Интерактивті тақта - сыныптағы оқушылардың барлығын оқыту үшін мүмкіндік туғызатын басты құрал
Жаңа ақпараттық технологияларды қолдану арқылы оқушылардың білім сапасын арттыру
Сатубалдина Айслу Калабаевна
Ақтөбе қаласы, Есет батыр атындағы АОМКЛИ-ның информатика пәні мұғалімі
ХХІ ғасыр — жаңа технология мен ақпараттандыру ғасыры. Барлық сала компьютерлендіріліп, білім беру жүйесі де түбегейлі өзгеріп келеді. Еліміздің ертеңі болатын жас ұрпақ ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) терең меңгеруі тиіс. Соңғы жылдары күнделікті сабақта компьютер, электрондық оқулық және интерактивті тақтаны қолдану оқу сапасын арттыруға оң әсер етіп отыр.
Қазіргі білім берудегі АКТ-ның орны
Білім беру жүйесі электрондық байланыс, ақпарат алмасу, интернет, электрондық пошта, телеконференциялар және online сабақтар арқылы іске асырылуда. Инновациялық әдістер мен ақпараттық технологияларды қолдану оқушының ойлау қабілетін күшейтіп, ізденісін дамытады, қызығушылығын оятады және белсенділігін арттырады.
АКТ мен педагогикалық технологиялардың дамуы мұғалім рөлін өзгертті: мұғалім енді тек «білім тасымалдаушы» ғана емес, оқушының дербес шығармашылық жұмысына жетекші әрі бағыт беруші тұлғаға айналды.
Интерактивті оқыту: қағидасы мен тәсілдері
Қазіргі сабақ беру үдерісіндегі маңызды бағыттардың бірі — интерактивті оқыту моделі. Интерактивті оқыту — педагогикалық қарым-қатынас пен диалог арқылы жеке тұлғаны қалыптастырып, дамытуға негізделген әдіс.
Интерактивті әдістердің кең тараған түрлері
- Проблемалық тапсырмалар
- Презентациялар және пікірталастар
- Топпен жұмыс
- «Миға шабуыл»
- Сын тұрғысынан ойлау
- Викториналар, зерттеулер
- Іскерлік және рөлдік ойындар
- INSERT әдісі және басқа тәсілдер
«Интерактив» ұғымы inter (бірлесу) және act (әрекет) сөздерінен тұрады. Яғни, сабақта оқушылардың бірлескен әрекетін мақсатты ұйымдастыру — интерактивті технологияның өзегі.
Интерактивті тақта және электрондық оқулық: оқу үдерісін жандандыратын құралдар
Интерактивті тақта мүмкіндіктерін пайдалану мұғалім уақытын үнемдеп, оқушыға көбірек ақпаратты көрнекі түрде ұсынуға көмектеседі. Ол оқушыларды қызықтырып, шабыттандырады: оқушы «ойнап отырмын» деп қабылдауы мүмкін, ал іс жүзінде ол белсенді қатысып, мазмұнды түсініп, білім алып отырады.
Электрондық оқулық — экрандағы мәтін ғана емес. Ол оқушыға оқу материалын өз қарқынымен меңгеруге, мысалдармен жұмыс істеуге, тренажерлер мен тест арқылы білімін тексеруге мүмкіндік береді.
Электрондық оқулықпен жұмыс жасаудың байқалған тиімділіктері
- Жедел кері байланыс алу.
- Анықтамалық ақпаратты жылдам табу.
- Демонстрациялық мысалдар мен модульдер арқылы түсіндіруді күшейту.
- Тренажер, тестілеу және өзін-өзі бақылау құралдары.
Электрондық оқулық әзірлеуде ескерілетін талаптар
- Типтік оқу бағдарламасына сәйкестік.
- Тақырыптың нақты әрі ықшам баяндалуы.
- Негізгі (дәріс конспектісі), қосымша (тәжірибелік/зертханалық), көмекші (анықтама, библиография) бөлімдердің қамтылуы.
- Аралық және қорытынды бақылауға арналған тесттер; сұрақтардың кездейсоқ ретпен берілуі және уақыт шектеуі.
Оқушы қызығушылығы — білім сапасының өзегі
Оқушының білімін көтерудің ең басты шарты — пәнге деген қызығушылығын арттыру. Қызығушылықты оятудың жолдары көп: дидактикалық ойындар, сайыстар, жарыстар, пәндік кештер, үйірмелер және олимпиадалар. Сабақты ойын түрінде ұйымдастыру сыныптың жалпы көңіл күйін көтеріп, белсенділікті күшейтеді.
АКТ қолданудың дидактикалық бағыттары
Ғылыми зерттеулерге сүйене отырып, ақпараттық технологияны қолдану оқыту үдерісін жүйелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Төмендегі бағыттар ерекше мәнге ие:
1) Оқу-тәрбие үдерісін қарқындату
Оқу сапасы мен тиімділігін арттыру, танымдық белсенділікті күшейту, пәнаралық байланысты тереңдету, қажетті ақпаратты іздеудің жылдамдығы мен көлемін кеңейту.
