Жырау - - өз жанынан жыр шығарып айтатын және эпикалық дастандар мен толғауларды орындайтын халық поэзиясының өкілі
Жырау ұғымы және оның қоғамдағы орны
Жырау — өз жанынан жыр шығарып айтатын, сондай-ақ эпикалық дастандар мен толғауларды орындайтын халық поэзиясының өкілі. Жырау атауы «жыр» сөзінен туындайды.
Дәстүрлі қазақ қоғамында жыраулар халықтың рухани көсемі әрі қоғамдық пікір қалыптастыратын қайраткер рөлін атқарды. Хандар мен басқа да ел билеушілері жыраулардың сөзімен санасып, олардың кеңесіне құлақ асқан.
Жыраулардың шығармашылық болмысы
Жыраулар жаугершілік заманда жорықтарға қатысып, ел қорғау мен азаматтық тақырыптарға арналған өлең-жырлар тудырған. Олардың туындылары адам көңілін демеп, рух көтеретін әсерлілігімен ерекшеленеді.
Жыраулық поэзияның қуаты — мірдің оғындай өткір ойында, аз сөзге көп мағына сыйғызатын нақтылығында, қиыннан қиыстыратын көркемдігінде және серпінді, жігерлі әуезінде.
Негізгі ерекшеліктері
- Өз жанынан суырыпсалып айту дәстүрі және эпикалық мұраны орындау.
- Қоғамдық ойға ықпал ететін, кеңесші әрі рухани жетекші рөл.
- Өткірлік, ықшамдық және бейнелі тіл арқылы қуатты әсер беру.
Тарихи тамыры және әдебиеттегі орны
Жыраулық қызмет көшпелілер арасында ежелгі арий дәуіріндегі абыздардан бастап, сақ пен ғұн кезеңдерінде де жоғары бағаланған. Түркі қағанатының тарихын тасқа қашап жазған Иоллық тегін және оғыздардың ұлы озаны Қорқыт Ата көшпелілер қоғамында айрықша орын алды.
Кейінгі қазақ әдебиеті тарихында жыраулар шығармашылығы тұтас бір дәуірді қамтып, рухани мәдениеттің өзегіне айналды.
Ежелгі кезең
Абыздық дәстүрдің жалғасы ретінде сөз киесін дәріптеген рухани институт.
Түркі мұрасы
Тарихты хатқа түсіру, елдік сананы нығайту және ортақ жадыны бекіту.
Қазақ әдебиеті
Жыраулық поэзияның қалыптасуы мен дамуы ұлттық көркем ойдың биігін танытты.