Понтаны мұқатып

Алдарында қызылды-жасылды көркем кілемдер жайылып жатыр. Соның ішінен бұлар екі Брюссель кілемін бірден ұнатқанымен, өзгелерінің бояуы мен өрнегі де ерекше еліктірді. Қызықтырмай қоймайды, бірақ бағасы тым қымбат.

Бөлім бастығы бұларға ерекше сый көрсеткісі келгендей, қас-қабақтарына өзі қарап жүрді. Әйтсе де қыз бұл құрметтің өзіне емес, Джоға бола көрсетіліп жатқанын сезетін: жаңа ғана екеуі жоғары көтерілгенде лифтер бала Джодан көзін ала алмай аңтарыла қарап қалған жоқ па. Тіпті қаланың батыс жағындағы өздері тұратын кварталмен өте қалса да, көшедегі бала-шаға мен жастар дәл осылай таңырқар еді.

Бөлім бастығын телефонға шақырып әкеткен кезде, қыздың көңілін мазалаған екі ой — әдемі кілем алсам деген арман мен көп ақшам кетіп қалады-ау деген қимастық — сәл серпілгендей болды. Бірақ оның орнына жүрегіне тікенше қадалған басқа бір түйткіл қайта оралды.

— Мен түсіне алмадым, Джо. Соншама қызығатының не өзі? — деді қыз ақырын ғана, бірақ өжет үнмен.

Жас балуанның бала мінез, сүп-сүйкімді жүзінен болар-болмас реніштің көлеңкесі жылжып өткендей болды да, қас қаққанша қабағы жадырап сала берді. Жаңа ұяға жасау іздеп, өмір табалдырығын енді ғана аттағалы тұрған бұл екі жан өңкей жас еді: жігіт — әлі бала сияқты аңқау, қыз — сарыауыз балапандай нәзік.

— Ренжімесең қайтеді? — деді жігіт. — Бұл менің ең соңғы, тіпті ең ақырғы кезегім ғой.

Ол жымиып күлді. Бірақ қыз оның күлкісінен болар-болмас өкініштің лебін сезгендей болып, жүрегі біртүрлі қысылды. Ғашығын қызғыштай қоритын әйел затының қызғаншақ әдеті жеңген қыз, өзі үшін жұмбақ, бірақ жігітті ауыстырып әкеткен осы бір құмардан секем алып, іштен тынымсызданатын.

— Өзің білесің ғой: О’Нейльмен кездескеннен кейін мен мамамның үйіне берешегімді түгел төлеп құтылдым. Сөйтіп бір уайымнан арылдым. Ал Понтамен бүгін кездесем, тағы жүз доллар жүлде алам. Жүз доллар дегенің — түсінесің бе! Оны түгел жасауға жұмсаймыз.

Қыз «тиын санау ерсі» дегендей қолын бір сілтеді.

— Сен рингке соншама құмарсың. Оның себебін білуге бола ма?

Жігіт сөзге шорқақ, доғал еді. Жұмыста тілі орнына қолы жүрсе, рингте бұлтылдаған бұлшық еті мен тұтас денесі ғана сөйлейтін. Бірақ рингке неге құмар екенін өзі де дәл айта алмайтын.

Дегенмен бар білгенін жеткізбек болып, күмілжіп, тұтыға бастады: күрес кезінде, әсіресе айғай-сүрен көтеріліп, арқасы қозғанда, өзінің қандай халге түсетінін түсіндіруге тырысты.

Ол тым көп сөйлеп кеткенін ерсі көріп, әрі Дженевьеваның көзінен әлдебір үрейдің белгісін байқап, тосылып қалды.

Дженевьева оның көзінен көзін алмай тыңдады. Тыңдаған сайын жүзінен ауыр қасіреттің табы айқынырақ көріне берді. Джо өміріндегі ең қызық минуттерін елестетіп, жарқыраған шамдарды, құшырлана қол соққан халықты көз алдына әкелгенде, Дженевьева керісінше — Джо өзінен алыстап, түсініксіз, жұмбақ өмірдің асау толқыны оны ағызып әкетіп бара жатқандай сезінді.

