Осыдан тағамдық заттардың ашып кетуі, іріп - шіруі ұлғайады
Асқазанда тағам химиялық өңдеуден өтеді. Бұл үдеріс үшін асқазан күрделі құрамды сөл бөледі — оны асқазанның секрециялық қызметі деп атайды.
Қарын сөлінің құрамы
Қарын сөлі құрамында тұз қышқылы, протеолиздік ферменттер, ішкі антианемиялық (Касл) факторы, су, фосфаттар, сульфаттар, хлоридтер, калий, натрий, кальций және шырыш болады.
Асқазан сөлін өндіретін жасушалар
Асқазан сөлі үш түрлі бездік жасушалармен (гландулоциттермен) өндіріледі:
- Негізгі гландулоциттер — пепсиноген және химозин бөледі.
- Мукоциттер — шырыш бөледі.
- Париеталдық (іргелік) гландулоциттер — тұз қышқылын және ішкі антианемиялық факторды өндіреді.
Секрецияның реттелуі және сатылары
Асқазан сөлінің бөлінуі нервтік рецепторлардың қозуымен және ас қорыту жолдарының гормондарымен реттеледі. Бұл реттелу үш сатыда іске асады:
- 1 Нейрогендік (кезбе нерв арқылы)
- 2 Қарындық (гастриндік)
- 3 Ішектік
Қалыпты жағдайда асқазан тәулігіне шамамен 2 литр сөл бөледі.
Сөл бөлінуінің бұзылыстары
Гиперсекреция
Асқазанның көп сөл бөлуі.
Гипосекреция
Асқазанның аз сөл бөлуі.
Сөл бөлінуінің өзгерістері көбіне оның қышқылдығы мен ферменттік белсенділігінің өзгерістерімен қатар жүреді.
Қышқылдықтың өзгерістері
Гиперацидтік жағдай (гиперхлоргидрия)
Асқазан сөлінің қышқылдығы жоғарылайды. Бұл кезде жалпы қышқылдық 100 титрлік өлшемнен артық болуы мүмкін.
Гипоацидтік жағдай (гипохлоргидрия)
Қышқылдық төмендейді.
Анацидтік жағдай (ахлоргидрия)
Бос тұз қышқылы мүлде болмайды.
Қышқылдық жоғарылағанда не болады?
Қышқылдық тым жоғары болғанда сөлдің ферменттік қасиеті айқын күшейеді. Ұлтабарға асқазаннан түскен қойыртпақ тым қышқыл болғандықтан, оны бейтараптандыруға ұзақ уақыт қажет болады. Соның салдарынан қарынның пилорустық қысқышы ұзақ уақыт жабық тұрып, тағам асқазанда кідіріп қалады да, ашу үдерістері күшейеді.
Жиі байқалатын белгілер
- Қышқыл өнімдердің өңешке өтуі
- Төс артындағы күйдіру сезімі (қыжыл)
- Кейде құсу
Тұз қышқылы жеткіліксіз болғанда не болады?
Бос тұз қышқылы жоқ немесе өте аз болатын гипосекреция кезінде ас қорыту айқын бұзылады. Пепсин белсенділігі төмендегендіктен нәруыздардың ыдырауы жеткіліксіз болады.
Тұз қышқылының аз өндірілуі асқазан жасушаларында гастриннің түзілуінің төмендеуімен байланысты болғандықтан, асқазанның кардиалдық қысқышы толық жабылмай, ашық тұруы мүмкін. Осыдан қыжыл және кекіру пайда болады.
Ілеспе салдарлар
- Тұз қышқылы азайғандықтан асқазанда бактериялардың өсіп-өнуі күшейеді.
- Тағамның ашуы, іріп-шіруі артады.
- Тағам асқазанда жеткілікті ұсталып тұрмай, ұлтабарға тез өтеді.
- Ұйқы безі сөлінің бөлінуі төмендеуі мүмкін.
- Қорытылмаған заттар аш ішекке өтіп, перистальтиканы күшейтеді — қатты іш өту байқалады.
Жалпы әсерлері
Нәтижесінде витаминдердің жеткіліксіздігі, дененің сусыздануы, зат алмасудың бұзылыстары және қан жүйесінде өзгерістер сияқты құбылыстар дамуы мүмкін.
Ахлоргидрия және ахилия
Ахлоргидрия жиі ахилиямен қабаттасады. Ахилия — асқазан сөлінде ферменттердің болмауы.
Қай кезде кездеседі?
- Атрофиялық гастриттің соңғы сатысында
- Асқазан обырында
- Пернициоздық анемия кезінде
Салдарлық ахилия
Сонымен қатар дененің уыттануы кезінде, бауыр ауруларында және эндокриндік бездердің ауруларында салдарлық ахилия дамуы мүмкін.