2) Жеке тұлғаны дамыту
Ақпараттық қоғамда өмір сүруге дайындық: әртүрлі ойлау түрлерін дамыту, байланыс орнату дағдылары, күрделі жағдайларда шешім ұсыну және қабылдау біліктілігі, компьютерлік графика мен мультимедиа арқылы эстетикалық тәрбие, ақпаратты өңдеу, ақпараттық мәдениет және модельдеу қабілеті, тәжірибелік-зерттеу әрекетін ұйымдастыру.
3) Әлеуметтік сұранысты орындау
Ақпараттық сауатты тұлға даярлау, компьютер құралдарымен жұмыс істеуге үйрету, информатика саласында кәсіптік бағдар беру.
Мақсаттар жүйесі
Негізгі мақсат
Оқушылардың білім, білік, дағдыларын қалыптастыруда ақпараттық-интерактивті оқыту мен тиімді әдіс-тәсілдерді қолдану.
Дамытушылық мақсат
Оқушылардың тәжірибелік іс-әрекетінде ақпараттық мәдениетін қалыптастыру, интерактивті сауаттылықтарын дамыту.
Тәрбиелік мақсат
Ақпарат ғасырына сай компьютерлік сауатты, жан-жақты дамыған жеке тұлға тәрбиелеу.
Интернет және желілік мүмкіндіктер: ізденіс мәдениетін қалыптастыру
Сабақ барысында компьютерлік желілер технологияларын қолдану оқушылардың интернеттен ақпарат іздеу дағдысын қалыптастырады. Интернет аудиовизуалды материалдарды табуға, қолдануға, сондай-ақ мұғалім мен оқушы арасында ақпараттық байланыс орнатуға кең мүмкіндік береді. Қолданушы үшін ақпарат көлеміне шектеу жоқ: ол өз қызығушылығына сай тақырыпты терең зерттей алады.
АКТ-ның оқушыға беретін тиімділігі
-
Көпарналы оқу
Бейнелік, дыбыстық және мәтіндік ақпарат арқылы білімін жан-жақты толықтырады.
-
Дербес тәжірибе
Өз бетінше практикалық тапсырмаларды орындайды, нәтижесін көріп, талдайды.
-
Қайталау мүмкіндігі
Түсінбеген тақырыпты қосымша қарап, бекітуге мүмкіндік алады.
-
Танымдық белсенділік
Қызығушылығы артып, үздіксіз ізденіске бейімделеді.
-
Ойлау дағдылары
Ойлау, есте сақтау, талдау және пікірталас мәдениеті дамиды.
-
Көрнекі ұсыну
Ойын сызба, кесте, график және модель арқылы жеткізеді.
-
Нұсқаулықпен жұмыс
Сілтемелік және қадамдық тапсырмалар арқылы дағды қалыптастырады.
-
Өзіндік бақылау
Әртүрлі деңгейдегі тесттер арқылы білімін тексереді.
Мұғалім үшін нәтижелер
- Үздіксіз кәсіби ізденіске ынталандырады, жауапкершілікті күшейтеді.
- Инновациялық технологияларды қолдану іскерлігі мен әдістемелік қорды кеңейтеді.
- Әріптестермен тәжірибе алмасуға, ұжымдық үйлесімділікке ықпал етеді.
- Интернет арқылы әлемдік деңгейде іс-тәжірибе алмасу мүмкіндігін арттырады.
- Сабақты қызықты, жүйелі, түрлендіріп өткізуге бейімдейді.
Жас ерекшелігі мен педагогикалық негізді сақтау
Компьютерлік технологияларды қолдануда оқушының жас ерекшелігін ескеру маңызды. Психологтер В. Давыдов пен В. Рубцов ұсынған қағида бойынша компьютерлік оқыту бағдарламалары мазмұны мен формасы оқушының жас ерекшелігіне сәйкес болуы тиіс. Бұл талап оқушының ойлау, қабылдау, сезіну әрекеттерін тиімді дамытуға бағытталған.
Ақпараттық білімді меңгеруде бейнелі ес, көрнекі-бейнелі ойлау, шығармашылық қиял, сөздік-логикалық ойлау, ес пен эмоциялық қатынастар кешенді түрде дамиды. Мұндай жүйелі нәтижелер компьютермен жұмыс, модельдеу, электрондық оқулық, интерактивті тақта және интернет мүмкіндіктерін пайдалану арқылы жүзеге асады.
Ұсыныстар
- Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың тиімділігін арттыру үшін ауыл мектептерінің техникалық базасын нығайтуға жағдай жасау.
- Әр пән мұғалімі АКТ-ны сабақта қолдана алуы үшін әдістемелік қолдау көрсетіп, біліктілікті арттыру курстарын жүйелі ұйымдастыру.
Ұлы педагог К. Д. Ушинский: «Мұғалім білімін үздіксіз көтеріп отырғанда ғана мұғалім; ал оқуды, ізденуді тоқтатса, мұғалімдігі де жойылады» — деген. Бұл ой әр ұстазға қойылар жауапкершіліктің өлшемін айқындайды. АКТ-ны тиімді пайдалану — сол жауапкершілікті нәтижеге айналдыратын пәрменді құрал.