Үйреншікті Джосы бірте-бірте сағымдай бұлдырап, көз алдынан ғайып болғандай. Бала тәрізді жылы жүзі, мейірімді сұлу көзі, оймақтай әсем аузы қайда кеткен? Оның алдында енді ересек еркек тұр: қатаң, қаһарлы, құдды қалыпқа құйған құрыштай. Еріндері болат қақпанның серіппесіндей қабысады; айналасына қырағы да салқын көзбен қарайды — жасыл берендей жарқ-жұрқ етеді.

Қыз аздап сескенгенімен, ішінен масаттанғандай да болды: жігіттің ерге лайық бітімі әйел баласының ежелгі үмітін — өмірлік сенімді серік тапсам, шық тастай шымыр қайратқа сүйенсем — оята түсті. Бірақ сол қайратты билеп тұрған құмарға оның махаббаты тосқауыл бола алмайтынын да сезді.

— Миссис Силверстейн: «Боксты жек көрем, түк қызығы жоқ», — дейді. Ол ақылды әйел ғой, — деді Дженевьева.

Жігіт жүрегіндегі көптен жүрген дықты жасыратындай сыпайы жымиды. Рингте атағы шыққан, даңқы жайылған. Бұл дәрежеге ол тек өзінің қайратымен, маңдай тер еңбегімен жеткен. Дженевьеваның сүйіспеншілігі үшін сол өнерінен де бас тартқалы тұрғанда, қыздың аяқасты еткен ең асылы осы еді.

— Миссис Силверстейн жылауық, жемсау кемпір ғой, — деді ол кекесінді үнмен. — Ол не біледі? Маған сенсең, бұл спорттың жақсы жағы аз емес. Әрі денсаулыққа шипа.

Ол өз күтімін, тәртібін тізіп шықты: режим, ванна, шынығу, таза ас, қанағат, арақ-шараптан, темекіден аулақ жүру. Сөз арасында «мен сенен де тазамын» деп қалғанда, қыз томсырайып қалды. Жігіт дереу түзетті: сабын мен су туралы емес, тәннің шымырлығы, ағзаның кіршіксіздігі жайында екенін айтты да, өз бұлшық етін көрсетіп, оның қаттылығын дәлелдегісі келді.

Дженевьева оның сөзінің бір шындыққа жанасатынын сезсе де, ызаланды: Джоны өзіне бағындырмай, айырып әкететін «бокс» дегенді дәлелсіз-ақ жек көріп алған. Ол бір күндестей. Бірақ мәнісін, сиқырын ұға алмайды: өзге қыз болса, түбіне жетер еді, ал бұл — тілсіз жау.

Сол сәтте көзінен жас мөлтілдеп, ерні кемсеңдеп кетті. Күтпеген жерден жеңіліс жеңіске айналды: құдіреті күшті Ринг нәзік әйелдің жылауын көріп, жігіттің көңілі босады.

— Қойшы, Дженевьева, жыламашы, — деді жігіт жалынып.

Қыз жылап тұрып күлді. Джо оның жанарынан өзіне берілген кешірімді көрді; кешірім күтерлік кінәсі болмаса да, жүрегі елжіреп қуанды. Ол қыздың шынтағынан ұстай бергенде, қыз назданып ұстатпады, бірақ жүзін жадыратып, жайраңдай күлді.

Дәл осы кезде бөлім бастығы — мистер Клаузен — қайта келді. Кішкентай көзі күлімсіреген, қою самай сақалы үрпиген, қызыл шырайлы, қунақы, пысық адам екен.

