Кешегі тілші

Редактордың темірдей қатты, сирек сарғылт шашы үрпе-түрпе: ол ой үстінде. Оң қолында — бір сомдық автоқалам, сол қолында — умаждалған қағаз. Көзіне кеше ғана комсомол-шопандар бригадасына келіп кеткен аудандық газеттің тілшісі елестейді.

Тілші бригаданы аралап, әрқайсысымен жеке-жеке сөйлесіп, қой қораға беттеген. Қорадан шыға бере Мақмұт оған төрт-бес минут уақыт бөлуін сұрап, жармаса кеткен.

Иығынан зілбатпан жүк түскендей, тілші жеңіл күрсінді де, көсіле сөйлеп кетті. Сөйтсе, редактордың міндеті ауыр екен: газеттің идеялық мазмұны үшін жауап береді, талай ұйымдастыру жұмысын жүргізеді. Жарияланған материалдардың нақтылығы мен сапасы да — редактордың мойнында. Әңгіме соңында Мақмұт тілшіге шын жүректен алғыс айтты.

Ұйымдастыру жұмысы: қағаз, бояу, асығыс көңіл

Бүгін таң ата салысымен бас редактор білегін сыбанып, қауырт іске кірісті. Асханадағы үстелді сыртқа шығарып, бетін жуып-сүртіп тазалады. Үстелге көлдей-көлдей ақ қағаздарды жайып тастап, түрлі-түрлі қарындаш, қалам, бояу, тушь, гуашьты рет-ретімен тізді. Кеше тілші айтқан “ұйымдастыру жұмыстары” — осы.

Қолдың ісі біткенде, ойдың ісі басталды — міне, дәл осы тұста редактор мүдірді. Газеттің мазмұны “жоғары идеялы” болуы үшін не істеу керек? Кеше тілші: “Нақтылық пен сапаға ұмтыл”, — деген. Ендеше, нақтылық деген не? Сапа деген не?

Ойлана-ойлана басы қатты. Шелектен салқын су көсіп алып, бетін шайды. Әжептәуір сергіді.

Бір суреттен басталған таң

Әуелі табақтай қағаз бетіне даланың суретін салды. Сосын көкжиектен таң шапағы шашырады. Жота төбесінде салт атты жас шопан алақанымен көзін көлегейлеп, алыс-алысқа көз тастайды. Таң шапағы, таң нұры... Газет атына сайма-сай.

Бірақ негізгі сұрақ алдан шықты: алғашқы мақаланы кімге арнау керек? Кім еселі еңбегімен ерекше көзге түсті?

Кейіпкер табу қиын: еңбектің “ерекшесі” қайсы?

Бұл тұста редактор тағы да тосылды. Алғашқы айда ешкім жалқаулық танытқан жоқ сияқты. Бірақ топтан оза шығып, “ерекше іс тындырып тастаған” адам да байқалмайды.

Рас, Дүйсен мал жаюдың ебін тәуір біледі. Қойлы ауылдың баласы. Әкесі қазір де аға шопан. Мектепте оқып жүргенде жазғы демалыста қой қайырып жүріп-ақ талай нәрсені көкейіне түйіп алыпты.

Бір күні аңызақ жел гуілдеп соққанда ол отарды шаңы ұшпайтын, шөбі қалың жайылымға жайды. Көпшілік алғашқы күндері “шашау шықпасын” деп отарды шыр айнала шапқылап, қойды жайғаннан гөрі иіріп тастаған. Ал Дүйсен кең жазыққа еркін жіберіп, өзі төбе басына шығып алып, күн ұзақ отарды сол биіктен бағып отырды.

Мысалы, мақаланы былай бастаса ше: “Жүзін күн сүйген жас шопан Дүйсен Жақанов қыр үстінде қияннан көз алмай тұр”. Жаман емес, аудандық газеттегі мақалалардан кем емес сияқты.

Бірақ Дүйсеннің өзі бұған қалай қарайды? Әлдеқашан елестетіп те қойған: мақалаға бітіктеу көзін сығырайта қарап тұрып: “Мен жын қаққандай қиянға қадалып тұрсам, қойды қасқыр тартып кетпей ме?” — деп күңк етеді де, бұрылып жүре береді.

Сүйіндікова, Рақымбаева, Әменовалар да әзірге “төңкеріп тастаған” шаруа көрсетпеді. Әлі күнге аттың теріс жағынан мініп, күлкіге қалып жүреді. Бірақ оларды кінәлау қиын: үйренісіп жатыр. Екі отарды алдарына салып, бригада болып жеке шыққандарына — бүгін небәрі бір-ақ ай.

Айтып айтпай не керек, редактордың қиналған жері осы болды. Газетті бүгін қалайда қабырғаға ілу керек. Ең қиыны — кешегі тілші айтқандай, бетінен еңбек тынысы мен еңбек рухы тайға таңба басқандай көрініп тұруы тиіс.

Еңбек рухы: қиянға қарау міндет пе?

Еңбек рухы... Рух... Оны көрсету үшін міндетті түрде кейіпкер қиянға көз тігуі керек пе? Еңбек деген — кәдімгі өмірдің өзі емес пе: онда да сәттілік пен сүрініс алма-кезек ауысып, өз ретімен келіп жатады.

Редактор басын сілкіп-сілкіп, сарғылт шашын маңдайына түсіріп алды да, қайта отырды. Қолына қалам мен қағазды алып, батыл кірісті.