланыстарын салыстыра қарастыру ұсынылады.
Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар
- 1 Қарақытайлардың пайда болуының тарихи маңызы қандай?
- 2 Найман мен Керейт ұлыстарының басты ерекшеліктері қандай?