Джо мен Дженевьева ақылдаса келіп, ақыры алуға бекінгенде, бөлім бастығы бәрін буып-түйіп, үйге жеткізіп беретінін айтты. Сосын үйлену тойын сұрады. Джо құлықсыз жауап қайырды, ал Дженевьева қызараңдап қалды: бұл сөз екеуіне де ерсі тиді — әдептен асқаны үшін емес, жүректің ең терең түкпіріндегі асыл сезімді «сауда» тілімен түртіп өткендей болғаны үшін.

Клаузен лифтіге дейін шығарып салып, бұлар лифт күтіп тұрғанда бүгінгі кездесу жайын да сұрап, қалжыңға басты. Джо «жеңем» деді. Клаузен «той таяғанда жүйке де құриды» деп тағы бір қылжақтады. Сосын Дженевьеваға сыпайы қоштасып, екеуін лифтіге отырғызды.

Лифт төмен сырғып келе жатқанда, Дженевьева жұрттың бәрі жігітті «Джо» дейтініне жақтырмай: «Мистер Флеминг десе қайтеді?» деді. Бірақ жігіт тыңдамады, лифтер балаға қарап, бір ойдың соңында тұрды.

— Саған не болды, Джо? — деді Дженевьева еркелей.

— Жай... Бір тілегім бар. Оны ойлап тұрмын, — деді жігіт.

Бір кезде ол қызға жалт қарап:

— Бар арманым — мені рингте тым құрыса бір көрсең, — деді.

Қыз тіксініп, жақтырмай иығын қақты. Жігіттің қабағы түнерді. «Тағы да сол жауым араға түсіп, Джоны ертіп әкетті» деген ой қыздың жанына инедей қадалды.

— Жарайды, көруге болады... — деді ол өзін өзі қамшылап, шын ықылас танытқысы келіп.

Джоның көзі жалт етіп, қуаныштан жылынып кетті.

— Рас па? Ризасың ба?

— Ризамын, — деді қыз.

Джо таң-тамаша болып, магазиннен шығып бара жатқанда да қайта-қайта: «Көнеді деп ойламап едім» деп қоймады. Қыздың ойына әртүрлі себеп келді: сүйген жүректің сәуегейлігі ме, Джоның көңілін қимағаны ма, әлде күнделікті тар тіршіліктен тыс бір жат дүниенің шақыруы ма — әйтеуір, бұрын байқалмаған батылдық оянғаны анық еді.

Дженевьева мен Джо — өздері туып-өскен бейнетқор ортаның ішінде ақсүйексиып тұратын жандар. Олар күнде көріп жүрген жоқшылыққа, лас тұрмысқа жеңдірмей, бойын да, басын да таза ұстай біледі. Екеуі де сыпайы, сәнді өмірді көксейді; өздерін «зор» тұтатын тыраш мінез болғандықтан, төңірегіндегілерден әрдайым іргесін аулақ салады.

Екеуінің де сырлас, қиыспас жақын досы жоқ. Жатырқап қалатындықтан емес — қайта жатық мінезді жастар — бірақ адаммен араласуды, астасуды адамгершілікке онша үйлеспейтін былапыт нәрсе деп түсініп кеткендей.

Жұмысшы әйелдер арасында Дженевьевадай елден оқшау жүретін тұйық жан сирек. Тұрмыстағы әдепсіз әдет пен қатыгез қылық оған жұқпайды: ол өмірден өз қалағанын ғана іздейді, жақсылықты ғана көксейді; ал пасықтық пен жексұрын әдеттің байыбына бармай-ақ, көзін жұмып өте шығады.

Жалғыздыққа үйренген балалық

Дженевьева — біреудің жалғыз қызы. Бірақ кең көшеге шығып, көрші балалармен ойын-думан құрудың орнына, ауру шешесін күтіп өсті. Әкесі контор қызметкері, жіңішке аурулы, ілмиген адам еді; қайырымды болғанымен, жастайынан жасқаншақ өсіп, кісіге көп жуымайтын. Сондықтан шағын отбасы тату-тәтті тұрмыс кешті.

