Баласы жаманның дәрмені кетер
Іс-шараның мақсаты мен мазмұны
Бұл сценарийдің негізгі мақсаты — оқушылардың өз ана тіліне деген құрмет сезімін арттыру, тіл мәртебесін көтеру, сауатты әрі таза сөйлеуге үйрету, өз ұлтына және еліне деген сүйіспеншілігін ояту. Сонымен бірге ана тіліміздің тұғыры берік болуына негіз қалаған бабалар өсиетін ұран етіп, қазақ тілінің абыройын асқақтату көзделеді.
Қазақстанда тұратын барлық этностардың тілдерін құрметтеу — ортақ құндылық. Тілдер мерекесі осы татулық пен өзара сыйластықты тереңдететін маңызды рухани алаң.
Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ–жауап
- «Мың бір мақал»
- «Жүз бір жұмбақ» ойыны
- Ой-толғау
- «Полиглот»
- Жатқа оқу және шығармашылық тапсырмалар
Көрнекіліктер
- Қабырға газеттері
- Қанатты сөздер
- Ұлы тұлғалардың портреттері
- Кітаптар мен рефераттар
- Интерактивті тақта
Жүргізуші және ұйымдастыру
Іс-шараны қазақ тілі мен әдебиеті пән бірлестігінің жетекшісі А. Полатова жүргізеді. Тілдер күніне орай жоспарланған апталық іс-шаралар 17 қыркүйектен бастап ұйымдастырылып, 22 қыркүйектегі мерекелік фестивальмен қорытындыланады.
Мемлекеттік тіл — Қазақстан халықтарын біріктіретін тіл
Тіл — ұлттың жаны. Ел болашағының берік болуы жас ұрпақтың ұлттық құндылықтарды тануына, өз ана тілін құрметтеп, көркем әрі сауатты сөйлеуіне тікелей байланысты. Елбасының «Қазақстанның болашағы — қазақ тілінде» деген тұжырымы мемлекеттік тілдің қоғамдық өмірдегі орны мен жауапкершілігін айқын көрсетеді.
Мерекелік үндеу
Балалар, құтты болсын тілің бүгін,
Ашатын жан сарайын білімдінің.
Кешегі анаң айтқан, бабаң айтқан,
Тіліне зер салыңдар бұрынғының.
Осы өлең жолдары мерекенің рухын айқындап, фестивальдің басталуына көркем шымылдық болады.
Фестивальдің ашылуы
Іс-шара сән-салтанатымен ашылып, «Шашу» биі орындалады (облыстық «Қоңыраулы қошақан» байқауының бас жүлдегері «Сыр сұлуы» бишілер тобы).
Жүргізушілердің сәлемдесуі
Қатысушылар қасиетті ана тілі мерекесіне шақырылып, тілдің рухани қуаты мен елдік тұтастықтағы орны айтылады.
Тіл туралы тарихи белестер
- 1 1989 жылғы 22 қыркүйекте Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы Заң қабылданып, қазақ тілі мемлекеттік тіл мәртебесіне ие болды.
- 2 1993 жылғы Конституцияда бұл мәртебе бекітілді.
- 3 1997 жылғы 11 шілдеде «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы» жаңа Заң қабылданып, қазақ тілі мемлекеттік тіл әрі қазақ халқының ұлттық тілі ретінде айқындалды.
Осы өзгерістерден кейін 22 қыркүйек Қазақстан халықтарының тілдері күні ретінде кеңінен аталып өтеді.
Өнер мен өлең — тілдің тірі тынысы
Жыр орындау
11-сынып оқушысы Б. Бекболат Амандос Сабыровтың «Ана тілім ардақтым» жырын орындайды.
Ән
11-сынып оқушылары «Прекрасное далёко» әнін орындайды.
Ағылшын тіліндегі орындау
11-сынып оқушылары «You Are Not Alone» әнін ағылшын тілінде орындайды, 6-сынып оқушылары өлең оқиды.
