Автолиз бірқатар физиологиялық процестерге тән және қалыпты тіршілік жағдайында өтіп жататын құбылыс
Автолиз дегеніміз не?
Автолиз — жасушалар мен ұлпалардың өздігінен ыдырау үдерісі. Ол жасуша цитоплазмасында болатын гидролиздік ферменттердің әсерінен іске асады. Басқаша айтқанда, бұл — ағзаның немесе жеке жасушаның өз құрамындағы заттарды бөлшектеп, өздігінен қорытуы.
Маңызды ерекшелік
Автолиз әрдайым патологиялық құбылыс емес. Ол бірқатар физиологиялық процестерге тән және қалыпты тіршілік жағдайында да өтуі мүмкін.
Қай кезде байқалады?
Автолиз тірі ағзада да, сондай-ақ тіршілік тоқтағаннан кейін де әртүрлі жағдайларда байқалуы мүмкін. Төмендегі мысалдар бұл құбылыстың кең таралғанын көрсетеді:
-
Жәндіктердің түрөзгеруі (метаморфоз)
Даму кезеңдерінде кейбір ұлпалар ыдырап, жаңалары қалыптасады — бұл қайта құру процестерінде автолиз маңызды рөл атқарады.
-
Кесірткенің құйрығын тастау (автотомия)
Оқыс тітіркеніс немесе қауіп төнген кезде кесіртке құйрығын өздігінен үзіп тастай алады; бұл құбылыс та өздігінен жүретін ыдырау процестерімен байланысты болуы мүмкін.
-
Өлексенің ыдырауы
Тіршілік тоқтағаннан кейін жасушалық құрылымдар ферменттердің әсерінен біртіндеп ыдырайды.
-
Өліеттену ошақтары
Тірі организм ішінде өліеттенген аймақтарда ұлпалар мен жасушалардың өздігінен ыдырауы айқынырақ көрінуі мүмкін.
Қысқаша түйін
Механизмі
Жасуша ішіндегі гидролиздік ферменттер өз құрылымдарын ыдыратады.
Таралуы
Физиологиялық процестерде де, өліеттену мен өлексенің ыдырауында да кездеседі.
Ескерту: Берілген мәтіндегі дереккөз сілтемесі ([1]) бастапқы материалдың бөлігі ретінде көрсетілген.