Он екі жасында Дженевьева жетім қалды. Әкесін жерлеп қайтқан күні-ақ ол Силверстейндердің тағам сататын дүкенінің үстіндегі пәтеріне түпкілікті орналасты. Қарттар қызды ішіндіріп-киіндіріп, қамқор болды; ал қыз олардың саудасына қолғабыс етті. Силверстейндердің Дженевьеваға ұнаған жері — сенбіде де дүкен ашып отыра алатындығы: олардың діні жұмыс істеуге тыйым салатын күнде, үйдегі тіршілік тоқтап қалмайтын.

Қыздың жастық шағы алты жылдай осы көңілсіз, тар дүкенде өтті. Танысы аз, сырласы жоқтың қасы. Өзімен құрдас қыздардан да көңілі жарасқан серік таба алмады. Он беске толар-толмаста көп қыздар кешкі қыдыруға еріп кетсе, Дженевьева олардың соңына ермеді.

Сұлулық пен паңдықтың арасы

Қыздар сыртынан «кекірейген қуыршақ» деп қызғанғанымен, көзінше сыйлайтын. Жас жігіттер қасынан өткенде «шабдалы» деп сыбырлап қалатын — егер жанында таныс қыздары жоқ болса. Бірақ ешқайсысы танысуға тәуекел етпеді: оны қол жетпейтін асылзада ару санады.

Дженевьева шынында да ажары сұлу, нағыз байырғы американ қызы еді: кенезесі кепкен құнарсыз жерде де әлдененің күшімен құлпырып өсіп шығатын сирек гүл тәрізді. Албыраған екі беті — «шабдалы» деуге лайық; зипа бойы мен келбеті — көркем. Үні нәзік, баяу; қимылы кербез. Киімді талғап, таңдап киетіндіктен, не кисе де бойына құп жарасатын.

Ғашықтық оты әзірше лапылдап жанбай, іште бықсып тұрғандай еді: ол ана болуға, жар болуға жаралғанын аңғартқандай. Бірақ көп жылдан бері жүрегінің түкпірінде бұлқынып жатқан сезім тек өзіне лайық жарын күткендей.

Алғашқы көзқарас

Сөйтіп жүргенде, жаздың ыстық күндерінің бірінде, сенбі күні Силверстейннің дүкеніне балмұздақ жеуге Джо кіріп келді. Сол сәтте прилавканың алдында алты-жеті жасар бір бала әйнек астындағы «Бес центке — бесеу» деген жазуға, астындағы тәттілерге жұтына қарап, қайсысын аларын білмей дал болатын. Дженевьева соны күтіп тұрғандықтан, келген кісіге әуелде мән бермеді.

«Содалы су мен балмұздақ беріңізші» деген дауысты естіп, қарамай-ақ:

— Балмұздақтың қайсысын қалайсыз? — деп сұрады.

Ол жігітке жалтақтап қарауға үйренбеген. Жұмысшы еркектерді түсініксіз, дөрекі, оғаш көретін; біреуі қадала қараса, не істерін білмей қысылатын да кезі болатын. Сол үшін олардан өзін аулақ ұстайтын.

Күні бүгінге дейін ешбір еркек Дженевьеваға ой салып көрмегендей еді: кездескен жігіттердің ешқайсысы көңіліне қонбады, өзі де ешкімді елемеді. «Еркек адам бұл дүниеге не үшін жаралған?» деген сұрақ қойылса, жауап бере алмайтындай болатын.

Стаканға балмұздақ салып жатып, ол еріксіз Джоға көз тастады — келбеті бірден ұнағандай болды. Дәл сол сәтте Джо да қарап қалған екен. Қыз көзін төмен түсіріп, сырғыған күйі содалы су құятын сифонға барды. Су құйып тұрып, жігітке екінші рет қарады, бірақ бір секундтен артық тоқтай алмады: оның да көзқарасы ауып қалған екен. Дженевьева жалт бұрылып кетті.

Танымайтын жат еркектің бір көргеннен ұнап қалғанына өзі таң болды.

«Әдемі жігіт екен өзі», — деп ойлады ол.