Қазақша рефераттар

ӨЛШЕУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ ТЕКСЕРУ СХЕМАЛАРЫ

Тексеру схемасы: мәні, түрлері және талаптары

Тексеру схемасы — өлшем бірліктерін эталондардан жұмысшы өлшеу құралдарына (ӨҚ) беру кезінде қателіктерді көрсете отырып, өлшеу құралдарын белгіленген тәртіппен салыстыруды анықтайтын нормативтік құжат.

Нормативтік негіз

Негізгі ережелер ГОСТ 8.061-80 «МӨҚ. Тексеру схемалары. Мазмұны және оларды құрастыру» стандартында берілген.

Мемлекеттік

Қазақстан Республикасында қолданылатын берілген физикалық шама (ФВ) бойынша барлық өлшеу құралдарына таралады. Әдетте мемлекеттік стандарт түрінде рәсімделеді: схема (сызба) және оған арналған түсіндірме мәтіндік бөлімнен тұрады.

Ведомстволық

Ведомстволық тексеруге тартылатын ФВ ӨҚ түрлеріне арналған. Мемлекеттік тексеру схемасына қайшы келмеуі тиіс және, әдетте, мемлекеттік схема жоқ болған жағдайда әзірленеді. Қажет болғанда ӨҚ нақты түрлерін көрсетуге болады.

Локальды

Белгілі бір метрологиялық қызмет органының ішінде тексеруге тартылатын ФВ ӨҚ түрлеріне қолданылады.

Сызбада міндетті түрде көрсетілетіндер

  • ӨҚ атауы және тексеру (салыстыру) әдістері.
  • ФВ номинал мәндері және олардың диапазондары.
  • ӨҚ қателіктерінің ықтимал мәндері.
  • Тексеру әдісінің ықтимал қателік мәні.

Тексеру схемасы өлшемді берудің кемінде екі сатысын қамтуы қажет.

СМЖ (сапа менеджмент жүйесі) жасаудың типтік алгоритмі

Сапа менеджмент жүйесін енгізу — ұйымда жүйелі өзгерістерді талап ететін кезең-кезеңді процесс. Төмендегі тізбектілік тәжірибеде жиі қолданылатын типтік алгоритмді сипаттайды.

  1. 1 Кәсіпорын бойынша СМЖ әзірлеу туралы бұйрықтарды шығару.
  2. 2 Кәсіпорынның сапа саласындағы саясатын әзірлеу.
  3. 3 Персоналды оқыту.
  4. 4 Негіздік (базалық) стандарттарды әзірлеу.
  5. 5 Сапа жөніндегі басшылықты (Quality Manual) әзірлеу.
  6. 6 Фирмалық стандарттарды әзірлеу.
  7. 7 Сапа жүйесін тексеру (ішкі аудит).
  8. 8 Түзетуші әрекеттерді жоспарлау және орындау.
  9. 9 СМЖ нормативтік құжаттамасына өзгерістер енгізу.
  10. 10 СМЖ-ны іске қосу және енгізу.
  11. 11 СМЖ-ны сертификаттау.

СМЖ-ны сертификаттау бойынша эксперт-аудиторға қойылатын талаптар

Сапа менеджмент жүйесін және экологиялық менеджмент жүйесін сертификаттау бойынша эксперт-аудитор аудит жұмыстарын ұйымдастыра білуі, сондай-ақ сәйкестік сертификатын беруді негіздеуді қамтамасыз етуі тиіс.

Талдау және жоспарлау

  • СМЖ және ЭМЖ құжаттамасын талдау, стандарттар талаптарына сәйкестігін бағалау және шешім қабылдау.
  • Кәсіпорын/ұйым үшін аудит бағдарламасын әзірлеу (құрылымдануды тексеру бағдарламасы).

Аудитті жүргізу

  • Тексерулерді ұйымдастыру рәсімдерін орындау, тексеру әдістерін қолдану, персоналдан сұхбат алу.
  • СМЖ және ЭМЖ-ның құрылымдануына (енгізілуіне) аудит жүргізу.
  • Жүйенің жай-күйін, өндіріс пен экологиялық басқаруға қатысты құжаттамалар мен стандарттарға сәйкестігін бағалау.

Нәтижелер және шешімдер

  • Тексеру нәтижелері бойынша шешім қабылдау және сәйкестік сертификатын рәсімдеу.
  • Аудит туралы есеп дайындау.
  • Түзетуші әрекеттердің орындалуын бағалау.

Инспекциялық бақылау

  • Сертификатталған СМЖ және ЭМЖ-ға инспекциялық бақылауды ұйымдастыру және жүргізу.
  • Құжаттаманы рәсімдеу және нәтижелер бойынша шешім қабылдау.

Техникалық бақылау жүйесі (ТБЖ)

Техникалық бақылау — өнімнің немесе процестің техникалық талаптарға сәйкестігін тексеру. Өнім сапасы осы талаптардың орындалуына тікелей байланысты болғандықтан, сапаны басқару және объект күйін қадағалау үшін техникалық бақылау жүйелері (ТБЖ) құрылады.

