Көзі әлгі әйелде
Емхананың ұзын залы
Баққа бөленген әсем қаланың қақ ортасындағы емхана тұтас бір көшені алып жатқандай. Көше жақ бетінде дәрігерлер науқастарды қабылдайтын кабинеттер тізіліп тұр да, аула жақ беті — ұзын зал. Зал бойына қойылған орындықтардың көбі бос болғанымен, қабылдау кабинеттерінің алдында адам үзілмейді. Ең көп шоғырланған кезек — құлақ, мұрын, тамақ, көз, тіс дәрігерлерінің алдындағысы.
Ұзын залдың ашпалы терезелерінің бәрі айқара. Таңғы самалмен бірге бір аңқыған хош иіс келеді де, адам мейірін қандырып үлгермей-ақ жоғалып кетеді. Сусап отырғандарға бір жайдары келіншек зор сабадан қымыз құйып бергендей әсер қалады. Көктемнің жанға сая лебі науқастарға табылмас шипа секілді: «Самал тағы да ессе ғой», — деп тілейді отырғандар.
Залға кірген әйел
Кіреберіс есік кең ашылып, залға денесіне жабыстыра тігілген қалың күрең-қызыл көйлек киген әйел кірді. Есік жабылып үлгермей жатып, ол залдың оң жағына қарай асыға басып өтті. Бұрыла бергенде-ақ, оның үстінен шыққан өткір иіс терезеден келетін таза лепті басып қалып, отырғандардың мұрнын «жарып» жіберердей болды.
Әйел жылтыр қара туфлиінің өкшесін шажамай шиқылдата басып, екі қолын артына лақтыра сермеп, құлақ-мұрын-тамақ кабинеті тұрған түкпірге дейін жетті. Кабинеттер ары қарай жалғаспаса да, бұрышқа барып кілт бұрылды да, қашаған қуған қысыр биедей екпінмен қайтып келді. Туфлиінің шиқылы зал ішін тіліп өткендей.
Бірінші әсер
Өткір иіс пен шиқылдаған өкше — отырғандардың жүйкесін қажытқан екі «дыбыс» пен «иіс» сияқты.
Көзқарас
Көпшілік оны бірден байқап, үнсіз бақылап қалды: әлдебір «көрініс» залдың тынысын тарылтып жібергендей.
«Соңы кім?» және алтын тіс
Әйел отырғандардың дәл ортасына келіп тоқтап: — Соңы кім? — деді де, өзінен-өзі күліп жіберді. Неге екені белгісіз, оның оң жақ езуі жоғары көтеріліп, аузы қисайып тұрды. Керқызыл далап екі құлағына аз-ақ қалды.
Шетке жаңа келген әйел сыпайы ғана: — Мен, — деді. Сонда әлгі әйел: — Мен сізден кейін, — деп тағы да езуін қисайтты. Күлкісі қисынсыз, орынсыз естілді. Оң жақ езуі әбден көтерілгенде, отырғандардың бәрі оның ақыл тісінің алтын екенін көріп қалды.
Оған орын ұсынды. Ол бір қырындап отыра бермек болды, бірақ сыптай қып жабыстыра тігілген түймелі күрең-қызыл көйлек қарсыласқандай тырсиып, зорға икемге келді. — Әй, осы көйлектен көрген қорлығым-ай… — деді ол сықылықтап.
Диалогтың ащы түйіні
Қартаңдау әйел сұрады: — Қай жерің ауырады, келін?
Әлгі әйел қабағын шытпай-ақ, бірақ кекесінмен: — Иәбай, келіні несі? «Қызым» демейсіз бе?!
Сосын ғана: — Мына бір құлағымның сырғалығы ауырып жүр. Сырға басып бара ма, қайдам, — деп оң құлағын ұстап қойды.
Қолын құлағынан ала бергенде-ақ, үлкен дүмбір сырға шайқалақтап кетті. Отырғандарға аурудың өзі құлақта емес, дәл осы сырғаның салмағында тұрғандай көрінді. Біраздан соң ол тұрып, тіс дәрігеріне де кезек «қойып» келуге жөнелді.
Көбелек және залдың өзгерген тынысы
Күн көтерілген сайын ішкі ауа жыли бастады. Қызараңдаған күнмен далаға да жан кірді. Ашық терезелердің бірінен әлдеқайдан бір әдемі жасыл ала көбелек ұшып кіріп, далбалақтап залды түгел шарлап өтті. Бір-екі бала қалпақтарын ала ұмтылғанда, шешелері етектерінен басып отырғызды. Көбелек есікке таман барған сәтте, іштен ашылған кабинет есігіне соғылып еді — үшінші бір бала қалпақпен ұрып түсірді.
Біреу езу тартып: — Мына көбелек те емделуге келген бе? — деді. Құлағы ауырып отырған Ерекең ызалы күлкімен: — Мұнда жынды көбелектер де келеді, — деп қойды.
Бекенің құбылуы: жасыл көбелек
Сәлден кейін жаңағы әйел қайта көрінді — бұл жолы дәл баяғы өлген көбелекті «жоқтатқысы келмегендей», үлбірек гүлді жасыл жібек көйлек киіпті. Екі қолы иығына дейін, мойыны жауырынына дейін жалаңаш. Күннің аптабы онша қатты емес еді, бірақ оған бәрібір — ішін бір нәрсе қысып, дем алдырмай келе жатқандай.
