Кембридж тәсілімен тәжірибелік зерттеу сабағым жайлы
Зерттеу жүргізілген сынып және бастапқы диагностика
Тізбектелген зерттеу сабақтарын өзім жетекшілік ететін 8 «В» сыныбында өткіздім. Сыныпта 25 оқушы бар: 13 ұл, 12 қыз. Сыныптың психологиялық ахуалы жақсы болғандықтан, сабақтар топтамасын жоспарлау мен ұйымдастыруда айтарлықтай қиындық болған жоқ.
Логикалық деңгей (сауалнама)
- Өте жақсы
- 5 оқушы
- Жақсы
- 8 оқушы
- Орташа
- 7 оқушы
- Төмен
- 5 оқушы
Қорытынды: сыныптың логикалық ойлау деңгейі жалпы алғанда жақсы.
Әлеуметтік байланыс (социограмма)
Социограмма нәтижесінде сынып лидерлері ретінде Елдос, Жомарт, Гүлзия, Томирис, Аралхан анықталды. Қалыс қалған оқушылар: Аягүл және Еламан.
Еламан — тұйық, ойын еркін жеткізе бермейтін, көпшілікпен көп араласпайтын оқушы екені байқалды. Ал Аяжан — ашық мінезді, ынтасы жоғары, ұшқыр ойлы, ойларын өмірмен байланыстыра алатын оқушы ретінде көрінді.
Осы деректерге сүйене отырып, Аяжан, Елдос, Еламан оқушыларын бақылауға алдым. Сонымен бірге оқушылардың сабаққа деген көзқарасын анықтау үшін сауалнама жүргізіліп, тәжірибе соңында қайта алуды жоспарладым.
Сабақтың тақырыбы, мақсаты және қолданылған тәсілдер
Тақырып
Рувим Исаевич Фраерманның «Дикая собака Динго, или повесть о первой любви» шығармасы.
Сабақ мақсаты
- Визуалды тәсіл арқылы есте сақтау қабілетін дамыту
- Өз ойын еркін жеткізуге жағдай жасау
- Сыни тұрғыдан ойлауға ықпал ету
- Бір-бірінен үйрену, өзара сыйластық пен бағалауды қалыптастыру
Қолданылған әдіс-тәсілдер
- АКТ қолдану (интерактивті тақта, бейнеүзінді)
- Сыни ойлау: «Фишбоун», Блум таксономиясы
- Визуалды жұмыс: постер, топтастыру
- Топтық және жұптық оқыту
Тәжірибе барысында оқушылардың пәнге қызығушылығы жоғары болғаны байқалды. Өзгерістер енгізілген сабақтардың көбі күткен нәтижеге жеткізіп, сыныптағы диалог пен белсенділік біртіндеп күшейді.
Сабақтың басталуы: ынтымақтастық атмосферасы және топқа бөлу
Сабақ басында ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру үшін смайликтер арқылы оқушылардың көңіл күйін анықтадым. Одан кейін сыныпты орысша мақал-мәтелдерді жинақтау арқылы топқа бөлдім. Шығарма тақырыбы достық пен махаббатқа жақын болғандықтан, жұмысты мақал-мәтелдердің мағынасын ашудан бастау тиімді болды.
Топтарға берілген мақал-мәтелдер
- Те, кто умирает за любовь, любят слишком сильно.
- Старый друг лучше новых двух.
- Лучше друг верный, чем камень драгоценный.
- Кто друга в беде покидает, тот сам в беду попадает.
- Не имей сто рублей, а имей сто друзей.
- Не узнавай друга в три дня, узнавай в три года.
Көшбасшылардың рөлі
Мақал-мәтел мағынасын ашу топ басшыларына жүктелді: Аяжан, Аралхан, Томирис, Жомарт, Аружан, Данияр. Олар жауапкершілікті өз мойнына алып, өмірден мысал келтіре отырып, мағынаны нақты жағдаяттармен байланыстырды.
Сұрақ-жауап тәсілі бұл кезеңде әсіресе тиімді болды: ол оқушылардың байқауын ойлаумен ұштастырып, пікір айту дағдысын күшейтті.
Үй тапсырмасы және проблемалық сұрақтар арқылы диалог
Үй тапсырмасын тексеру кезінде әңгіме мазмұны бойынша сұрақтар қойылды. «Әңгіме кім туралы?» деген сұраққа Мейірбек Таня, Коля, Филька деп жауап берді. «Неліктен Филька кеудесіне “Таня” деп жазып алды?» деген сұраққа оқушылар әртүрлі ой айтты: Жомарт — «Таняны жан дүниесімен жақсы көрді» десе, Аяжан — «өмір бойы ұмытпаймын деген белгі» деді, ал Салтанат — «шын досым үшін бәріне дайынмын» деп түйіндеді.
