Қазақша рефераттар

Лейкоциттердің тамыр қабырғалары арқылы тамырдың сыртына шығуы

Қанайналым бұзылыстары және микроциркуляция

Қабыну жергілікті қан және лимфа айналымдарының, әсіресе микроциркуляцияның бұзылыстарымен сипатталады. Бұл құбылыстарды 1887 жылы Конгейм жүйелеп сипаттаған.

Микроциркуляция — қанның майда тамырлар (артериолалар, метаартериолалар, қылтамырлар және венулалар) арқылы қозғалысы және осы тамырлар мен тіндер арасында әртүрлі заттардың (O2, CO2, қоректік заттар, алмасу өнімдері) алмасуы.

Конгейм тәжірибесі: микроциркуляцияны бақылау

Микроциркуляцияны зерттеуге Конгейм тәжірибесі қолайлы: бақаның ішектерін сыртқа шығарып, шажырқайды микроскоппен қарайды. Қоздырғыш әсер (ішектерді шығарғандағы зақымдану) бірден микроциркуляциялық арнада бірқатар өзгерістерді туындатады.

1) Қысқа спазм

Алдымен артериолалардың тарылуы (спазм) байқалады. Бұл рефлекстік түрде, аксон-рефлекс арқылы және тамыр жиырылтқыш нерв тонусының артуынан болады. Әдетте ол тез өтеді.

2) Артериялық гиперемия

Спазмнан кейін қабыну ошағында артериолалар мен қылтамырлар қабырғасындағы тегіс еттердің босаңсуы дамиды. Нәтижесінде артериялық қанның ағымы күшейіп, бұрын жұмыс істемеген қылтамырлар ашылады және капилляр ішіндегі қысым өседі.

3) Көрінетін белгілер

Қан ағымының артуына байланысты қызару пайда болады. Зат алмасу үдерістерінің күшеюі жергілікті температураның жоғарылауына әкеледі.

Веналық гиперемия және реологиялық өзгерістер

Тәжірибе басталғаннан кейін шамамен 30–60 минут өткен соң қабыну барысы өзгере бастайды: артериялық гиперемия біртіндеп веналық гиперемиямен алмасады. Бұл кезеңде қан ағу жылдамдығы бәсеңдеп, ағым сипаты өзгереді және қанның реологиялық қасиеттері бұзылады.

Қандағы негізгі өзгерістер

  • Қан қоюланып, тұтқырлығы артады.
  • Эритроциттер ісініп, ретсіз байланысып, шоғырланып (агрегация), агрегаттар түзеді.
  • Агрегаттар өте баяу жылжиды немесе ұсақ тамырларда мүлде тоқтап қалады.

Веналық гиперемияның себептері (3 топ)

1) Қанмен байланысты факторлар

  • Лейкоциттердің тамыр қабырғасы бойымен шеткері орналасуы.
  • Эритроциттердің ісінуі және агрегациясы.
  • Қанның сұйық бөлігінің қабынған тінге шығуы және қоюлану.
  • Тромб түзілуі.

2) Тамыр қабырғасы (кемері) факторлары

Эндотелий жасушалары ісінгенде ұсақ тамырлардың саңылауы тарылады, бұл веналық іркілісті күшейтеді.

3) Тіндік (сыртқы) факторлар

Ісінген тіндер және жасушааралық сұйықтық веналар мен лимфалық тамырларды қысып, веналық гиперемияның дамуына ықпал етеді.

Стазалды жағдай және стаз

Веналық гиперемия үдеген сайын стазалды жағдай, кейін стаз дамуы мүмкін. Стазалды жағдайда қан қозғалысы тербелмелі сипат алады: жүрек систоласы кезінде қан артериялардан веналарға қарай жылжиды, ал диастола кезінде кері бағытта қозғалады. Соңында қан қозғалысы толық тоқтап, стаз қалыптасады.

Стаз (грек. stasis — тоқтау) — микроциркуляциялық арнада, әсіресе қылтамырларда жергілікті қан жүрудің тоқтауы.

Неге бұл маңызды?

