Кеңес орыс адамдары

Станса басынан колхозға қарай созылған қара жолмен аттылы-жаяу талай өткен. Сол жолдың бойымен жолқапшығын арқалаған, жеңіспен оралып келе жатқан солдат келеді. Дәл қазір оның қай майданда, қандай бөлімде соғысқаны аса маңызды емес. Ең маңыздысы — туған ауылынан жырақта өткен соғыстан кейін туған жерін, қазақ ауылын сағынып келе жатқаны.

Бірақ солдаттың жанын қинайтын бір сұрақ бар. Алдынан шыққан ақ шашты ананың: «Менің ұлымды көрмедің бе?» — деген сауалы. Ана ұлынан қара қағаз алған. Мүмкін, солдат пен ананың ұлы құлын-тайдай тебісіп бірге өскен шығар. Мүмкін, екеуі майданға да бір мезетте аттанған шығар. Алайда соғыс алақандай ауылдың көлеміндей жерде өткен жоқ қой: олар екі түрлі майданда болған шығар. Солдат көрмеген.

Артынша қара торы келіншек үмітпен сұрайды: «Тілектестің көкесін көрмедің бе?» Одан да қара қағаз келген. Бірақ солдаттың аман оралуы — біреудің сүйегі жат жерде қалғанына кінәлі деген сөз емес.

1945 жыл — адамзат өмірінде бұрын-соңды болмаған Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталған жылы. Бұл соғыс 1939 жылғы 1 қыркүйекте Германияның Польшаға басып кіруінен басталып, 1945 жылғы 2 қыркүйекте Жапонияның тізе бүгуімен аяқталды.

Деректерде соғысқа 61 мемлекет қатысқаны, 40 мемлекеттің жерінде ұрыс қимылдары жүргені, соғыстың соңында фашизм толық күйрегені айтылады. Фашизмнің күйреуі Батыс Еуропада демократиялық құрылымдардың орнығуына жол ашты. Ал фашизмді жеңуде КСРО халықтары шешуші рөл атқарды.

Кеңес адамдарының күші фашизмді жеңді. Бірақ бұл Жеңістің құны аса ауыр болды. Бір дерек бойынша, тек 1923 жылы туған кеңестік жауынгерлердің 80 пайызы соғыста қаза тапқан. 1941 жылы олар енді ғана он сегізге толған өрімдей жастар еді.

Соғыстан қайтқан қазақ жауынгері үшін колхоздың атауы, ауылдық кеңестің нөмірі маңызды емес. Қазақстанның қай түкпіріне бет алғанымен, оның көкейіндегі ең үлкен сезім — оқ-дәрінің иісінен кейін туған елдің түтінін, туған жердің исін аңсау.

Әкемнің атына берілген бір анықтамада: 1943 жылы армияға кетіп, 1944 жылы келген деген жолдар бар. Қызмет орнындағы жеке іс парағы да 1943 жылдың наурызынан 1944 жылдың тамызына дейін Ленинград майданының солдаты болғанын көрсетеді.

Кейінгі жолдарда оның түрлі қызметтері тізіледі: Жданов колхозының басқарма хатшысы; одан соң Жданов атындағы мектептің меңгерушісі әрі мұғалімі; Аранды ауылдық кеңесіне қарасты оқу үйінің меңгерушісі; ауылдық кеңес хатшысы; М. Горький колхозының кітапхана үйінің меңгерушісі. Құжаттардың бірінде сол жақ шетінде №11 Сартөбе ауылдық кеңесі атқару комитетінің мөрі басылған.

Анам да осы Жданов колхозында туған. Неке куәлігінде екеуінің туған жері Жданов колхозы, некенің тіркелген орны Максим Горький колхозы деп көрсетілген. 1948 және 1950 жылдары дүниеге келген тұңғыш екі ұлдың туу туралы куәліктері де қалған. Өкінішке қарай, олар кішкентай күнінде дүниеден өтті. Қолда қалғаны — бөлек-бөлек үлкейтілген сәби фотосуреттері мен құжаттар ғана.

1944 жылдың 9 наурызынан кейін толтырылған жарақат туралы анықтамада әкемнің сол күні кеңестік Отан үшін шайқаста жараланғаны жазылған. Тағы бір құжат — әскер қатарынан босатылғаны жөнінде. Онда Ленинград қаласы көрсетілген және №268 әскери эвакуациялық госпитальдің дөңгелек мөрі басылған.

Деректер бойынша, Ленинград қоршауы 1943 жылғы 18 қаңтарда бұзылып, қала 1944 жылғы 27 қаңтарда толық азат етілді. Ал 1944 жылдың тамызына дейін созылған Ленинград шайқасының нәтижесінде облыс та жаудан тазартылған. Сол от-жалыннан шығып келе жатқан әкем де, жоғарыдағы әңгімедегі солдат сияқты, туған колхозын сағынып қайтқан шығар деп ойлаймын.

Бұл әңгіме — әкемнің рухына арналады. 1977 жылдың 8 желтоқсанында елу екі жасында дүниеден өткен әкеме 1975 жылы Қазалы аудандық партия комитеті жолдаған құттықтауда: Ұлы Отан соғысы майданында ел сенімін ақтады, жауға қарсы тайсалмай шайқасты, сөйтіп Жеңіс күнін жақындатуға лайықты үлес қосты — деген мазмұндағы жолдар бар. Мұндай мәтін сол жылдары көзі тірі соғысқа қатысушыларға ортақ болғаны түсінікті. Бірақ ішіндегі бір ұғым ерекше мәнді: «Жеңіс күнін жақындатуға үлес қостыңыз».

Демек, «День Победы» әнінің аудармасында айтылатын: «Оралмадық бәріміз… Осы күнді жақындаттық» — деген сөздерде тек орыс ұлдарының ғана емес, қазақ ұлдарының да тағдыр-тағылымы өріліп жатыр.