Лимфоциттердің миграциясы және рецеркуляциясы
Лимфоциттердің миграциясы және рециркуляциясы
Көптеген жағдайларда иммундық жауап аралас түрде өтеді, алайда иммунитеттің не жасушалық, не гуморалдық тізбегі басымырақ болуы мүмкін. Жасушалық және гуморалдық иммунитет жүйелері оқшау жұмыс істемейді — олар бір-бірімен тығыз байланыста әрекет етеді.
Иммундық жауапқа қатысатын негізгі жасушалар
- Т-лимфоциттер — жасушалық иммунитетті іске асырады және жауапты реттеуге қатысады.
- В-лимфоциттер — антигендерге қарсы антиденелер түзеді.
- Антигенді таныстырушы жасушалар — антигенді танып, Т және В жасушаларының белсенуіне жағдай жасайды.
Антигенді тану және жасушалық немесе гуморалдық жүйенің (жиі жағдайда екеуінің де) іске қосылуы осы үш жасуша түрінің өзара әрекеттесуі арқылы жүзеге асады. Бұл үдеріс иммундық хабарлы жасушалардың кооперациясы деп аталады.
В-лимфоциттердің қызметі
В-лимфоциттердің негізгі қызметі — ағзаға түскен антигендерге қарсы антиденелер түзу. Антиденелер — арнайы нәруыздар, яғни иммуноглобулиндер.
Антиденелер иммундық жүйенің шеткі мүшелерінде түзіліп, кейін қанға өтеді. Қан арқылы олар ағзаның барлық мүшелері мен тіндеріне таралады.
Т-лимфоциттердің қызметі
Т-лимфоциттер жасушалық иммунитет серпілісін жүзеге асырады. Сонымен қатар олар антигенді тануға, жасушалық және гуморалдық иммундық жауаптардың басталуына және олардың реттелуіне қатысады.
- Иммунологиялық төзімділіктің қалыптасуына және сақталуына ықпал етеді.
- Т-лимфоциттерден иммунологиялық зерде жасушалары қалыптасады.
- Ағза антигенмен қайта кездескенде зерде жасушалары жауаптың жылдам дамуын қамтамасыз етеді.
Біріншілік және екіншілік иммундық жауап
Антигенмен әрекеттесу сипатына қарай иммундық жауап екіге бөлінеді: біріншілік және екіншілік иммундық жауап.
Біріншілік иммундық жауап
Біріншілік иммундық жауап әдетте 4–7 күн ішінде дамиды.
Біріншілік гуморалдық жауаптың негізгі белгісі — В-лимфоциттердің белсенуі және олардың антидене түзетін плазмоциттерге айналуы. Бұл кезеңде антиденелердің басым көпшілігін IgM құрайды.
Біріншілік жасушалық жауап пісіп-жетілген эффектор Т-лимфоциттердің пайда болуымен сипатталады. Антигенмен алғашқы жанасудан кейін зерде Т және В жасушалары түзіледі.
Екіншілік иммундық жауап
Екіншілік иммундық жауап көптеген көрсеткіштері бойынша біріншіліктен ерекшеленеді: жасырын кезеңі өте қысқа, жауап жылдам дамиды және антигеннің аз мөлшері-ақ жеткілікті болады.
- Пісіп-жетілу белгілері айқын.
- Гуморалдық және жасушалық факторлардың антигенге қатысты арнайылығы жоғары.
- Қорғаныс тиімділігі біріншілік жауапқа қарағанда жоғары.
Біріншілік және екіншілік серпілістерде IgM белсенділігі мен күштілігі шамалас болуы мүмкін. Ал IgG деңгейі екіншілік жауап кезінде біріншілікке қарағанда айтарлықтай жоғары болады.
Екіншілік жауаптың жоғары болуының негізгі себебі — ағзада зерде жасушаларының сақталуы.