Жаның барында қойды тауып бер
Ақ лақ пен Қара лақтың адасуы
Ақ лақ пен Қара лақ әрі жүгіріп, бері жүгіріп, жан-жағына алақ-жұлақ қарайды. Мына жағы — қалың шілік, ана жағы — қалың бау. Маңайда бірде-бір қой-ешкі көрінбейді.
— Сен Ақ лақсың, түк білмейтін ақымақсың. Мені ары-бері сүйреп жүріп, ақыры адастырдың. Жаның барында қойды тауып бер! — деп, Қара лақ Ақ лақты бүйірден бір түйіп қалады.
Қара лақтың мінезі
Қара лақ бір күн бұрын туған еді, сондықтан өзін Ақ лақтың ағасы санайтын. Денесі шымыр, жұп-жұмыр, маңдайында екі мүйізі бар. Өзі сотқар, желбас болатын.
Ақ лақты «бауырым» деп аяғаны шамалы: қит етсе «Ақ лақсың — ақымақсың» деп мазақтайтын. Ашуланса, мүйізімен бүйірден түйіп жіберетін. Оның үстіне, жалақор да еді: сәл бұрын ғана:
— Бә-ә, бә-ә! Мына жердің шөбін қара-а! — деп, қалың шіліктің ішіне бастап келген де өзі болатын.
Енді адасқан соң, бар кінәні Ақ лаққа жабады:
— Ақ лақ — ақымақ! Жаның барда, түс деймін алға! — деп, тағы да зекіреді Қара лақ.
Ақ лақтың сабыры және жоспар
Ақ лақ әрі ойланып, бері ойланып, жүрген-тұрған жерлерін еске түсіреді:
— Ұзап кеткен қойды қалай табамыз? Кім біледі, қазірдің өзінде тау асып, жайлауға жетіп те қалған шығар. Ал жайлауға барар жолды табу да оңай емес. Сонда да жол кесіп көрейін. Бірақ саған айтар сөзім бар: ешкіммен егеспейсің, айтқанымды істейсің. Осыны орындамасаң, адасып өлеміз, — дейді.
«Өлеміз» деген сөзді естігенде, Қара лақтың үрейі ұшып, жүрегі шайлығып қалады. Қанша тентек болса да, Ақ лақтың айтқанын тыңдауға уәде береді.
Бағыт
Алға жүру • Кедергіден өту • Із кесу
Жыра кездессе
Секіріп өтеді
Тас кездессе
Қарғып өтеді
Қалың шөп болса
Жапырып жол салады
Сөйтіп, екеуі бір кезде таудың етегіне ілінеді. Маңайда тірі жан көрінбейді. Айнала жым-жырт.
Түлкінің айласы және Ақ лақтың тапқырлығы
Ойда жоқта алдарынан бір Түлкі шыға келеді:
— Түу, өзің аппақ қардай әдемі лақ екенсің. Ағаң да әдемі. Шаршап қалған шығарсыңдар. Біздің үйге соғып, дәм татып кетіңдер. Менің де өздеріңдей екі балам бар, бірге ойнайсыңдар, — дейді Түлкі.
Түлкінің ішкі есебі: «Ақ лақ кішкентай екен. Қапысын тауып, осыны жәукемдейін. Бірақ мұны көрген ағасы қорқып, қашып кетпесе болғаны…»
Не айтарын алдын ала ойлап қойған Ақ лақ саспайды:
— Түке, әнеки ана төбенің басында, қара тастың қасында бізді Қасқыр күтіп отыр. Ол Қара лақ екеуімізді қонаққа шақырған. Сізге еріп кеткенімізді көрсе, ашуланады ғой. Қасекеңнің кәрі қатты. Мүмкін, өзіңіз де бізбен бірге жүрерсіз.
— Жарайды, ендеше. Жүре беріңдер, мен арттарыңнан барамын, — дейді де, Түлкі өз қулығын іштей тағы бір пысықтап қалады.
Қасқырмен кездесу
Бір кезде алдарынан тайыншадай көкжал Қасқыр кез болады. Ол аузын арандай ашып, екі лаққа бірден тап береді. Қасқырды көрген Түлкі сайға қарай зыта жөнеледі.
— Қарным ашып келе жатыр еді, мұндай олжа болар ма! Қазір сендерді жеймін! — дейді Қасқыр.
Ақ лақ тағы да айласын асырады:
— Қасеке, әнеки ана төбенің басында, қара тастың қасында бізді Арыстан күтіп отыр. Ол таудағы жортқан аң мен ұшқан құс атаулыға патша болу үшін кеше осында келіпті. Ертеңгі асына екі бұзау, түскі асына екі лақ, кешкі асына екі қозы жейді екен. Сіздің мына қылығыңызды көрсе, бұлқан-талқан болып ашуланар. Тіпті, өзіңізді де жазым етер.
Бірақ Қара лақ тыныш тұрмайды:
— Бә-ә! Әй, Қасқыр! Мына Арыстанды қара-а! Шақырып тұр! — деп, бақырып қоя береді.
Қасқыр қатты сасқалақтап, жан-жағына алақтайды да:
— Бәлесінен аулақ. Бар, жандарыңның барында кетіңдер! — деп, өз жөнімен жүре береді.
Қуанышты аяқталу
Екі лақ енді тоқтамай жүгіріп, бір таудың басына шығады. Тауға шығып, айналаға қараса, бөктерлей бір қора қой қаптап жайылып келеді. Қойдың артында астында аты бар, қасында иті бар қойшы да көрінеді.
Қойды көргенде, қуаныштан екі лақ «бә-ә, бә-ә» деп маңырап жібереді.
Шопан ата жол бастап келіп, бұрыннан таныс Ақ лақты жерден көтеріп алады:
— Мен сендерді ойдан-қырдан іздеп, таба алмай қойған едім. Өздері тауып келгенін қарашы! Жарайсың, Ақ лағым, жарайсың! Сені «Ақ лақ — ақымақ» деп мазақтайтындардың өздері ақымақ! — деп, Ақ лақты құшақтап бауырына қысады.
Түйін
Сабырлы ой, нақты жоспар және тапқыр сөз — ең қауіпті сәтте де жол табуға көмектеседі. Ал орынсыз өркөкіректік пен кінә тағу қиындықты жеңілдетпейді, қайта ұлғайтады.