Уағдалы қойымды бер

Ертеде бір жақсы мерген өмір сүріпті. Бір күні аң қарап келе жатып, екі жыланның төбелесіп жатқанын көреді: біреуі қара, біреуі ақ.

Жақындап қараса, қара жыланның түрі суық, өңі жаман екен. Мерген қара жыланды өлтіріп тастайды. Сонда ақ жылан орнынан тұрып, бір нәрсені жалап алады. «Түсі ақ екен, маған да жала дегені ме?» деп мерген де әлгі нәрсені жалап жібереді.

Сол сәтте-ақ мерген жер бетіндегі барлық жан-жануардың тілін түсініп кетеді. Ақ жыланмен сөйлескенде жылан: «Екеуміз енді дос болайық. Бірақ тіл білетініңді ешкімге айтпа. Айтсаң, өлесің», — дейді де, ат басындай алтын беріп кетеді.

Мерген ақ жыланмен достасып, алтынды үйіне апарып қояды.

Аңшылықпен жүріп, мерген бір байдың үйіне қонады. Сол түні қасқыр ұлып, артынан боран соғып, байдың қойы ығады.

Қасқыр: «Байдың қойын жеймін, болмаса қонағының атын жеймін», — дейді. Мұны мерген естіп отырады. Сонда қорадағы қара төбет қасқырға жауап береді: «Ештеңе жегізбеймін. Бірақ қонақ алдына келген табақтағы етін маған берсін», — дейді.

Тамақ піскен соң мерген өз сыбағасынан итке ет береді. Содан кейін ұйықтайды. Түн ішінде боран күшейіп, қоймен бірге ат та ығып кетеді.

Таңға жуық бай: «Малды қырады ғой. Құтты қонақ болсаң, мал аман қалар еді», — деп наз айтады. Мерген болса сабырмен: «Бай, жылама. Мал да, ат та аман. Табылады», — деп жата береді.

Таң атқанда екеуі іздеп шықса, қара төбет қойды да, атты да түгел иіріп жүр екен. Қасқыр маңайлап, төбетпен аңдысып тұрғанда, адамдарды көріп қаша жөнеледі. Бірақ төбет қасқырды жібермей, ақыры қолға түсіреді. Қонақ та атын, бай да малын аман алады.

Бай қуанып: «Қонақ, сен құтты қонақ болдың. Қалағаныңды алып кет!» — дейді.

Сол кезде бір ұрғашы сары бас тоқты маңырайды. Маңырағаны: «Бес жылда мың болам!» — деген сөз екен. Мұны мерген түсініп, тоқтылы ен салып: «Бес жылдан кейін келіп аламын. Осы тоқты мың болады», — дейді.

Бес жыл өткен соң мерген қайта келіп: «Уағдалы қойымды бер!» — дейді. Бірақ бай уәдесінен тайып: «Қой берем деп айтқан жоқпын», — деп шығады.

Екеуі дауға жүгініп, қазы биге келеді. Мерген бастан-аяқ оқиғаны айтып береді. Сонда қазы: «Қойды екі аша жолмен айда. Мергеннің үйіне қарай жүрген қойды — мерген алсын, өз үйіңе қарай жүргенін — сен ал», — деп билік айтады.

Бай көнеді. Қой айдалғанда сары бас тоқты бастап, мерген жаққа қарай мың қой бөлініп шығады. Мерген сол мың қойды алып, үйіне қайтып, дәулетке кенеледі.

Бір күні мергеннің әйелі: «Төркініме барамын», — дейді. Жазғытұрым төркіні оған тайы ерген буаз бие мінгізеді. Әйелі өзі де екіқабат екен, бесіктегі баласын да ала жүреді. Неше күн жүріп, қайтар жолға түседі.

Жолда тай барып, биені еміп алады. Бие: «Қайтіп емесің? Үстімде үшеу, өзім де буаз, шаршап келем», — деп тайды қуып жібереді.

Мұны мерген түсініп, еріксіз күліп жібереді. Әйелі: «Неге күлдің?» — деп сұрайды. Айтса — өледі, айтпаса — әйелі ренжіп кетердей болады. Қиналған мерген: «Үйге барғанда айтайын», — дейді.

Үйге келген соң әйелі қайта-қайта қыстайды. Сонда мерген бір мал сойып, жұртты жиып, жөнін айтпақ болады. Жұртты сыртқа шығарып, енді әйеліне сырын ашпақ болып отырғанда, үйге екі тауық кіреді.

Әтештің алдындағы бидайын шөжесі шоқып жей бергенде, әтеш: «Мен мерген емеспін, әйеліме сырымды айтып өлейін деп жатқан», — дегендей, шөжесін тістеп, талап тастайды. Сол көріністен мерген ашуға мініп, әйелін сабайды. Содан кейін әйелі қорқып, бұл жайды қайта сұрамайтын болыпты. Мерген де аман қалады.

Тағы бір күні мерген аң қарап жүріп, бір тауешкіні атып алып, сойып жеп отырады. Сол сәтте құлағына бір дауыс келеді: «Жалғызды атып алдың, жазаңды қасқыр берсін!»

Мерген ол дауысты елемей, үйіне қарай тартады. Кешке таман жолай бір керуеннің қонып отырғанын көріп, солармен бірге далаға қонады.

Түнде қасқыр ұлиды: «Сұр мергенді бүгін не қылсам да жеп қоямын!» — дейді. Мерген керуеншілерден: «Не естідіңдер?» — деп сұрайды. Олар: «Ештеңе естіген жоқпыз», — дейді.

Сонда мерген: «Ендеше, мені қасқыр жейді», — дейді. Керуеншілер жер қазып, мергенді соған түсіріп, үстін киізбен жауып қояды. Бірақ қасқыр бір шетінен қазып кіріп, мергенді тауып алып, жеп кетеді.