Тұмарымды бер сана
Боранда адасқан Мардан
Ерте, ерте, ертеде бір шал мен кемпір өмір сүріпті. Олардың Мардан атты ұлы, Маржан атты қызы болыпты. Күн көрерлік азғана малы бар екен.
Мардан жеті-сегіз жасқа келгенде аз ғана қойын далаға бағып жүреді. Бір күні қатты боран соғып, бала қоймен бірге ығып, елден адасып кетеді. Боран басылған соң қайда келгенін білмейді. Қойын санаса — түгел. Жан-жағына қарап, қойын айдап жүре береді, бірақ жол таба алмайды.
Күші құрып шаршайды, қарны ашады. Қойдың ішінде бір үлкен ақ ешкі бар екен. Мардан соны сауып, сүтін ішіп күнелтеді. Осылай бірнеше күн өтіп, қар еріп, жаз да шығады.
Тірі қалудың амалы
Үлкен ақ ешкіні сауып, сүтін ішіп күн көруі — баланың қиындыққа мойымағанын көрсетеді.
Сағыныш
Күндер өткен сайын Мардан үйін, елін сағынып зарығады. Киімі жыртылып, азып-тозады.
Үміт
Ол құстарға тіл қатып, ақ қағазға орап тұмар жасап, үйіне хабар жібермек болады.
Құсқа айтылған өтініштер
Мардан аспанда ұшып бара жатқан құстарды көріп, оларға дауыстайды. Әуелі тырналарға:
Тырналарға
— Әй, тырналар, тырналар,
Мойны ұзын мырзалар!
Біздің елге барсаңдар,
Сағынып тұрған еліме
Тұмарымды берсеңдер!
Тырналар “тырау-тырау” деп ұшып кетеді.
Содан соң қаздарға тіл қатады:
Қаздарға
— Әй, қаздар, қаздар,
Қайыр бар ма, мырзалар!
Біздің үйге барсаңдар,
Сағынып тұрған шешеме
Тұмарымды берсеңдер!
Қаздар “қаңқ-қаңқ” деп ұшып кетеді.
Енді қарғаларды көріп, тағы да дауыстайды:
Қарғаларға
— Әй, қарғалар, қарғалар,
Қанды көрсе жорғалар.
Біздің елге барсаңдар,
Сағынып тұрған әкеме
Тұмарымды берсеңдер!
Қарғалар да “қарқ-қарқ” деп ұшып кетеді.
Қонып отырған сауысқанды көріп, одан да өтінеді:
Сауысқанға
— Әй, сауысқан, сауысқан,
Дүниені тауысқан.
Біздің үйге барсаңдар,
Тұмарымды берсеңдер!
Сауысқан да “шық-шық” деп ұшып кетеді.
Қарлығаш жеткізген хабар
Ең соңында шықылықтап шыр айнала ұшқан қарлығашты көріп, Мардан оған ерекше жалбарынады:
Қарлығашқа
— Әй, қарлығаш, қарлығаш,
Қолыма менің қоншы!
Тұмарымды алшы,
Сағынып тұрған үйіме
Хабарымды айтшы!
Қарлығаш баланың зарын тыңдап, келіп оның қолына қонады. Мардан тұмарды қарлығаштың мойнына байлап, ұшырып жібереді.
Қарлығаш кетті аспанмен,
Бала айтқан тұспалмен.
Қарлығаш бірнеше күн ұшып, ел аралайды. Әр үйдің шаңырағына бір қонып, шықылықтап дыбыс береді.
Үйге оралған үміт
Бұл кезде Марданның ата-анасы мен қарындасы оның хабарсыз кеткеніне күйініп, “өлiп қалды ғой” деп жылап, жоқтап отырады. Қарлығаш бір шаңыраққа келіп қонғанда жылаған дауысты естіп, кешке дейін сол үйден кетпей шықылықтай береді.
Бір кезде Маржан төбедегі дыбысты естіп, сыртқа шығып қараса, қарлығаш келіп қолына қонады. Қарлығаштың мойнындағы тұмарды шешіп алып қараса — Марданның жіберген хабары екен.
Маржан сүйінші сұрап үйге жүгіріп кіріп, әке-шешесіне бәрін айтып береді. Ата-анасы баласын іздеп шығып, бір аралдың маңынан тауып алады. Сөйтіп, ел-жұртын жинап, үлкен той жасайды.
Негізгі ой
Шарасыздықтың ішінде де үміт үзілмейді: Марданның табандылығы мен қарлығаштың адалдығы қуанышты қайта әкеледі.
Есте қалар деталь
Көп құстың арасынан дәл қарлығаштың баланың сөзін тыңдап, хабар жеткізуі — мейірім мен жанашырлықтың символы.