Тұтану температурасы - 246° С. Тығыздығы 1, 54 кг м3, желдетілмейтін төменгі орындарда жиналатын ауаға қатысты
Күкіртсутек (H₂S): қасиеттері, қауіптілігі және алғашқы көмек
Күкіртсутек (H₂S) — шіріген жұмыртқаның иісі бар түссіз газ. Ол желдетілмейтін, төмен орналасқан орындарда жиналуға бейім және адам ағзасына өте қауіпті әсер етеді. Төменде оның негізгі физика-химиялық сипаттамалары, улану белгілері және шұғыл көмек көрсету тәртібі берілген.
Негізгі қасиеттері
- Тұтану температурасы
- 246°C
- Тығыздығы
- 1,54 кг/м³
- Ауаға қатысты тығыздығы
- 1,19 (төмен орындарда жиналады)
- Ерігіштігі
- Суда жақсы ериді
Су ерітіндісінде әлсіз қышқыл ретінде әрекет етеді. Көгілдір жалынмен жана отырып, су мен күкірт диоксидін (SO₂) түзеді.
Уыттылығы және әсері
Жалпы сипаттама
Күкіртсутек — тыныс алудың тоқтауына әкелуі мүмкін өткір жүйкелік у. Тыныс алу жолдары мен көзді қатты тітіркендіреді.
Теріге әсері
Судағы ерітіндісі теріге тигенде қызару немесе қышыну туындатуы мүмкін.
Иіс сезілу шектері
| Сипаттама | Қосылым (мг/м³) |
|---|---|
| Сезілетін иіс | 1,4–2,3 |
| Едәуір иіс | 4 |
| Ауыр иіс | 711 |
Жоғары қосылымдарда иіс «онша ауыр емес» болып сезілуі мүмкін: адам ағзасы тез үйреніп, иісті сезбей қалуы ықтимал. Бұл — аса қауіпті белгі, себебі қауіп азайғанын білдірмейді.
Қосылымға байланысты белгілер
200–260 мг/м³
Тітіркендіргіш әсер
- Көздің ашуы, шырышты қабық пен жұтқыншақтың тітіркенуі
- Ауызда металл дәмінің пайда болуы
- Шаршау, бас ауруы, жүрек айнуы
750 мг/м³
Жедел улану қаупі
15–20 минут ішінде улану дамуы мүмкін.
1000 мг/м³ және одан жоғары
Өмірге тікелей қауіп
Бірден өлімге әкелуі мүмкін.
Шекті рұқсат қосылымдар және тұтану шегі
Жұмыс аймағы ауасы (ШРҚ)
10 мг/м³
Көміртегімен қоспасында: 3 мг/м³
Елді мекендер ауасы (ШРҚ)
0,008 мг/м³
Тұтану шегі (көлемдік): 4,3%–45,5%.
Уланудың негізгі белгілері
- Түйсіктің бұзылуы
- Тыныс алудың бұзылуы
- Жүрек қызметінің бұзылуы
- Ас қорыту қызметінің бұзылуы
Улану кезінде ағзада оттегін алмастыру бұзылып, бас миында оттегі тапшылығы (гипоксия) дамуы мүмкін.
Ерте кезеңдегі белгілер
Сүлесоқтық, көздің қарығуы, көздің ашуы, көз алмасы мен қабақтың қызаруы, жас ағу, тамақтың қабынуы, ауызда металл дәмінің сезілуі, жүрек айнуы.
Шұғыл әрекет ету тәртібі
Күкіртсутекпен немесе күкірт диоксидімен (SO₂) улану күдігі болған жағдайда дереу жедел жәрдем шақырыңыз, қажет болса — реанимациялық қызметті шақыртыңыз.
- 1 Зардап шегушіні газданған аймақтан дереу таза ауаға немесе жақсы желдетілетін бөлмеге шығарыңыз (алып шығыңыз).
- 2 Ыңғайлы жатқызып, қысып тұрған киімін (әсіресе ішкі киімді) босатыңыз, жылытыңыз.
- 3 Ауыз қуысы мен жұтқыншақты тазартыңыз.
- 4 Есі кіресілі-шығасылы болмаса: мүсәтір спиртін иіскетіп, қою шай немесе кофе беріңіз; ұйықтап кетпеуі үшін бақылаңыз.
Маңызды: зардап шегушіні газданған аймақтан шығару кезінде газқағар қолдану қажет.
Белгілерге қарай көмек (дәрігер келгенге дейін)
Жеңіл улану, жоғарғы тыныс жолдарының тітіркенуі
Жылы сүт беріңіз (сода немесе минералды сілтілі су қосуға болады).
Көздің тітіркенуі (конъюнктивит)
- Көзді таза сумен немесе 2–3% тағамдық сода ерітіндісімен жуыңыз.
- Науқасты қараңғылау бөлмеге жатқызыңыз.
- Көзге қайнатып суытылған вазелин немесе зәйтүн майынан 2–3 тамшы тамызыңыз.
- Көз айналасы қатты ауырса: салқын дәке басыңыз немесе 0,5% (1:100 адреналин қосылған) қалыпты дикаин ерітіндісінен 2–3 тамшы тамызыңыз.
Теріге ерітінді түскен жағдайда
Дененің зақымданған бөлігін ағынды сумен мұқият жуыңыз.
Күкірт диоксидімен (SO₂) улану
- Көзді және мұрынды 2% тағамдық сода ерітіндісімен шайыңыз.
- Мойын тұсын жылы ұстаңыз.
- Жөтел кезінде кодеин қолданады; 2–3% сода ерітіндісімен жылы ылғалды ингаляция жасайды (күніне 2–3 рет, әрқайсысы 10 минуттан).
Тыныс алу тоқтаса
Егер зардап шегушінің тыныс алуы тоқтаса, жасанды тыныс алдыру қажет.
Жүрек соғысы сезілмесе, жасанды тыныс алдырумен қатар жүрекке сыртқы массаж жасалады.
Көмек көрсету әрқашан жасанды тыныс алдырудан басталады.