Бұл жерде кері байланыс орнатып, проблемалық сұрақтар арқылы сыни ойлауды дамытуға басымдық бердім. Сабақтың өн бойында бағдарламада көрсетілген жеті модуль идеяларын кіріктіруге тырыстым.
Маңызды қағида
Мұғалімнің сыни тұрғыдан ойлауы — өз тәжірибесін талдау, жаңа тәсілдерді қолдану және бағалау әрекеттерін сын тұрғысынан бағалауды қамтиды (Мұғалімдерге арналған нұсқаулық, 13-бет).
«Фишбоун» әдісі: жұптан топқа дейінгі жұмыс
Жаңа тәсілдердің ішінде ең нәтижелілерінің бірі ретінде топтық және жұптық оқытуды атап өтемін. Оқушылар алдымен жұпта, кейін топта «Фишбоун» әдісімен жұмыс жасады: балықтың басында — проблема, жоғары бұтақтарда — себептер, төменгі сүйектерде — дәлелдер, құйрығында — қорытынды беріледі.
Алғышарт (визуал қолдау)
Бұл қорытынды сабақ болғандықтан, әдіс оқушыларға жеңіл тиді. Өйткені алдыңғы сабақта интерактивті тақта арқылы «Дикая собака Динго, или повесть о первой любви» бейнефильмінен үзінді көрсетілген болатын.
Бақылаудағы оқушылардағы ілгерілеу
Ерекше көзге түскен жұп — Аяжан мен Еламан. Аяжан Еламанды тақырыпқа тартып отырды: Еламан ойын қазақша жеткізсе, Аяжан оны орысшаға аударып жазды. Кейбір сөздерді Еламан интернет арқылы іздеп толықтырды.
Сондай-ақ постерді ерекше безендірген Ақнұрдың сурет салудағы қабілеті байқалды.
АКТ туралы түйін
АКТ қолдану оқушыларға ғылыми ұғымдарды түсіндіруді жеңілдетіп, қабылдауын арттырды. Олар сандық технологиямен үнемі әрекеттесетін ұрпақ болғандықтан, сабақтағы цифрлық құралдар қызығушылықты да, түсінуді де күшейтті.
Техникалық тұрғыдан сауатты болу — сандық құралдарды пайдалану + сыни ойлау + әлеуметтік хабардарлық + оқуға әлеуметтік тартылуды білдіреді (Мұғалімдерге арналған нұсқаулық, 61, 68-беттер).
Сұрақ қою мәдениеті: қайта бағыттау және қолдау
Әр топ дайындап келген жуан және жіңішке сұрақтарды қолдандым. Мақсат тек білім деңгейін тексеру емес, ең бастысы — оқушыға ойын нақты жеткізуге, дамытуға және кеңейтуге мүмкіндік беру болды. Егер жауап толық емес не қате болса, «дұрыс емес» деп кесіп айтпай, сұрақты басқа оқушыға қайта бағыттадым. Осылайша оқушы өз қатесін өзі түсініп, дұрыс жауапқа жақындайды.
Выготский: жақын арадағы даму аймағы
Жақын арадағы даму аймағы — оқушының өз бетінше орындай алатын деңгейі мен ересектердің немесе қабілетті жолдастарының көмегімен орындай алатын деңгейінің арасындағы қашықтық (Мұғалімдерге арналған нұсқаулық, 28-бет).
Блум таксономиясы: мағынаны ашу кезеңіндегі тапсырмалар
Мағынаны ашу кезеңінде Бенджамин Блум ұсынған таксономияға сүйене отырып сұрақтар құрастырдым. Нәтижесінде оқушылар тек мазмұнды қайталап қана қоймай, ой қорыту, салыстыру, дәлелдеу әрекеттеріне белсенді кірісті.
Білім
«Әңгімеде қандай мәселелер көтерілген?» — оқушылар Таняның әкесіз өскенін, көп жағдайда өзін жалғыз сезінетінін атап өтті.
Түсіну
Ең қызықты сәттердің бірін талдадық: Таня әкесінің үйінде «итімді тамақтандырып келемін» деп сыртқа шығып, шын мәнінде тамақты өзі жеп қойған әрекетіне түсініктеме берді.