ТБЖ анықтамасы

ТБЖ — бекітілген ережелерге сәйкес бақылау объектісімен өзара әрекет ететін орындаушылар мен бақылау құралдарының жиынтығы. Жүйелі басқару жағдайында ТБЖ көпдеңгейлі иерархиялық құрылымға (вертикаль) және көпқырлы байланыстарға (горизонталь) ие күрделі жүйе ретінде қарастырылады.

Құрылымның негізгі құрамдастары

Бақылау объектілері

Бұйым, торап, процесс, операция немесе өнім партиясы.

Бақылау процестері

Тексеру қадамдары, өлшеу, салыстыру және шешім шығару логикасы.

Техникалық жабдықталу

Құралдар, стендтер, калибрлер және өлшеу жабдықтары.

Ұйымдастыру және басқару

Рөлдер, регламенттер, есептілік және шешім қабылдау тәртібі.

ТБЖ жұмысының екі негізгі кезеңі

  • Объектінің нақты күйі туралы бастапқы ақпаратты алу: қасиеттер көрсеткіштері, белгілер және өлшеу нәтижелері.
  • Бастапқы ақпаратты алдын ала бекітілген талаптармен, нормалармен және критерийлермен салыстыру; сәйкестік/сәйкес еместікті анықтау.

Басқару процесімен байланысы

Техникалық бақылау — басқару процесінің ажырамас бөлігі. Бақылау кезінде алынған бастапқы ақпарат нормативтік құжаттамадағы техникалық талаптармен, бақылау үлгілерінің белгілерімен және калибрлер арқылы бекітілген мәндермен салыстырылады.

Интенсификация бағыты (өмірлік цикл бойынша)

Жобалау сатысы

Стандарттау; бақылау объектісінің конструкциясын технологиялық ету (тексеруге қолайлылық).

Дайындау сатысы

Бақылау процестерін рационалды құру; оптимизациялау; типтеу; статистикалық әдістерді қолдану; кәсіпорында бақылауды ұйымдастыруды жетілдіру.

Эксплуатация сатысы

Бұйымдарды диагностикалық зерттеу әдістерін қолдану арқылы бақылауды күшейту.

Стандарттау объектілері және бақылау түрлері

Негізгі стандарттау объектілері

  • Жалпы ережелер.
  • Әдістемелер.
  • Техникалық құралдар.
  • Ұйымдастыру және басқару.

Техникалық бақылау түрлері

  • Үздіксіз бақылау.
  • Периодты бақылау.
  • Технологиялық операцияларды іріктемелі (ұшқыштық) бақылау.
  • Таңдамалы бақылау.
  • Тұтастық (100%) бақылау.

Сенімділікке сынаулар көлемін жоспарлау (машина тораптары мен механизмдері)

Әдебиет

Проников А.С. «Надежность машин». — М.: Машиностроение, 1978. — 592 б. (496-бет).

Сенімділікке сынауларды жоспарлаудағы негізгі міндеттердің бірі — қажетті әрі жеткілікті сынау көлемін анықтау. Математикалық статистика тұрғысынан сенімді және жеткілікті дәл нәтижелер алу үшін бақылаулар саны мен сынау ұзақтығы жеткілікті жоғары болуы тиіс.

Статистикалық бағалау логикасы

  • Егер бас тартулар қалыпты (Гаусс) немесе экспоненциалды заңдарға бағынса, онда параметрлерді бағалау үшін қажетті бақылаулар санын анықтау маңызды.
  • Сенімділік шекаралары (интервалдары) экспоненциалды заң үшін χ² (хи-квадрат) таралуымен, ал қалыпты заң үшін Стьюдент таралуымен анықталуы мүмкін.
  • Бас тартулар саны аз болған сайын параметрді бағалаудың сенімділік интервалы кеңейеді, яғни белгісіздік өседі.

Кездейсоқ қателіктер таралуының негізгі заңдылықтары

Өлшеу нәтижелерінің қателіктерін ықтималдық тәсілмен бағалау, ең алдымен, қарастырылатын қателіктердің таралу заңын (аналитикалық моделін) білуді талап етеді. Метрологияда таралулардың түрлері көп және әртүрлі.

Жиі кездесетін таралу түрлері

Трапециялық таралулар

Бірқалыпты, меншікті трапециялық және үшбұрыштық (Симпсон) түрлерін қамтиды.

Басқа заңдылықтар

  • Тұтастыққа жақын (шамамен жазық) таралу.
  • Экспоненциалды таралу.
  • Стьюдент таралуы (топтары).
  • Екі модальды таралу.

Неліктен қалыпты (Гаусс) таралу жиі қолданылады?

Қалыпты таралу заңының кең қолданылуы ықтималдық теориясындағы орталық шекті теоремамен түсіндіріледі: көптеген тәуелсіз факторлардың қосынды әсері нәтижесінде қалыптасатын бақылауларда кездейсоқ қателіктердің таралуы жиі қалыпты таралуға жуық болады. Яғни, жеке-жеке әсерлердің әрқайсысы елеусіз болғанымен, олардың жиынтық әсері өлшеу нәтижесін қалыптастырады.