Қазақ тілінің қадірі: тарих, таным, тұлғалар
Ғалымдар бағалаған тіл
Қазақ тілі түркі тілдер тобына жатады. Ол ғасырлар сынынан өтіп, бейнелі, бай, өткір, терең тіл ретінде танылды. Қазіргі кезеңде ана тіліміз жан-жақты зерттеліп, уақыт талабына сай ғылыми жүйеге түсірілді.
Жорри де Манси (Франция)
«Қазақ тілі түркі тілдері ішіндегі ең таза тілдердің бірі» деп жоғары бағалаған.
В. В. Радлов
Қазақтың тілдік қабілетін, сөз оралымдарының көркемдігін, шешендік пен тапқырлықты ерекше атап өткен.
Билер сөзі — халық қазынасы
Шешендер мен шешен билердің көптеген нақылдары қағазға түспесе де, ауыздан ауызға көшіп, сұрыпталып, халықтың ортақ қазынасына айналды. Бұл мұра тіл байлығын да, елдік ойдың биігін де көрсетеді.
Көрініс: Үш би
Оқушылар Төле би, Қазыбек би, Әйтеке бидің өсиет сөздерін сахналық көрініс арқылы ұсынады. Көрініс мазмұнында сөз қадірі, адам мінезі, ел бірлігі, жақсылық пен жамандық өлшемдері кеңінен қозғалады.
Түйін
«Тек жақсыдан өлмейтін сөз қалады» — тілге деген құрмет пен жауапкершіліктің ең ықшам әрі ең биік формуласы.
Рухани сабақтастық: Махамбет, Құрманғазы, Дина
Іс-шарада ұлттық рухты күшейтетін сахналық көріністер де беріледі. Соның бірі — Махамбет батырдың өсиеті, Құрманғазының күй мұраты және Динаның аманатты қабылдауы туралы аңыздық желі. Бұл көрініс өнер арқылы ұлттың жады сақталатынын, аманаттың ұрпақтан ұрпаққа жететінін ұғындырады.
Көрініс өзегі
- Махамбеттің ерлікке, намысқа шақырған үндеуі
- Құрманғазының күй арқылы ел кегін, елдік арманын жеткізуі
- Динаның аманатқа адалдығы және мұраны халыққа табыстауы
Мағынасы
Ана тілі мен ұлттық өнер — бірін-бірі толықтыратын екі үлкен арна. Тіл — ойдың мәйегі болса, күй — сезімнің үні. Екеуі бірігіп, халықтың рухын сақтайды.
Көптілділік және ана тілінің орны
Халықаралық байланыста кең қолданылатын алты тіл бар: ағылшын, француз, орыс, испан, қытай, араб. Жаһандану жағдайында көп тіл білу — мүмкіндік. Алайда өзге тілдерді меңгеру ана тіліне деген құрметті әлсіретпеуі тиіс. «Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте» деген қағида — ұлт санасының өлшемі.
Ой-толғау: рух пен тілдің байланысы
Мектеп ұжымының рухани бағдарын айқындайтын ойлардың бірі — М. Шахановтың «Тамырсыздану қаупі» туралы тұжырымдары. Онда жаһандану кезеңінде тілден ажырау ұлттық жадының үзілуіне, рухани әлсіреуге алып келетіні, ал ана тілі ой-санаға іргетас болып қалмаса, көп тіл меңгерудің өзі мақсатқа айналып кететіні айтылады.
Қорытынды: тілге қызмет — елге қызмет
Негізгі ой
Туған тіл — ақыл-ой дамуының негізі және білім қазынасының кілті. Ана тілі — терең мұхит: біз кейде оның жағасынан ғана сусындаймыз. Ал сол мұхиттың түбіндегі інжу-маржанды табу — үздіксіз ізденісті, оқуды, ізгілікті еңбек пен жауапкершілікті талап етеді.
Аманат
Тіл — ұлттың намысы, халықтың асыл белгісі, Ата Заңмен қорғалатын құндылық. Оны құрметтеу, қорғау және келер ұрпаққа жеткізу — ғасырлар бойы ата-бабадан жеткен аманат.
Ізгі тілек
Тіл мерекесі қорытындыланып, еліміздің аспаны ашық, заманымыз тыныш, мемлекеттік тілдің мәртебесі биік болсын деген игі ниет айтылады.