Веналық гиперемия мен стаз қабыну медиаторларын қабыну ошағында «ұстап», олардың жалпы қан айналымына түсуін шектейді. Егер медиаторлар қанға кең тараса, организмде көптеген патологиялық бұзылыстар туындауы мүмкін. Сонымен қатар бұл жағдайлар экссудацияға және лейкоциттердің эмиграциясына қолайлы орта қалыптастырады.

Экссудация: анықтамасы және механизмі

Экссудация (лат. exsudare — «терлеу») — қанның сұйық бөлігі, онда еріген электролиттер, қан нәруыздары және жасушалардың тамыр сырты тініне шығуы.

Экссудацияның негізгі себебі — тамыр қабырғаларының өткізгіштігінің артуы. Қан нәруыздары тамыр сыртына шыққанда олардың мөлшері көбейіп, онкотикалық қысым жоғарылайды, бұл сұйықтықтың тінге өтуін күшейтеді.

Лейкоциттердің эмиграциясы

Экссудация лейкоциттердің эмиграциясымен (лат. emigrare — орын ауыстыру) тығыз байланысты. Бұл үдеріс үш сатыдан тұрады:

  1. 1 Маргинация: лейкоциттердің тамыр жиектеріне шеткерілей орналасуы.
  2. 2 Өту: лейкоциттердің тамыр қабырғасы арқылы тамыр сыртына шығуы.
  3. 3 Миграция: лейкоциттердің қабыну ошағы ішінде қозғалып, қажет аймаққа шоғырлануы.

Экссудат құрамы нені көрсетеді?

Экссудаттың жасушалық құрамы қабынудың себебіне едәуір тәуелді.

Жедел іріңді инфекция

Егер қабыну ірің түзетін микробтар (стафилококктар, стрептококктар) әсерінен дамыса, экссудатта нейтрофилдер басым болады.

Аллергия және паразиттік себептер

Қабыну иммундық негізде (аллергия) болса немесе қарапайымдылар мен құрттар әсерінен шақырылса, экссудатта эозинофилдер көп болады.

Баяу (созылмалы) қабыну

Баяу дамитын қабынуда (мысалы, туберкулез, сифилис) экссудатта бір ядролы жасушалар — лимфоциттер мен моноциттер — көбірек кездеседі.

Фагоцитоз: лейкоциттердің негізгі қызметі

Қабыну ошағында лейкоциттердің басты қызметі — бөгде бөлшектерді сіңіру және қорыту, яғни фагоцитоз.

Фагоцитоздың 4 сатысы

  1. 1. Жақындасу

    Фагоциттің нысанаға бағытталуы және жақындауы.

  2. 2. Жабысу

    Бөгде бөлшекке рецепторлық байланысу.

  3. 3. Жұту

    Бөлшекті жасуша ішіне енгізу.

  4. 4. Қорыту

    Ферменттер арқылы ыдырату.

Экссудат: құрамы және транссудаттан айырмашылығы

Қабыну ошағында жиналатын экссудат құрамына тамырдан шыққан сұйықтық, қан плазмасының нәруыздары мен электролиттері, сондай-ақ қан жасушалары кіреді. Сондықтан экссудаттың транссудаттан басты айырмашылығы — оның құрамында нәруыздардың мөлшері көбірек (әдетте 2%-дан жоғары) болуы.

Өткізгіштік аз бұзылғанда

Тамыр қабырғасының өткізгіштігі аз ғана артса, экссудатта негізінен альбуминдер мен глобулиндер болады.

Өткізгіштік қатты артқанда

Өткізгіштік айқын көтерілсе, плазмадан тінге ірі молекулалы фибриноген өтеді. Осы кезде тамырдан эритроциттер мен лейкоциттер де шыға бастайды.

Ферменттер және физикалық көрсеткіштер

  • Экссудатқа шыққан лейкоциттер мен жергілікті тін жасушалары ыдырағанда көптеген ферменттер босап шығады (протеолиздік, амилолиздік, липолиздік және т.б.).
  • Экссудаттың меншікті тығыздығы әдетте 1,016–1,020, ал транссудаттікі 1,004–1,010.