Шашын дудыратып бос тастап, гүлді қиықша орамалды түйреп қойған. Аяғында — біз өкше, біз тұмсық аппақ туфли. Қадаңдаған жүрісінен көйлегінің етегі делбеңдеп, шашы жалпылдап барады. Түп-тура жаңағы жасыл ала көбелек.
Ерекеңнің ішкі ойы
«Қай бала қалпағымен соғып алар екен… Әсіре қызыл тез оңар. Қалбалақтаған жынды көбелек өстіп жүріп отқа түсіп кетпесең жарар…»
Таныстық және мақтау
Жасыл ала көйлек жақындағанда, осы жерге енді ғана келіп кезек алған бір жігіт орнынан атып тұрып: — О, Беке, сәлеметсіз бе? — деді. «Беке» деген атты естіген жұрт бір-біріне қарап қойды: «Әйелде де осындай ат болады екен-ау».
Әйел бірден құбылып, тіпті сызылып сала берді: — Амансыз. Өзіңіз де сәлеметсіз бе? Сосын майда үнмен: — Ғапу етіңіз, емханаға келгендегі нашар түрімді көріп қалдыңыз… — деп, оң жақ езуін көтеріп, алтын тісін жылтыратып күлді.
Жігіт оның түрін көктемгі күннің көбелегіне теңеп мақтады. Әйелдің өңі біресе қызараңдап, біресе қуарып, құбыла берді; мақтау сөзді қатты ұнатқаны сонша, тағы бір ауыз жылы сөз күтті. Бірақ жігіттің тілі әріге бармады — сөйтіп, зал ішіндегі жұрт та әлденеге «қопаңдап-қомпаңдап» қозғалып қойды.
Кезек — сылтау, жүріс — әдет
Бір сәтте біреу: — Келін, сіздің кезегіңіз келді, — деді. Әйел болса: — Сіз кіре беріңіз, мен содан соң… — деп, әңгімені үзгісі келмеді.
Жігіт курортқа бармақ екенін, сол үшін дәрігерлерге түгел көрінуі керегін айтты да, көз дәрігеріне беттеді. Әйел де іле ерді: — Мен де барайын. Көзім жаз шыққалы бері мазалап жүр. Қара әйнек алғым келеді, — деді.
Ол алда жүрді. Өкшесінің «тық-тық» еткен дыбысы науқастардың шекесін құрыстырып бара жатқандай. Бір кезде: — Соңы кім? — деді де, «кезегім өтіп кетіпті» деп, үйге барып келетінін айтып шығып кетті. Жігіт «жарайды» дегеннен әрі аспады.
Қып-қызылға айналған Беке
Түс ауып, күн екіндіге таяғанда, әлгі әйел тағы шықты. Бұл жолы — басқа адамдай. Жасыл ала көйлек жоқ: үстінде қан қызыл жібек. Шашын тас төбесіне тікірейтіп түйіп тастаған. Дүмбір сырғаның орнына құлаққа жабыса қалатын қызыл қоңыздың суреті бар сырға таққан. Қолында — торлап, каучуктен тоқылған қызыл қапшық. Қысқасы, басынан аяғына дейін — батар күндей қып-қызыл.
Осы кезде әлгі жігіт (Ақан) тіс дәрігерінен енді шығып келе жатыр екен. Әйел таңырқай тіл қатты: — Япыр-ау, Ақан, сіз тіс дәрігеріне үлгергенсіз бе? Ақан енді ғана таныды: алдында тұрған — баяғы «Бекесі». Бірақ мүлде басқа кейіп.
Әйел болса, өз «кезегінің» өтіп кеткенін айтып, «көзден өлетін емеспін» деп күліп, алдымен тісін қаратпақ екенін жеткізді. Ақан шын көңілімен: — Тіс ауруы жаман ғой, тісіңіз ауыра көрмесін, — деді де, жылыстағысы келді.
Әйел қайтадан сылтауға көшті: — Күн де кешкіріп қалды. Бір күнге өлмеспін. Мен де ертең-ақ келсем… Кешкі салқынға ұрынып қалып жүрмейін, — деп, Ақанмен қатарласа сыртқа беттеді.
Соңғы сұрақ: бұл кім?
Отырғандар аң-таң. Тіс ауруынан ұрты ісіп кеткен бір ер адам: — Ертеден кешке дейін дәрігерге келіп, біріне кірмеген мына әйел кім өзі? — деп сұрады.
Біреу: — Танымаушы ма едіңіз? Қалаға белгілі Бекбике деген осы ғой, — деді. Екінші бір жігіт күліп: — Сырқат әйел ғой, — деп қойды.
Жұрт Бекбикенің соңынан көз алмай қадалып қалды. Ол ештеңеден бейхабар, кердеңдей басып бара жатты. Терезеден түскен күн сәулесімен шағылысып тұрған қызыл көйлек батар күндей қызараңдап барып, көзден ғайып болды.