Әнет Жәметке қауқылдай сөйлеп
Қаралы үйдегі тосын амандасу
Әнеттің әйелінің ауылда тұратын шешесі дүние салды. Осы хабардан кейін Әнет пен әйелі ауылға жиналды. Әнет — бірнеше баланың әкесі, балалары ержеткен, жасы үлкен, салмақты кісі. Жастау кезінде қалаға тұрақтағандарымен, өзі де, әйелі де осы ауылда туып-өскен. Екеуі — бір сыныпта он жыл бірге оқыған сыныптастар.
Ауылға келу және қаралы рәсім
Ауылға келгенде көпшілік жиналып, марқұмға қызмет көрсетіп, үй ішіне қарайласып жатты. Әнет те солардың арасында жүрді. Жерлеу күні үйге Жәмет тағы келді: ол кеше де келіп, марқұмның балаларына, қыздарына, жақындарына көңіл айтып кеткен еді. Бүгін де келіп, бұл үйге етене жақындығы болмаса да, сырт адам болып шеттеп қалмай, қаралы жұрттың қасында жүрді.
Марқұмды жер қойнына тапсырғанда да Жәмет балаларымен, жақындарымен бірге барып, қайтып келді. Негізі, Жәмет — Әнет пен оның әйелінің он жыл бірге оқыған сыныптасы. Бұл үйдің маңынан шықпай жүруінің бір себебі сол сыныптастық болса, екінші жағынан марқұмға деген құрметі мен артында қалғандарға деген тілеулестігі еді.
Жәмет кім еді?
Жәмет — бойы ұзын, иығы кең, өзі де бірнеше баланың әкесі, балалары ержеткен кісі. Осы үйде жүргенде ол үнемі Әнеттің қасында болды: сөйлессе де сонымен сөйлесті, бейіт басына барса да қатар жүрді, қайтар жолда да әңгімесі үзілмеді.
Ең тосын сәт
Жерлеуден кейін көп адаммен бірге аула ортасында тұрған кезде Әнет бір мезет Жәметке тесіле қарап қалды. Сосын жанына жақындап барып, елпектей қол ұсынып: «Өй, қалайсың, Жәмет?!» — деді.
Жанындағы кісілер Әнеттің бұл қылығына аңтарыла қарады. Өйткені Әнет қалжың қылатын жас емес, әрі дәл қаралы күнде бұл сөздің реті де жоқтай көрінді. Жәмет те таңданды, бірақ қолын созып амандасты.
Әнет қауқылдап: «Қашан келдің?!» — деді.
Жәмет күліп: «Ау, мен азаннан бері жаныңда жүрген жоқпын ба? Мені енді көргендей сөйлегенің не?!» — деп жауап қайырды.
Түсінбеушіліктің мәні
Сөйтсе, Әнет таң атқалы қасында жүрген адамды мүлде Жәмет деп ойламаған екен. Оны осы үйдің ағайындас бір кісінің баласы шығар деп жүріпті. Өйткені ол адам да ұзын бойлы, кең иықты, өздерімен қатарлас кісі екен, түрі де Жәметке сәл ұқсас көрінген.
Әнеттің ұғымында бұл жерде сыныптасы Жәмет жүруі мүмкін емес еді: ол бұл үйдің туғаны да, туысы да, руласы да емес. Сондықтан Жәметті осында жүр деп ойына да кіргізбеген. Жәметтің шын мәнінде Жәмет екенін енді ғана аңғарғанда, оны аулаға жаңа ғана кіріп келгендей көріп, жаңа көрген адамдай амандасып тұрғаны сол екен.
Қаралы үйдегі күлкі
Мұның мәнін ұққан Жәмет те мырс етіп: «Бәсе, әйтеуір, адаммен бір түрлі сөйлесесің. Мені танымаған екенсің ғой? Әй, Әнеке!» — деп, Әнеттің аңғал қылығына ішек-сілесі қатып күліп алды.
Қаралы күннің өзінде осындай тосын сәт болып, бір сәтке болса да ауыр көңілге жылымық кіргендей еді.