Қолдану
«Егер Таняның немесе Фильканың орнында болсаң, не істер едің?» — Данияр: «Мен Фильканың орнында болсам, Таняға “сен үшін бәріне дайынмын, сені жақсы көремін” дер едім». Аралхан: «Мен ондай сөзді бетпе-бет айтпаймын, бірақ сезімімді білдіру үшін хат жазуым мүмкін» деді.
Талдау
«Таня, Коля, Филькаға тән қасиеттер қандай?» — оқушылар Таняның Коляны жақсы көрсе де, әкесінің анасына кетіп қалғаны үшін ішкі қайшылығы барын, сезімін көрсеткісі келмейтінін, ал басқа кейіпкерлердің оны қалай қабылдайтынын талқылады.
Жинақтау
Толық қорытынды жасау кезінде оқушылар дәлелді кітаптан үзінді оқып, ойларын негіздеп отырды.
Бағалау
Оқушылар Таняның әрекеттерін саралап, оның шын досы Филькамен қимай қоштасқанын атап өтті. Томиристің тобы ойларын ашық жеткізіп, кейіпкермен өзін салыстыру арқылы өз ұстанымын дәлелдей алды.
Әр топ постер арқылы өз жұмысын қорғады. Осы кезеңде Еламанның топ атынан шығып қорғауға талпынуы — оның белсенділігінің артқанын көрсеткен маңызды өзгеріс болды.
Бағалау және кері байланыс: «Екі жұлдыз, бір тілек»
Бағалауда топтарға бір-бірін «Екі жұлдыз, бір тілек» тәсілі арқылы бағалаттым. Еламан бағасын стикерге жазып, дауыстап оқып берді. Бұған дейін ойын ашық айтуға қиналатын оқушының көпшілік алдында бағалау жасауы — оқытудың оң нәтижесінің айқын дәлелі деп қабылдадым.
Бағалауға қатысты ұстаным
Мұғалім жалғыз бағалаушы болмауы тиіс: оқушылар өзін-өзі және бірін-бірі бағалауға тартылғанда, олар кері байланыс негізінде оқуын жақсартуға үйренеді (Мұғалімдерге арналған нұсқаулық, 58-бет).
Қорытынды тапсырма: «Шын дос қандай болады?»
Сабақты қорытындылауда «Шын дос қандай болады?» деген сұрақ қойдым. Қорапшаның ішінде шын дос бола алатын адамның суреті бар екенін айтып, «Қалай ойлайсыңдар, ол кім?» деп барша сыныптың жауабын тыңдадым.
Кейін әр топтан бір оқушыны сыртқа шығарып, оларды сыныпқа бір-бірлеп кіргіздім. Қорап ішіне үңілгенде, олар айнадағы өз бейнесін көрді де, сұраққа қайта жауап берді. Оқушылар өз бойындағы қасиеттерді атай отырып, адал достықтың сипаттарын да нақтылады: Салтанат — «Мен де достарыма адалмын», Еламан — «Қиын жағдайда әрқашан көмектесуге дайынмын», Аяжан — «Шын дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады», Елдос — «Мейірімді, тек шындықты айтатын адам» деп ой түйіндеді.
Жалпы қорытынды: кәсіби ұстаным және алдағы жоспар
Қорытындылай келе, еліміздің өркениетті мемлекеттер қатарына көтерілу жолында жан-жақты дамыған, рухани бай тұлғаның орны ерекше. Қазіргі білім берудің басты мақсаты да — рухани дүниесі бай, еліне елеулі, халқына қалаулы бола алатын жеке тұлға қалыптастыру. Ол үшін оқушының өзгермелі әрекетін нақты, таныс объектілерді зерттеумен байланыстыру маңызды. Баланы ізденіске баулу, зерттеу дағдысы мен білігін қалыптастыру — бүгінгі білім беру саласының өзекті міндеттерінің бірі.
Мен байқаған өзгерістер
- Топпен бірлесе жұмыс істеу арқылы оқушылардың белсенділігі артты.
- Белсенділігі төмен оқушы ынталанды.
- Оқушылар еркін сөйлеуге, өз пікірін айтуға дағдылана бастады.
Алдағы уақытта жаңа әдіс-тәсілдерді жүйелі қолданып, түрлі тапсырмалар арқылы оқушылардың білімге құштарлығын арттырғым келеді. Өйткені бұл тәсілдер оқушыны өз пікірін дәлелдеуге, оны қорғауға және ойды ашық айтуға жетелейді. Жеті модуль идеяларын басшылыққа алып, тәжірибемде тиімді қолдансам, нәтижелердің одан әрі жақсаратынына сенімдімін.